Medikamentet si Ozempic kanë ndihmuar shumë njerëz të humbasin peshë që më parë nuk mundnin ta arrinin. A mund të ketë një dietë të njëjtin efekt, pa nevojën për recetë mjekësore?
Shfaqja e medikamenteve për humbje peshe (agonistët), duke përfshirë Ozempic dhe Wegovy, ka tronditur botën mjekësore në vitet e fundit.
Agonistët e peptidit-1 të ngjashëm me glukagonin (GLP-1) kanë rezultuar efektivë në ndihmën e personave obezë për të humbur peshë duke ulur oreksin, kështu që ata hanë më pak. Por, përtej zhurmës që është krijuar, ka pasur edhe pretendime se efektet e këtyre medikamenteve mund të imitohet lehtë nga ushqimet që hamë.
Një trend në rrjetet sociale, për shembull, sugjeron se pirja e një përzierjeje të bërë nga tërshëra e përzier me ujë dhe lëng limoni — e njohur si ‘oatzempic’ — vepron si shtypës oreksi dhe ndihmon njerëzit të humbin peshë në të njëjtën mënyrë.
Por a mund të afrohet ndonjë dietë apo ushqim apo pije individuale me efektet e Ozempic? A funksionon vërtet dieta “oatzempic”?
Çfarë janë medikamentet GLP-1 për humbje peshe?
Gjenerata e re e medikamenteve për humbje peshe imiton një proces që ndodh natyrshëm në trupin tonë çdo ditë. Kur hamë, zorra jonë prodhon hormonin GLP-1, i cili rrit nivelet e insulinës në gjak, ul prodhimin e sheqerit në mëlçi, ngadalëson tretjen dhe redukton oreksin.
Hormonat GLP-1 janë “rregullatorë kryesorë” të gjithë procesit metabolik të trupit, thotë Chris Damman, gastroenterolog dhe profesor klinik në Universitetin e Washington-it.
“Këto rrugë janë shumë komplekse, duke përfshirë shumë hormone të ndryshme,” shton ai.
A mund ta imitojmë GLP-1 me dietë?
Dy elementët kryesorë të dietës sonë që lidhen me GLP-1 janë fibra dhe polifenolët.
“Fibra është ushqimi i preferuar për triliona bakteret që jetojnë në zorret tona,” thotë Mary Sco, mjeke rezidente dhe shkrimtare për nutricionin në Virxhinia, SHBA.
Kur hamë ushqime të pasura me fibra dhe polifenol, këto komponime konvertohen nga mikrobioma jonë intestinale në acide yndyrore me zinxhir të shkurtër, të cilat stimulojnë prodhimin e GLP-1. Ushqimet e pasura me fibra përfshijnë arra, legume, fruta dhe perime, ndërsa polifenolët gjenden gjithashtu në fruta, perime dhe arra.
Rritja natyrale e nivelit të GLP-1 në trup nuk varet vetëm nga ajo që hamë – por edhe nga mënyra si hamë.
Një tjetër nutrient i rëndësishëm për metabolizmin është yndyra mono-telurshme, që gjithashtu lidhet me rritjen e GLP-1. Kjo gjendet në vaj ulliri, avokado dhe arra.
Ky proces fillon edhe para se ushqimi të arrijë në zorra. Hulumtimet tregojnë se shija e hidhur e ushqimeve të pasura me polifenol shkakton që receptorët e shijes të dërgojnë sinjale në zorrë për të prodhuar hormone tretëse, përfshirë GLP-1.
“Ka hulumtime që tregojnë se rendi në të cilin hamë gjithashtu ka rëndësi,” thotë Sco.
Në një rishikim të vitit 2020, studiuesit shkruajnë se ka disa dëshmi që ngrënia e ushqimeve të pasura me proteina, si mishi dhe vezët, dhe perime para karbohidrateve çon në nivele më të larta të GLP-1, krahasuar me ngrënien e karbohidrateve të parat. Megjithatë, mekanizmat pas kësaj mbeten kryesisht të panjohur.
Koha e ditës kur hamë mund të ndikojë gjithashtu në prodhimin e GLP-1. Ka disa hulumtime që sugjerojnë se trupi prodhon më shumë GLP-1 kur hamë mëngjes herët, në krahasim me ngrënien vonë në mbrëmje.
Ky efekt lidhet me ndryshimet natyrale të niveleve të hormoneve gjatë ditës, dhe ngrënia e hershme ndihmon ritmin cirkadian të trupit, shkruajnë studiuesit në një artikull të vitit 2023.
Pra, do të kishte kuptim që ngrënia e një diete të pasur me fibra, polifenolë dhe yndyra mono-telurshme të sigurojë prodhimin e shumë GLP-1. Megjithatë, dietat moderne perëndimore mungojnë në elementët që prodhojnë më shumë GLP-1, thotë Damman.
“Këto medikamente për humbje peshe shfrytëzojnë diçka themelore në mekanizmin tonë të ngopjes, që është ndërprerë nga ushqimet ultra të përpunuara moderne,” shton ai.
A funksionojnë më mirë medikamentet apo dietat?
Ndërsa për disa njerëz një dietë e ekuilibruar dhe një stil jetese aktiv janë të mjaftueshme për të humbur peshë, për të tjerët agonistët e GLP-1 janë të nevojshëm, argumenton Damman.
“Çështja ka të bëjë me ndryshimin e sjelljes, që është jashtëzakonisht i vështirë. Prandaj masat e stilit të jetesës shpesh nuk funksionojnë për njerëzit që janë bllokuar në probleme metabolike, dhe për këtë këto medikamente kanë qenë jashtëzakonisht të dobishme për njerëzit me obezitet të rëndë dhe komplikacione.”
Për të tjerët, një dietë e pasur me fibra, polifenolë dhe yndyra mono-telurshme mund të jetë mënyra efektive për të kontrolluar oreksin, thotë Sco.
“Disa individë mund të mos përfitojnë aq shumë, por do të kenë gjithsesi përfitime. Rregullat vlejnë për të gjithë sepse është fiziologji bazë njerëzore – të gjithë marrim sinjalin ‘ndalo së ngrëni’.”
Në fund, një dietë që nxit prodhimin natyral të GLP-1 është e pasur me ushqime të plota, duke përfshirë fruta, perime, legume dhe arra, thotë Damman. Një ironikë e vogël, sipas tij, është se disa njerëz po e zbulojnë këtë duke tentuar të imitojnë efektet e medikamenteve për humbje peshe.
“Udha ka bërë një rreth të plotë,” thotë ai. “Gjithçka çon tek ngrënia e ushqimeve të plota – nuk ka zëvendësues për to.”
E ardhmja e kërkimeve mbi GLP-1
Edhe pse dihet se agonistët e GLP-1 të përshkruar janë përgjithësisht të sigurta, ka shumë gjëra që nuk i dimë ende për ta, thotë Damman.
Megjithatë, po lind një fushë e re kërkimi që medikamentet për humbje peshe po hapin, që mund të ndihmojë për të kuptuar më mirë si të trajtojmë obezitetin, thotë Gary Schwartz, profesor i mjekësisë, neuroshkencës dhe psikiatrisë në Albert Einstein College of Medicine në Nju Jork.
Arsyet për rritjen e normave të obezitetit në shumë pjesë të botës janë të shumta dhe komplekse, por shumë studiues bien dakord se ambienti ynë ushqimor dhe mënyra e jetesës moderne janë pjesë e kësaj force shtytëse.
Schwartz thotë se ambienti ynë ushqimor ka filluar të përbëjë kërcënim vetëm kohët e fundit në historinë njerëzore, për shkak të ushqimeve ultra të përpunuara me shumë sheqer dhe yndyrë, që stimulojnë komponentët ushqimorë që trupi ynë biologjikisht kërkon.
Kur konsumojmë këto ushqime, zonat e shpërblimit në tru aktivizohen me doza dopaminë, që na bën të hamë më tepër. Kjo, thotë Schwartz, mund të ulojë ndjeshmërinë tonë ndaj këtyre komponentëve me kalimin e kohës, duke bërë që të konsumojmë më shumë e më shumë për të arritur të njëjtin nivel kënaqësie sensoriale./BBC-Syri.net
