Nëse nuk mund ta mbani mend një numër telefoni pa kontrolluar librin e telefonit, nëse ju zë paniku kur bateria bie nën 20 përqind, ose nëse po regjistroni një koncert në vend që ta shikoni atë — mirë se vini në klub. Jo, nuk keni një diagnozë në kartelën tuaj, por është shumë e mundur që të keni atë që është quajtur demencë dixhitale prej vitesh.
Termi tingëllon dramatik, por historia që fshihet pas tij është shumë më delikate — dhe shumë më afër jetës së përditshme nga sa mendojmë, shkruan CityMagazin .
Çfarë është në të vërtetë demenca dixhitale?
Termi u prezantua në vitin 2012 nga psikiatri dhe neuroshkencëtari gjerman Manfred Spicer, duke përshkruar një fenomen në të cilin përdorimi i tepërt i pajisjeve dixhitale çon në një dobësim të kujtesës, përqendrimit dhe vëmendjes. Ideja është e thjeshtë: nëse telefoni kujton për ne, truri ndalon së përpjekuri.
Pse do të kujtonim numrat, shtigjet, ditëlindjet apo edhe mendimet tona kur të gjitha ekzistojnë në aplikacionin Notes? Problemi lind kur truri mbetet pa trajnim dhe vëmendja reduktohet në impulse të shkurtra e të ndërprera – njoftime, mesazhe, lëvizje të pafundme.
Është e rëndësishme të thuhet: demenca dixhitale nuk është një diagnozë mjekësore. Ajo nuk ekziston në klasifikimet zyrtare të sëmundjeve. Por kjo nuk do të thotë që efektet që ai përshkruan nuk ekzistojnë.
Pse duhet të regjistrojmë gjithçka?
Psikologët kanë vënë re një paradoks interesant të jetës moderne prej vitesh: ne dokumentojmë më shumë sesa përjetojmë. Në koncerte, ekspozita, protesta dhe madje edhe në momente private, telefonat janë në ajër – si provë se “ne ishim atje”.
Hulumtimet tregojnë se njerëzit e përdorin gjithnjë e më shumë telefonin si një zgjatim të kujtesës, por edhe të identitetit. Ne nuk synojmë vetëm për veten tonë, synojmë edhe për të tjerët – për rrjetet, audiencën, algoritmin. Problemi është se në këtë proces vëmendja largohet nga momenti dhe kujtesa bëhet më sipërfaqësore.
Me fjalë të tjera: kemi një regjistrim, por jo kujtesë.
A po na “budallenj” vërtet teknologjia?
Këtu historia bëhet më interesante. Edhe pse është thënë prej vitesh se pajisjet dixhitale e “mpirin” trurin, hulumtimet e fundit në shkallë të gjerë ofrojnë një pamje më të nuancuar.
Rezulton se problemi nuk është teknologjia, por mënyra se si e përdorim atë. Shfletimi pasiv, ndërrimi i vazhdueshëm i vëmendjes dhe kryerja e shumë detyrave njëkohësisht shoqërohen me përqendrim dhe kujtesë më të dobët. Por përdorimi aktiv i teknologjisë – studimi, shkrimi, komunikimi, zgjidhja e problemeve – mund të ketë edhe një efekt pozitiv në funksionin njohës.
Me fjalë të tjera, nuk është e njëjta gjë nëse kalon tre orë duke parë jetën e të tjerëve në Instagram ose tre orë duke përdorur internetin për të mësuar diçka të re, për të folur, për të krijuar ose për të menduar.
Simptomat që të gjithë i njohim
Nëse po pyesni veten nëse jeni “në rrezik”, ja disa shenja që janë bërë pothuajse universale:
– keni vështirësi të përqendroheni në një gjë për më shumë se disa minuta
– e kontrolloni vazhdimisht telefonin tuaj, edhe pa njoftime
– Ndihesh keq kur je jashtë linje
– harron informacione që më parë i mbaje mend lehtë
– keni përshtypjen se truri juaj është “vazhdimisht i lodhur”
Ju duket e njohur? Nuk jeni vetëm. Ky nuk është një problem individual, por një gjendje kolektive e shoqërisë moderne.
Çfarë mund të bëjmë?
Jo, zgjidhja nuk është ta hedhësh telefonin nga dritarja dhe të shpërngulesh në male. Por disa rregulla të vogla bëjnë diferencën:
– më pak lëvizje pasive, përdorim më i vetëdijshëm
– pushime pa ekran gjatë ditës
– leximi i teksteve më të gjata (po, është ende e mundur)
– të qenit në biseda të vërteta pa telefonin në tavolinë
– duke i lejuar trurit të — mërzitet
Mërzia, rezulton, është një nga ushtrimet më të mira për kreativitetin dhe kujtesën.
Demenca dixhitale si një pasqyrë e kohës
Ndoshta demenca dixhitale nuk është një sëmundje, por është një simptomë e kohës në të cilën jetojmë. Një kohë në të cilën vazhdimisht nxitojmë diku, regjistrojmë gjithçka dhe realisht e përjetojmë pak.
Teknologjia nuk është armiku ynë — por nuk është as neutrale. Ajo përforcon zakonet që kemi tashmë. Nëse nuk jemi të kujdesshëm se si e përdorim, mund të ndodhë lehtësisht që ajo të kujtojë jetën tonë në vend të nesh.
Dhe ky është një luks që truri ynë, sinqerisht, nuk duhet ta pranojë, shkruan CityMagazin .
