Kur ulemi për herë të parë përballë një partneri potencial, ne nuk jemi vetëm. Edhe pse në tryezë duken vetëm dy njerëz, në fakt, aty janë ulur dy histori familjare, dy sisteme vlerash dhe dy “skenarë” të pashkruar që prindërit tanë na i kanë lënë trashëgim pa vetëdije. Pyetja që shtrojnë sot sociologët dhe psikologët nuk është më nëse ndikon familja, por sa dhe si e dikton ajo hartën tonë emocionale.
Teoria e atashimit
Psikologu i njohur John Bowlby dhe më vonë Mary Ainsworth, përmes Teorisë së Atashimit, hodhën dritë mbi faktin se mënyra se si jemi lidhur me nënën apo babanë në fëmijëri, përcakton “stilin” tonë të dashurisë në moshë madhore. Nëse kemi pasur prindër që i janë përgjigjur nevojave tona me qëndrueshmëri, ne priremi të zgjedhim partnerë që ofrojnë siguri. Por, nëse jemi rritur në një mjedis ku dashuria ishte e kushtëzuar apo e pasigurt, ne shpesh, në mënyrë të pavetëdijshme, kërkojmë partnerë që riprodhojnë të njëjtin ankth. Ky është ai që psikologët e quajnë “detyrim për të përsëritur”: ne zgjedhim dikë që na bën të vuajmë në të njëjtën mënyrë si prindërit tanë, me shpresën e kotë se këtë herë do të arrijmë ta “ndryshojmë” fundin e historisë.
Koncepti i “Imago-s”
Psikologu Harville Hendrix prezantoi konceptin e “Imago-s”, një imazh i brendshëm që ne krijojmë për partnerin ideal bazuar në karakteristikat pozitive dhe negative të kujdestarëve tanë të parë. Sociologjikisht, kjo shpjegon pse shpesh na tërheqin njerëz që kanë tipare të ngjashme me babanë apo nënën tonë, edhe kur ato tipare janë irrituese. Për shembull, një grua që është rritur me një baba emocionalisht të paarritshëm, mund ta gjejë veten vazhdimisht të dashuruar me burra “të vështirë” apo “misteriozë”. Ajo nuk po kërkon vuajtjen, por po kërkon njohjen. Psikika jonë ndihet rehat me atë që është e njohur, edhe nëse ajo e njohur na lëndon.
Skenarët e besnikërisë
Sociologët e familjes argumentojnë se ne jemi bartës të “besnikërive të padukshme”. Në shoqërinë shqiptare, ku lidhjet familjare janë ende tejet të forta, zgjedhja e partnerit shpesh kalon në filtrin e pritshmërive prindërore.
Shembulli i kompensimit: Një djalë që vjen nga një familje ku ka pasur kaos financiar dhe mungesë disipline, mund të kërkojë në mënyrë obsesive një partnere që është jashtëzakonisht e organizuar dhe strikte, duke u përpjekur të “shërojë” mungesën e strukturës së shtëpisë së tij të origjinës.
Shembulli i riprodhimit: Një individ që vjen nga një familje me dinamikë pushteti ku njëri prind dominon tjetrin, ka shumë gjasa të hyjë në një marrëdhënie ku ose do të marrë rolin e tiranit, ose atë të viktimës, pasi ky është i vetmi model funksionimi që njeh si “normale”.
Shkëputja e domosdoshme
Murray Bowen, figurë qendrore në terapinë familjare, flet për “diferencimin e vetvetes”. Sipas tij, sa më pak i diferencuar të jetë një person nga familja e tij e origjinës, aq më shumë zgjedhja e partnerit do të jetë një reagim automatik ndaj traumave ose dëshirave të paplotësuara të prindërve. Në aktualitetin tonë, vërejmë një konflikt të heshtur: të rinj që duan të zgjedhin me “zemër” (emocionin e lirë), por që shpesh përfundojnë duke zgjedhur me “trashëgimi” (ndikimin e nëndijshëm). Një martesë e dështuar e prindërve mund të bëhet ose një barrierë që na mban larg angazhimit, ose një busull që na shtyn të zgjedhim dikë krejtësisht të kundërt, por sërish, duke reaguar ndaj tyre, e jo duke vepruar nga liria jonë. Zgjedhja e partnerit nuk është kurrë një akt plotësisht i izoluar. Familja e origjinës na jep “lëndën e parë”, por nuk duhet të jetë arkitekti i vetëm i jetës sonë. Duke njohur Anima-n dhe Animus-in tonë (siç thoshte Jung) dhe duke kuptuar skemat e atashimit, ne fillojmë të shohim partnerin për atë që është vërtet, e jo si një mjet për të riparuar të kaluarën tonë.
Dashuria e pjekur fillon atëherë kur ne kuptojmë se partneri nuk është aty për të mbushur vrimat e lëna nga prindërit tanë, por për të ndërtuar një histori të re, ku familja e origjinës është një kapitull i rëndësishëm, por jo i gjithë libri.
