Ato quhen “kimikate të përhershme” sepse qëndrojnë në mjedis për periudha jashtëzakonisht të gjata. Dhe gjenden në produkte të shumta industriale dhe të konsumit. PFAS – substanca për- dhe polifluoroalkil – shoqërohen me rreziqe të shumta shëndetësore, nga ulja e pjellorisë dhe vonesat në zhvillim tek fëmijët deri te një rrezik në rritje i disa llojeve të kancerit dhe sëmundjeve kardiovaskulare.
Disa mijëra kimikate sintetike të njohura kolektivisht si PFAS gjenden në veshjet e tiganëve, në mushama, në ftohës dhe pesticide, por edhe në plastikat e përdorura për të bërë gjëra të tilla si shishet e pijes. Dhe për shkak se ato qëndrojnë në mjedis për një kohë kaq të gjatë, këto kimikate shumëvjeçare tani gjenden edhe në ushqim, madje edhe në ujë të pijshëm.
Se çfarë do të thotë kjo për shëndetin është larg të qenit e qartë, por dyshohet se nuk është asgjë e mirë. Problemi i madh është se është praktikisht e pamundur t’i shmangësh ato. Por tani ka disa lajme mbi këtë temë që më në fund tingëllojnë pozitive: Studiuesit në Universitetin e Kembrixhit në Angli kanë identifikuar një familje speciesh bakteriale që thithin molekula të ndryshme PFAS nga mjedisi i tyre. Dhe që ndodhin natyrshëm në zorrën e njeriut.
Ngrënia dhe jashtëqitja
Për studimin, i cili sapo u botua në Nature Microbiology, studiuesit implantuan nëntë lloje bakteresh që hanin PFAS në zorrët e minjve për të “humanizuar” mikrobiomën e kafshëve. Ata zbuluan se bakteret e zorrëve grumbulluan me shpejtësi PFAS të konsumuar nga minjtë, të cilat më pas u ekskretuan në feçe.
Dhe kishte edhe më shumë lajme të mira: Mikrobet punonin më shumë kur minjtë u ekspozuan ndaj niveleve në rritje të PFAS. Edhe pse atyre iu desh të hanin më shumë nga kimikatet, e njëjta përqindje u ekskretua – midis 25 dhe 74 përqind e PFAS.
Llojet bakteriale Gram-negative, veçanërisht shkopinjtë Gram-negativë të Bacteroidota, janë veçanërisht të suksesshëm në grumbullimin e PFAS. Kiran Patil i Njësisë së Toksikologjisë MRC në Universitetin e Kembrixhit, autori kryesor i studimit, është i kënaqur me këtë gjetje sepse “është vërtet shqetësuese që, duke pasur parasysh madhësinë e problemit të PFAS dhe ndikimin e tij në shëndetin e njeriut, po bëhet kaq pak për t’i hequr ato nga trupat tanë”.
Bakteret e zorrëve thithin PFAS-in dhe i ruajnë ato në grumbuj brenda qelizave të tyre. “Kjo duket se mbron vetë bakteret nga efektet toksike”, thotë Patil. Këto rezultate janë treguesi i parë se mikrobioma e zorrëve mund të luajë një rol të rëndësishëm në largimin e kimikateve toksike të PFAS-it nga trupi.
Studiuesit e konsiderojnë këtë gjetje shumë të rëndësishme, sepse “realiteti është se PFAS-të janë të pranishme në mjedis dhe në trupin tonë. Prandaj, ne duhet të përpiqemi të zbusim ndikimin e tyre në shëndetin tonë. Ne nuk kemi gjetur një mënyrë për të shkatërruar PFAS-të, por rezultatet tona hapin mundësinë e zhvillimit të mënyrave për t’i hequr ato nga trupat tanë, aty ku ato shkaktojnë dëmin më të madh”, thotë bashkautorja Indra Roux.
Forcimi i synuar i mikrobiomës
Ende mungojnë gjetje të hollësishme dhe, për momentin, ky është vetëm një studim në kafshë. Por informacioni hap perspektiva të reja se si të mbroheni nga efektet shëndetësore të PFAS. Derisa të kërkohen udhëzime më të sakta, një qasje është forcimi aktiv i mikrobiomës së zorrëve.
Kjo arrihet me një dietë të pasur me fibra, pasi shumë lloje të Bacteroides lulëzojnë në fibra të tretshme dhe karbohidrate komplekse, polisakaridet. Burime të mira përfshijnë produktet e drithërave të plota si tërshëra, elbi ose thekra, bishtajoret, perimet si qepët, hudhra, shpargu ose angjinaret, dhe perimet rrënjore, pasi ato përmbajnë nivele të larta të inulinës dhe niseshtesë rezistente.
Ushqimet e fermentuara si lakra turshi, kimçi, miso ose kosi nxisin një mjedis të favorshëm intestinal, i cili gjithashtu stabilizon Bacteroides. Ushqimet e pasura me polifenole si manaferrat, kakaoja, çaji jeshil ose shafrani i Indisë gjithashtu ndihmojnë, sepse ato nxisin në mënyrë selektive rritjen e specieve Bacteroides.
Së fundmi, antibiotikët duhen shmangur sa më shumë që të jetë e mundur, pasi shumë nga bakteret që grumbullojnë PFAS janë të ndjeshme ndaj antibiotikëve me spektër të gjerë. Nëse ato nuk mund të shmangen, prebiotikët e synuar si inulina ose fruktooligosakaridet, mund të kenë një efekt kompensues.
Dhe sigurisht, si masë parandaluese, duhet të shmangni produktet që përmbajnë PFAS sa herë që të jetë e mundur. Shembuj tipikë përfshijnë tiganët e veshur, disa produkte kozmetike dhe ushqime të mbështjella me plastikë. Kur bëhet fjalë për veshje të papërshkueshme nga uji për përdorim në natyrë, duhet të siguroheni gjithashtu që ato të mos përmbajnë PFAS./ Der Standard.
