Nga Gillian Tett – FT
Disa muaj më parë, ministria gjermane e financave mori një vendim të pazakontë: anuloi hedhjen në qarkullim për Krishtlindje të një monedhe përkujtimore prej argjendi të “Tre Dijetarëve”, si dhe të një monedhe tjetër argjendi (më pak festive) kushtuar monorailëve.
Arsyeja? Çmimi i argjendit u rrit ndjeshëm në tetor dhe arriti në 53 dollarë për onz, një nivel ku “vlera e materialit të monedhave gjermane prej argjendi 20 dhe 25 euro tejkalon ndjeshëm vlerën e tyre nominale”, siç shpjegoi ministria. Me fjalë të thjeshta: nxjerrja e këtyre monedhave nuk kishte më kuptim ekonomik.
Që atëherë, çmimi i argjendit ka vazhduar të rritet. Të mërkurën, ai arriti në 63.86 dollarë për onz, pothuajse dyfish krahasuar me një vit më parë, pasi Rezerva Federale uli normat e interesit me 25 pikë bazë.
Kjo e kalon lehtësisht rritjen prej gati 60 për qind të çmimit të arit këtë vit, edhe pse pikërisht ari ka marrë gjithë vëmendjen. Në fakt, rritja e çmimit të argjendit ka qenë aq “parabolike”, siç thuhet në zhargonin e tregtisë, sa një rritje e tillë është parë vetëm dy herë më parë në historinë e fundit: në fund të viteve 1970 (mes krizës së naftës dhe inflacionit) dhe në vitin 2008 (gjatë krizës financiare globale).
Ajo që bie në sy këtë herë është se rritja e çmimit të argjendit nuk ka ndodhur paralelisht me një kolaps të tregjeve të aksioneve apo obligacioneve, të paktën jo ende. Kjo e bën situatën të pazakontë dhe, në skenarin më të keq, ndoshta shqetësuese.
Çfarë e shpjegon këtë? Përgjigjja lidhet me një përzierje frike dhe lakmie, si dhe me rritjen e financiarizimit. Së pari, lakmia: gjatë vitit të fundit, kërkesa industriale për argjend është rritur vazhdimisht, sidomos nga sektorë si automjetet elektrike dhe çipat kompjuterikë. Nëse historia përsëritet, kjo do të çojë me kohë në rritje të prodhimit (pra më shumë miniera).
Por kjo nuk ndodh shpejt, ndaj aktualisht oferta dhe kërkesa nuk përputhen. Ky çekuilibër është përkeqësuar edhe më shumë sepse Shtëpia e Bardhë e ka shpallur së fundmi argjendin mall strategjik, duke nxitur frikë për tarifa të mundshme.
Si pasojë, ka pasur grumbullim rezervash brenda SHBA-së. Kjo ka shtuar mungesat diku tjetër dhe ka krijuar diferenca të çuditshme çmimesh mes Londrës dhe Nju Jorkut. Dhe, siç pritej, ka zëra se financierë të zgjuar po përfitojnë nga kjo diferencë.
Nëse kjo është e vërtetë, kjo kujton në mënyrë të zbehtë spekulimet e forta të vitit 1980, kur vëllezërit Hunt shkaktuan një shtrydhje famëkeqe në tregun e argjendit.
Ka edhe një faktor të tretë pas rritjes së çmimit të argjendit: rritja e manisë së investitorëve të vegjël, siç vuri në dukje këtë javë Banka për Shlyerje Ndërkombëtare. Veçanërisht, ndjenja e “Fomo”, frika për të mos mbetur jashtë, po i shtyn investitorët të spekulojnë në sektorë të lidhur me inteligjencën artificiale, arin apo kriptovalutat. Dhe, ndërsa çmimet e këtyre aktiveve janë rritur, disa investitorë duket se po i drejtohen edhe argjendit, jo më pak sepse ai ka përdorime reale në botën fizike, ndryshe nga shumë aktive të tjera spekulative. Kjo e bën edhe më tërheqës. Argjendi, në njëfarë mënyre, është ari i ri.
Pastaj vjen frika. Meqë Rezerva Federale i ka ulur normat tri herë këtë vit, ndërkohë që inflacioni mbetet mbi objektivin 2 për qind, po rritet shqetësimi për “dominimin fiskal”, pra frika se qeveritë do t’i detyrojnë bankat qendrore të ulin normat për ta bërë më të lehtë shlyerjen e borxheve gjithnjë e më të mëdha.
“E gjithë kjo është inflacioniste,” paralajmëroi Steven Blitz, kryeekonomisti për SHBA-në në TD Lombard, në një email për klientët këtë javë, duke vënë në dukje se përveç uljes së normave të interesit, Rezerva Federale u zotua gjithashtu të rifillojë blerjen e obligacioneve të thesarit amerikan.
Kjo ka shtyrë lart normat e interesit afatgjata të obligacioneve në SHBA, dhe gjetkë, në vitin 2025, edhe pse normat afatshkurtra po bien. “Ky model i rritjes së normave afatgjata të interesit është shumë i pazakontë kur e krahasojmë me reagimet historike gjatë cikleve të mëparshme të uljes së normave nga Fed-i,” thotë Torsten Sløk, kryeekonomist në Apollo.
Kjo po i shtyn gjithashtu disa investitorë të kthehen te metalet e çmuara si një “mbrojtje nga zhvlerësimi”, pra si një mënyrë për t’u mbrojtur nga rreziku që inflacioni ose edhe falimentimi të ulin vlerën e monedhave zyrtare.
Disa, si sekretari amerikan i Thesarit Scott Bessent, thonë se këto shqetësime janë të pabaza. Javën e kaluar ai publikoi një postim optimist në rrjetet sociale me personazhin vizatimor Franklin the Turtle, duke u bërë thirrje amerikanëve të blejnë më shumë obligacione të thesarit, sepse sipas tij ato e ruajnë vlerën.
Por, siç mund të theksojnë historianët financiarë, nuk ka asnjë garanci që argjendi, apo ari, është një aset më i besueshëm. Përkundrazi, çmimet e argjendit kanë qenë historikisht shumë të paqëndrueshme, sepse tregu është i vogël. Aq sa tregtarët shpesh e quajnë këtë metal të çmuar “vrasësi i vejushave”, sepse mund të sjellë humbje të mëdha. Vëllezërit Hunt janë shembull tipik: pas rritjes dramatike të çmimeve në vitin 1980, tregu u rrëzua dhe i shkatërroi financiarisht.
Kjo mund të ndodhë sërish. Por për momentin, frika dhe lakmia janë ende të forta dhe po shtohen nga pasiguria për atë që presidenti amerikan Donald Trump mund të bëjë me Rezervën Federale ose me tarifat tregtare. Në këtë kuptim, monedha e Krishtlindjes që u anulua është një shenjë domethënëse e kohës sonë, ku entuziazmi dhe shqetësimi janë të ndërthurura në tregje, edhe pse jo tamam “përkujtimi” që kishte menduar ministria gjermane e financave. / Financial Times – Syri.net
