Shumica e objekteve të përditshme janë të paktën paksa të ndyra. Ato rrallë, nëse ndonjëherë, bien në kontakt me sapunin ose dezinfektantin – ndryshe nga sedilja e tualetit tuaj, edhe pse kjo është ajo që përdoret shpesh si simbol i ndyrësisë në studimet e pastërtisë shtëpiake.
Përveç patogjenëve që mund të shkaktojnë sëmundje dhe lëngime, “për pjesën më të madhe, ne kemi të bëjmë me bakteret tona”, thotë Jason Tetro, mikrobiolog dhe autor i librit “Kodi i Mikrobeve”. Kjo zakonisht nuk është problem, veçanërisht për njerëzit e rinj dhe të shëndetshëm – por, shton Tetro, “kur ato grumbullohen, edhe nëse janë tuajat, kjo mund të çojë në gjëra të tilla si irritim të lëkurës, kruarje e kokës, kavitete [në dhëmbë nga furçat e dhëmbëve të mbushura me baktere], gjëra të tilla”.
A ka rëndësi që çanta juaj e ripërdorshme e pazarit mund të mbajë insekte fekale? Apo që rripi i orës suaj është plot me forma jete? A janë studimet – zakonisht të vogla dhe ndonjëherë të kryera nga kompani produktesh pastrimi – përhapëse paniku apo një çështje serioze e shëndetit publik? Ekspertët e mikrobeve e thonë hapur.
Rubinetët
Pasi shkon në tualet, ose sa herë që ke duar të pista, prek rubinetin para se t’i lash. “Nëse nuk i ke ato rubinetat [me levë të gjatë] si ato që kanë në spitale, atëherë do t’i bësh rubinetat shumë të ndotura dhe do të kesh mundësi për kontaminim të kryqëzuar”, thotë Tetro.
Pastroni rubinetat e banjës dhe të kuzhinës rregullisht. Në kuzhinë, nëse i lani duart pasi keni prekur mish të gjallë, merrni në konsideratë hapjen e rubinetit përpara se të filloni. “Do të sugjeroja që të vazhdoni pak rrjedhën e ujit dhe pastaj nuk do të keni nevojë t’i prekni rubinetat derisa t’i keni larë duart siç duhet.” Duhet pranuar që kjo është shpërdorim, kështu që mund të siguroheni që t’i dezinfektoni rubinetat e kuzhinës më pas.
Sfungjerë kuzhine
«Jam i befasuar që format e reja të jetës nuk evoluojnë në sfungjerët e kuzhinës», thotë Chuk Gerba, profesor i virologjisë në Universitetin e Arizonës. Ato janë habitate kryesore për mikrobet.
“Ato janë gjithmonë të lagura”, thotë Markus Egert, profesor i mikrobiologjisë në Universitetin Hochschule Furtwangen në Gjermani. “Ato kanë një sipërfaqe të brendshme të madhe ku mund të rriten shumë mikrobe dhe me to pastroni shumë gjëra të ndryshme, kështu që mikrobet kanë shumë lëndë ushqyese për t’u ushqyer. Dhe ato pastrohen rrallë, kështu që i bën ato perfekte. Kjo është arsyeja pse ka kaq shumë mikrobe në të brenda një kohe shumë të shkurtër, miliarda mikrobe. Përqendrimi – jo lloji i mikrobeve – është i ngjashëm me një mostër jashtëqitjeje njerëzore.” Studimet kanë treguar se sfungjerët mund të përmbajnë baktere të dëmshme si salmonela ose kampilobakteri, të cilat mund të shkaktojnë helmim të rëndë ushqimor. Për të moshuarit ose fëmijët e vegjël, ose ata me një sistem imunitar të dobësuar, kjo mund të jetë veçanërisht e rrezikshme.
Nëse përdorni një të tillë, mund ta pastroni në mikrovalë. Lagni mirë, hidhni pak lëng larës enësh sipër dhe vendoseni në mikrovalë për një minutë, pastaj lëreni të thahet mirë. “Kjo e zvogëlon shumë numrin e mikrobeve”, thotë Egert. Por kjo përfundimisht mund të jetë kundërproduktive. “Ato pak mikrobe që mbijetojnë ndoshta mund të rriten shumë shpejt dhe kështu ta rikolonizojnë sfungjerin. Nëse e bëni këtë disa herë, hipoteza jonë është se ju zgjidhni mikrobe më patogjene dhe më rezistente sesa keni pasur më parë. Pra, nuk duhet ta bëni shumë shpesh.” Ose mundësisht mos përdorni fare – shumica e sfungjerëve janë bërë prej plastike dhe nuk janë të biodegradueshëm.
Dërrasa prerëse
Një nga sendet më të lëna pas dore në kuzhinë, thotë Gerba, është dërrasa e prerjes. “Njerëzit thjesht e shpëlajnë”, thotë ai, “ose presin mish të gjallë dhe pastaj bëjnë një sallatë mbi të, dhe ke të gjitha ato prerje dhe çarje që e bëjnë të vështirë pastrimin. Ndoshta gjëja më e rëndësishme është ta fusësh në lavastovilje, ose ta shpëlash dhe ta fërkosh.”
Furça dhëmbësh
“Një furçë dhëmbësh do të përbëhet kryesisht nga baktere orale”, thotë Tetro. Disa studime kanë treguar se një furçë dhëmbësh mund të jetë shtëpia e 10 milionë baktereve. “Por mikrobioma në gojën tuaj do të ndryshojë me kalimin e kohës. Nëse hani shumë ushqime me sheqer dhe yndyrë, kjo mund të ndihmojë në ndryshimin e mikrobiomës suaj drejt mikrobeve që nuk janë aq të mëdha, dhe ato do të bëhen edhe më të populluara, dhe pastaj thjesht po i përhapni ato në gojën tuaj.”
Pastroni furçën e dhëmbëve çdo ditë. “Lëreni ujë shumë të nxehtë mbi furçë dhe poshtë saj për pesë sekonda. Gjithashtu, duhet ta ndërroni furçën e dhëmbëve rreth një herë në muaj.” Kini kujdes edhe me mbajtësen e furçës së dhëmbëve, ku grumbullohet papastërtia. “Të gjitha bakteret në furçë dhëmbësh, përfundojnë duke u rritur në pjesën e poshtme”, thotë Tetro.
Furça flokësh
Tetro dyshon për çdo gjë të quajtur “furçë” që nuk pastrohet kurrë. “Me një furçë flokësh, do të ketë maja dhe kërpudha. Pasi të keni larë flokët, përdorimi i një furçe flokësh [të ndyrë] mund t’i transferojë ato në flokët tuaj.” Kjo mund të çojë në zbokth ose infeksione të kokës. Duhet të jetë e mjaftueshme ta pastroni furçën e flokëve një herë në muaj, thotë Tetro.
Shishe uji
Ndonjëherë e errët, gjithmonë me lagështirë, me ujë të lënë për orë të tëra ose e ngrohtë. Shtojini kësaj bakteret orale, grimcat e ushqimit dhe (nëse nuk i lani duart rregullisht) ndoshta bakteret fekale, dhe shishja juaj e ujit bëhet një banket për mikrobe. Nëse e mbushni shishen me kokteje proteinash ose pije me sheqer, është më shumë si një “ha sa të duash” për bakteret. Një studim zbuloi se 20% e shisheve të ujit të testuara përmbanin baktere koliforme (me origjinë fekale). Një studim tjetër zbuloi se një shishe mesatare uji kishte 20.8 milionë njësi formuese kolonish – më shumë se 40,000 herë më shumë se numri në një kapak tualeti.
«Nëse pini ujë nga një pishinë, duhet të prisni që të pini jashtëqitje – por, nëse është shishja juaj e ujit, ndoshta jo», thotë Tetro.
Është më mirë të derdhni ujin e vjetër, ta lani shishen me ujë të nxehtë dhe lëng larës enësh dhe, të paktën një herë në javë, ta fërkoni mirë me një furçë (të pastër!). Mos harroni kapakët, pipat dhe grykat.
Rripat e orës
Ora juaj inteligjente elegante ju tregon gjithçka që duhet të dini rreth rrahjeve të zemrës në qetësi dhe cilësisë së gjumit, por ajo fsheh një sekret të ndyrë – është plot me mikrobe. Një studim i vitit 2023 zbuloi se, ndërsa stafilokokët ishin të pritshëm (ato gjenden natyrshëm në lëkurë), kishte nivele relativisht të larta të baktereve pseudonoma (disa variante mund të shkaktojnë infeksione tek njerëzit) dhe 60% kishin baktere enterike (që gjenden në zorrë), përfshirë E coli. Rripat prej gome dhe pëlhure ishin më të këqijtë, me rripat prej ari dhe argjendi që performuan mirë.
Kufjet
I prekni disa herë, i lëshoni në dysheme, i vendosni në xhep, i ndani me njerëz të tjerë dhe pastaj i vini në vesh – një vend i ngrohtë, i errët dhe me lagështi, shtëpia e florës suaj të zakonshme bakteriale dhe tani vendi ku një mori mikrobesh festojnë në listën tuaj të këngëve. Një studim që analizoi 50 kufje identifikoi kërpudha dhe baktere, përfshirë E. coli.
Syzet
Përsëri, çdo gjë që bie në kontakt me lëkurën e njeriut pritet të jetë e mbushur me baktere, dhe një studim mbi syzet zbuloi, siç pritej, se mbrojtëset e hundës dhe pjesët që preknin veshët kishin përqendrime më të larta. Ndërsa bakteret e zbuluara nuk do të përbënin shqetësim për njerëzit e shëndetshëm, studimi zbuloi se rreth 60% e baktereve mund të ishin të rrezikshme për njerëzit me sistem imunitar të dobësuar. Ai gjithashtu identifikoi bakteret e lidhura me infeksionet e syve. Ai zbuloi se pecetat me alkool ishin më të mirat në uljen e ngarkesës bakteriale, por shumë optikë thonë se ato mund të dëmtojnë lentet dhe këshillojnë ujë të ngrohtë me sapun dhe një leckë të butë.
Kavanoza erëzash
Një studim i vitit 2023 mbi trajtimin e ushqimit, i cili ndoqi njerëz që po bënin hamburgerë me gjeldeti nga mishi i gjallë, pastroi enët dhe sipërfaqet e kuzhinës më pas dhe zbuloi se kavanozët e erëzave ishin më të kontaminuarit, me gati gjysmën e objekteve të prekura. Kripëset dhe piperet mund t’ju japin gjithashtu më shumë sesa erëza – një studim ivititi 2010 nga ABC News zbuloi se kriporet në restorante, ishin artikujt e dytë më të ndotur në tavolinë (pas menuve), dhe në një studim të vitit 2008 të Universitetit të Virxhinias, i cili testoi objekte që ishin prekur nga të ftohurit, gjurmë të virusit u gjetën në të gjitha kriporet.
Qeset e ripërdorshme të pazarit
“Qeset e ripërdorshme kanë tendencë të kontaminohen me baktere nga mishi dhe prodhimet e papërpunuara”, thotë Gerba. “Të vendosësh ato në bagazhin e një makine është si të krijosh një inkubator që bakteret të rriten në shumicën e klimave.” Në një nga studimet e tij ku qeset e ripërdorshme të ushqimeve u mblodhën nga blerësit dhe u testuan, më shumë se gjysma përmbanin baktere koliforme, të cilat ndoshta vinin nga mishi i papërpunuar dhe prodhime të tjera, dhe E coli u zbulua në 8% të qeseve. Kur ekipi ndoti qëllimisht qeset me lëngje mishi dhe i ruajti në bagazhin e një makine për disa orë, bakteret u dhjetëfishuan.
«Duhet të lahen rregullisht», thotë Gerba. Ai preferon çantat prej pambuku.
Çelësat e dritës
Një ekip nga Universiteti i Hjustonit testoi çelësat e dritës, ndër të tjera duke përfshirë lavamanët dhe dyshemetë e banjës, në dhomat e hoteleve dhe zbuloi se ato ishin strehues të rëndësishëm të baktereve fekale. Në një tjetër test, gati një e katërta e çelësave të dritës u zbulua se ishin të kontaminuar me virusin e ftohjes një orë pasi dikush me gishta të ndyrë i kishte prekur ato.
Telekomanda
Telekomanda e televizorit tuaj mund të jetë 15 herë më e neveritshme se kapaku i tualetit tuaj. Një studim për Churchill, kompaninë e sigurimeve, zbuloi nivele të larta të baktereve fekale në telekomandat e marra nga një tampon. Studime të tjera kanë zbuluar se midis një të katërtës dhe një të tretës së njerëzve nuk e pastrojnë kurrë telekomandën e tyre, një pajisje që preket nga një familje mesatare prej katër personash rreth 21,000 herë në vit.
Perde dushi
Vërtet, nuk është sikur do të dilni nga dushi më i ndotur nga ç’keni hyrë, por perdja mund të jetë vendi më i ndotur në banjo. Për të përdorur mjetin tonë të besueshëm të krahasimit të kapakëve të tualetit, një studim zbuloi se perdet e dushit kishin 60 herë më shumë jetë bakteriale. Ky ishte një studim qesharak i vogël i tre perdeve, por është e qartë se ato janë një zonë rreziku – njerëzit kanë zakone të neveritshme të dushit, siç është urinimi, dhe bakteret lulëzojnë në vende të ngrohta dhe të lagështa. Po kështu edhe myku.
«Perdet e dushit janë të neveritshme», thotë Tetro duke qeshur. «Kjo është, përsëri, një nga ato gjëra ku, nëse është dushi juaj, perdja juaj, kujt i intereson, apo jo? Por shumë njerëz do ta ndajnë hapësirën e dushit. Si rezultat, do të keni shumë më tepër nga ato mikrobe njerëzore». Dhe jo vetëm nga duart dhe fytyrat e njerëzve, thekson ai. «Do të vijë nga i gjithë trupi juaj, prandaj ne duhet t’i dezinfektojmë ato perde dushi sa herë që dezinfektojmë vaskën ose kabinën e dushit». Gjithashtu mund ta kaloni perden e dushit në lavatriçe herë pas here.
Fshesa me korrent
Duhet të jeni të vetëdijshëm për pastërtinë e pajisjeve tuaja të pastrimit, nga lavatriçet me myk deri te lavastoviljet me erë të keqe. “Duhet të jeni të kujdesshëm kur zbrazni fshesën me korrent”, thotë Gerba. Në mostrat e përmbajtjes së fshesës me korrent shtëpiake, “gjetëm salmonelë në rreth 10% të tyre. Ajo që bëni është që merrni bakteret dhe gjithë këtë ushqim të mirë që ata të hanë [në pluhur dhe mbeturina], kështu që bëhet një mensë për bakteret”. Me një pastrues pa qese, mos e tundni atë në koshin e mbeturinave në kuzhinë – bëjeni jashtë nëse mundeni./ The Guardian.
