Gjatë gërmimeve arkeologjike në qytetin e lashtë Azekah në Izrael, arkeologët zbuluan një cisternë të vjetër që ishte përdorur për shekuj me radhë nga civilizime të ndryshme. Por brenda saj u bë një zbulim i papritur dhe tronditës: dhjetëra skelete që i përkisnin foshnjeve dhe fëmijëve të vegjël që kishin vdekur rreth 2 500 vite më parë.
Sipas studiuesve, këta fëmijë nuk ishin viktima të ndonjë murtaje, lufte apo fatkeqësie natyrore.
Përkundrazi, duket se ata kishin ndërruar jetë nga shkaqe natyrore, shumica para moshës 2-vjeçare, dhe më pas ishin varrosur në këtë cisternë, e cila ishte ripërdorur si vend varrimi.
Një varrezë e pazakontë për fëmijë
Sipas një studimi të publikuar në Palestine Exploration Quarterly, cisterna ishte gërmuar fillimisht në vitet 2012-2013. Ajo daton që nga koha e Canaan-it të lashtë (ndoshta që në vitin 3500 p.e.s.), kur përdorej për ruajtjen e ujit.
Gjatë analizës së shtresave arkeologjike, studiuesit hasën një grumbull të madh eshtrash të vogla njerëzore. Në total, u përcaktua se në cisternë ishin varrosur nga 68 deri në 89 individë gjatë periudhës së hershme persiane, në shekullin V p.e.s.
Pothuajse të gjithë ishin fëmijë të vegjël, shumica nën moshën 5 vjeç dhe shumica e tyre nën 2 vjeç.
Interesant është fakti se disa prej tyre ishin varrosur me objekte të vogla si rruaza, bizhuteri metalike dhe enë qeramike, çka tregon një formë kujdesi dhe rituali në varrim.
Fillimisht, studiuesit shqyrtuan mundësinë për rituale, por kjo hipotezë u përjashtua, pasi në eshtra nuk u gjetën shenja dhune dhe nuk kishte objekte tipike rituale.
Sipas tyre, cisterna ishte përdorur për dekada si një vend i dedikuar për varrimin e foshnjeve dhe fëmijëve shumë të vegjël, të cilët kishin vdekur nga shkaqe natyrore. Studiuesit sugjerojnë se në atë periudhë, fëmijët që nuk kishin kaluar ende fazën e gjidhënies, nuk merrnin një varrim të veçantë si të rriturit.
Ky zbulim hedh dritë mbi mënyrën se si shoqëritë e lashta e kuptonin jetën, vdekjen dhe statusin e fëmijëve në vitet e para të jetës.
Historia e Azekah
Azekah është një vend me histori të gjatë, i banuar që në Epokën e Hershme të Bronzit, rreth 4 mijë vite më parë. Ai njihet edhe për afërsinë me vendin ku, sipas traditës biblike, u zhvillua beteja mes David dhe Goliath.
Gjatë epokave të Bronzit dhe Hekurit, qyteti ishte një nga qendrat më të rëndësishme në rajon. Por rreth shekullit VI p.e.s., ai u shkatërrua gjatë pushtimit babilonas të Judës dhe më pas kaloi nën sundimin persian, periudhë gjatë së cilës cisterna u kthye në vend varrimi për fëmijët.
Zbulimi i kësaj cisterne shton një pjesë të rëndësishme në historinë komplekse të këtij qyteti të lashtë dhe ofron një vështrim unik mbi jetën dhe besimet e njerëzve që kanë jetuar aty mijëra vite më parë.
