Në kockat e orakullit të Dinastisë Shang kineze, ekziston një karakter që lë pak dyshime për kuptimin e tij.
Ai përbëhet nga karakteret për thikë dhe hundë dhe i referohet një ndëshkimi mizor që është dokumentuar në tekstet ligjore kineze që nga Epoka e Bronzit: prerja e hundës ishte një nga “Pesë Ndëshkimet “, një katalog që përfshin gjithashtu prerjen e kokës, kastrimin, amputimin dhe tatuazhet e fytyrës. Kjo listë ndëshkimesh është me sa duket e lashtë dhe, sipas burimeve, daton që nga Dinastia Xia, rreth viteve 2070 deri në vitin 1600 para Krishtit.
Drejt fundit të Dinastisë Yuan, e cila zgjati nga viti 1279 deri në vitin 1368, hajdutët e bagëtive kishin veçanërisht frikë se mos u pritej hunda. Konkretisht, “Historia e Yuan”, një histori zyrtare dinastike nga shekulli i 14-të, thotë: Kushdo që vjedh qe ose kuaj e humbet menjëherë hundën. Hajdutët që vjedhin dele ose derra ia dalin mbanë me një tatuazh në qafë; herën e dytë, u bëhet edhe balli i tyre. Herën e tretë, edhe ata ndëshkohen me thikë.
Dëshmi arkeologjike
Edhe pse tekstet e lashta dokumentojnë mijëra raste të amputimit të hundës me urdhër gjykate, provat arkeologjike për këtë praktikë më parë mungonin. Kjo tani mund të ketë ndryshuar.
Në vitin 2018, hetimet paraprake para ndërtimit të një shkolle profesionale në provincën qendrore kineze Henan, zbuluan një varrezë që përmbante 299 mbetje mortore. Ekspertët gërmuan me shpejtësi marramendëse dhe skeletet u dërguan në Universitetin Zhengzhou. Atje, arkeologu Yawei Zhou vuri re kafkën e një gruaje, vrima e hundës së së cilës ishte jashtëzakonisht e gjerë dhe i mungonte materiali kockor në skajet e saj.
E ashtuquajtura hapje piriforme, hapja në formë dardhe në kafkë përpara së cilës ndodhet normalisht hunda, matte 34.35 milimetra në gjerësi, siç raportojnë studiuesit në Journal of Archaeological Science: Reports. Tek gratë e tjera nga e njëjta varrezë, gjerësia mesatare ishte 25.39 milimetra. Kockat e hundës ishin prerë afërsisht në gjysmën e gjatësisë së tyre, dhe turbinati i poshtëm, një fletë kocke delikate dhe e ndërlikuar brenda zgavrës së hundës, mungonte plotësisht. Skanimet e tomografisë kompjuterike zbuluan përfundimisht se kocka dhe indi me sa duket ishin prerë nga poshtë lart.
Plagë të shëruara
Ajo që ishte veçanërisht e habitshme ishte se skajet dukeshin të lëmuara, duke treguar shërimin e plagës. Me fjalë të tjera, personi i pafat i mbijetoi humbjes së hundës, duke lejuar që plaga të mbyllej dhe indet e kockave të rigjeneroheshin.
Përpara se ekipi i Zhou-së të shqyrtonte provat e ndëshkimit trupor, ata eksploruan alternativa të tjera. Lebra dhe sifilizi i avancuar gjithashtu shkatërrojnë kockat e hundës, por lënë gjurmë në qiellzë dhe në pjesë të tjera të kafkës. Megjithatë, asnjë prej tyre nuk u gjet. Skeleti i gruas 40 deri në 45 vjeç tregoi vetëm konsumimin e zakonshëm të lidhur me moshën të një individi që punon shumë, duke përfshirë degjenerimin e shtyllës kurrizore, prishjen e dhëmbëve dhe inflamacion të lehtë në kockat e këmbëve. Ekzaminimet nuk zbuluan shenja të tumoreve ose keqformimeve.
Ndoshta jo një aksident
Një aksident nuk i përshtatet tamam kësaj tabloje. Një rënie ose një goditje në fytyrë që thyen hundën zakonisht thyen edhe mollëzën ose nofullën e sipërme dhe shpesh rrëzon dhëmbët e përparmë. Por asnjë nga këto nuk është e dukshme në kafkë; dëmtimi rreth hundës duket qartë i përcaktuar. Qian Wang i Universitetit A&M të Teksasit, bashkautor i studimit, sugjeron vetëgjymtimin si një shpjegim tjetër të mundshëm, por ekipi nuk gjeti prova as për këtë.
Datimi me radiokarbon i femurit të saj të djathtë zbuloi se gruaja vdiq midis viteve 1298 dhe 1404, gjatë kalimit nga dinastia Yuan në atë Ming. Ndërtimi i varrit korrespondon gjithashtu me dinastinë Yuan.
Me fytyrë poshtë
Rrethanat e varrimit në fund të fundit dhanë një tregues të qartë se hunda e gruas ishte prerë si ndëshkim. E ndjera u varros me fytyrën poshtë. Ndër të gjitha varrimet në varreza, ajo ishte e vetmja në këtë pozicion – një pozicion që ndonjëherë shoqërohej me ndëshkim gjatë dinastisë Yuan. Prandaj, studiuesit dyshojnë se gruaja u varros larg familjes dhe komunitetit të saj. Pozicioni përmbys mund të jetë zgjedhur gjithashtu për të fshehur shëmtimin. “Ne supozuam një qëndrim diskriminues”, thotë Wang. “Mund të ketë qenë një vendim mosmiratimi”.
Të vetmet sende varri që ajo mori ishin një gjilpërë e vetme prej bakri, asgjë më shumë. Analizat e izotopeve të kockave të saj tregojnë një dietë të pasur me mel dhe të varfër me proteina shtazore, tipike për popullsinë rurale.
Ndoshta një protezë
Gruaja ka të ngjarë të ketë jetuar për disa vite pas ndëshkimit të saj brutal, gjë që nuk është një arritje e vogël duke pasur parasysh një gjymtim kaq të gjerë. Një zgavër hundore e hapur pengon frymëmarrjen, pluhuri nuk filtrohet më dhe ajri i ftohtë nuk ngrohet më. Për më tepër, ekziston rreziku i gjakderdhjes së rëndë nga arteriet e shumta të fytyrës.
Wang beson se mbijetesa e saj varet nga dikush që do të ndalojë gjakderdhjen, do të parandalojë infeksionin dhe ndoshta do të trajtojë dhimbjen e saj. Në parim, aftësitë e nevojshme ishin të disponueshme: Mjeku i Dinastisë Tang, Sun Simiao, kishte dokumentuar tashmë teknikat përkatëse kirurgjikale.
Në margjinat e shoqërisë
Megjithatë, viktima ka të ngjarë të ketë vuajtur nga gjymtimi për pjesën tjetër të jetës së saj: Rreth vrimës së hundës u formuan degëzime të vogla kockore, të cilat mund të kenë rezultuar nga inflamacion kronik. Megjithatë, ekipi gjithashtu e konsideron të mundur që rritjet kockore të jenë shkaktuar nga plagët e presionit nga një protezë artificiale e hundës.
“Kjo grua jetonte si një fshatare e thjeshtë dhe mund të ketë mbajtur një protezë nazale për të fshehur shenjën, gjë që do të sugjeronte se po përpiqej të kthehej në një jetë normale”, thotë Wang. Nëse ajo ia doli ta bënte këtë – pavarësisht protezës së mundshme – është mjaft e dyshimtë: Ajo ka të ngjarë të ketë jetuar një jetë në kufijtë e komunitetit të saj pas amputimit të hundës, të shënuar nga stigmatizimi dhe vështirësitë sociale. / Der Standard.
