Shkencëtarët në Francë mund të kenë zbuluar Kanalin e Mariusit, ndërtuar nga romakët mbi 2100 vjet më parë. Kanali u ndërtua rreth viteve 104–102 para Krishtit, nën drejtimin e Gaius Mariusit, xhaxhai i Jul Cezarit, gjatë Luftërave Kimbre. Ishte projekti i parë i madh hidraulik romak në Galinë, e cila sot përfshin pjesë të Francës, Belgjikës dhe Gjermanisë. Kanali u ndërtua për të furnizuar ushtrinë e Mariusit, që mbronte Galinë nga cimbrit dhe teutonët, fise kelte që po migronin nga Danimarka e sotme drejt jugut. Republika Romake synonte të mbronte territorin e sapo pushtuar.
Kanali, që shmangte derdhjet e rrezikshme të lumit Rhône, lidhte qytetin e Arles me Detin Mesdhe, duke mundësuar kalim të sigurt për anijet e mëdha të furnizimeve. Pas fitores së romakëve ndaj fiseve kelte në vitin 101 para Krishtit, kanali iu dorëzua qytetit Massalia (Marseja e sotme), që përfitoi ekonomikisht nga përdorimi i tij. Megjithatë, më vonë kanali u zhduk nga dokumentet historike.
Pavarësisht kërkimeve të shumta, Kanali i Mariusit mbeti i paarritshëm deri në një studim gjeofizik në vitin 2013 në kënetat Vigueirat pranë Arles, ku u zbulua një strukturë nënujore që ngjante me një kanal. Gërmimet nxorën në dritë qeramikë romake, shtylla druri antike dhe platforma me kalldrëm. Datimi me karbon tregoi se artefaktet i përkasin periudhës nga shekulli i parë deri në të katërtin pas Krishtit, duke përputhur me periudhën e përdorimit të kanalit.
Në një studim të fundit, studiuesit hapën bërthama sedimentesh nga vendi dhe i krahasuan me të dhënat e vitit 2013. Matjet konfirmuan praninë e një kanali të lundrueshëm, të gërmuar pjesërisht nga një degë e lashtë e lumit Rhône dhe një lagunë. Përmasat e kanalit, rreth 30 metra i gjerë, përputheshin me ato të kanaleve të tjera romake, duke sugjeruar se mund të strehonte anije të mëdha romake.
Ky zbulim forcon teorinë se vendi është Kanali i Mariusit, megjithëse duhen bërë gërmime të tjera për ta konfirmuar. Arkeologët shpresojnë të gjejnë mole ose shtigje për tërheqjen e anijeve, që do të jepnin më shumë prova për përdorimin e kanalit. Megjithëse kërkimet janë premtuese, drejtuesi i studimit, Juncker, thekson se derisa të dalin më shumë të dhëna arkeologjike, nuk mund të thuhet me siguri se ky është kanali i ndërtuar nga Mariusi. Kërkimet vazhdojnë. / Live Science – Syri.net
