Analisti politik Zejnullah Jakupi ka vlerësuar për “Bota sot” se situata politike rreth pozitës së presidentit në Kosovë po hyn në një fazë më të ndërlikuar, veçanërisht sa i përket rolit dhe pozicionimit të Vjosa Osmani në raport me partitë politike.
Sipas tij, aktualisht nuk ka sinjale të qarta se Osmani është “jashtë planeve”, por është e dukshme që partitë kanë filluar të kalkulojnë më shumë në bazë të interesave të tyre strategjike.
“Situata politike rreth pozitës së presidentit në Kosovë po hyn në një fazë më të ndërlikuar, sidomos nëse flasim për rolin dhe pozicionimin e Vjosa Osmani në raport me partitë politike.
A po mbetet Vjosa Osmani jashtë planeve të partive? Aktualisht nuk ka sinjale të qarta se ajo është “jashtë planeve”, por është e dukshme që partitë politike kanë filluar të kalkulojnë më shumë në bazë të interesave të tyre strategjike. Presidentja Osmani erdhi në pushtet me mbështetje të fortë nga Lëvizja Vetëvendosje, ndërsa raportet e saj me Lidhja Demokratike e Kosovës mbetën të tensionuara pas ndarjes politike disa vite më parë.
Nëse ka një tendencë për ta lënë anash, kjo mund të lidhet me: Kalkulimet për zgjedhjet e ardhshme parlamentare, nevojën e partive për ta ruajtur kapitalin e tyre politik, dëshirën për të pasur një figurë më të kontrollueshme politikisht”, është shprehur Jakupi.
Megjithatë, ai ka thënë se Osmani vazhdon të ketë legjitimitet institucional dhe një profil të pavarur që nuk varet drejtpërdrejt nga vullneti i partive.
Duke komentuar propozimin e kryetarit të LDK-së, Lumir Abdixhiku, për “konsensus” ose marrëveshje politike për postin e presidentit, Jakupi thotë se kjo zakonisht nënkupton zgjedhjen e një figure që pranohet nga një shumicë më e gjerë parlamentare dhe shmangien e krizave institucionale apo votimeve të dështuara.
Zejnullah Jakupi
“Çfarë nënkupton propozimi i Abdixhikut për konsensus?
Propozimi i Lumir Abdixhiku, si kryetar i LDK-së, për “konsensus” ose marrëveshje politike për postin e presidentit zakonisht nënkupton: Zgjedhjen e një figure që pranohet nga një shumicë më e gjerë parlamentare. Shmangien e krizave institucionale dhe votimeve të dështuara.
Mundësinë e një marrëveshjeje më të gjerë politike, që mund të përfshijë edhe çështje të tjera përtej presidencës.
Kjo mund të interpretohet si përpjekje për ta rikthyer LDK-në në qendër të vendimmarrjes politike dhe për të mos e lënë procesin vetëm në duart e LVV-së”, ka theksuar analisti.
A ka LDK pretendime për pushtet apo bashkëpunim me LVV-në?
Jakupi vlerëson se LDK-ja, historikisht parti e pushtetit dhe me ambicie qeverisëse, edhe pse aktualisht në opozitë, synon të rrisë peshën e saj negociuese, të paraqitet si faktor stabiliteti dhe të krijojë hapësirë për një koalicion të mundshëm paszgjedhor.
“LDK, historikisht, ka qenë parti e pushtetit dhe me ambicie qeverisëse. Edhe pse aktualisht është në opozitë, ajo ka interes: Të rrisë peshën e saj negociuese. Të paraqitet si faktor stabiliteti.
Të krijojë hapësirë për një koalicion të mundshëm paszgjedhor.
Një bashkëpunim me LVV-në nuk është i pamundur, por do të kërkonte kompromis të madh politik dhe tejkalim të tensioneve të së kaluarës. Për momentin, duket më shumë si një taktikë pozicionimi sesa si marrëveshje e afërt”, ka shtuar ai.
Për rrjedhojë, Jakupi ja nënvizuar se situata mund të marrë disa drejtime: Rikonfirmim i Osmanit me mbështetje të mjaftueshme parlamentare, një marrëveshje e re politike për një kandidat konsensual, apo thellim i polarizimit që mund të çojë në krizë institucionale nëse mungojnë votat.
“Si pritet të përfundojë kjo situatë?
Janë disa skenarë të mundshëm:
Rikonfirmim i Osmanit me mbështetje të mjaftueshme parlamentare.
Marrëveshje e re politike për një kandidat konsensual.
Thellim i polarizimit, që mund të çojë në krizë institucionale nëse mungojnë votat.
Gjithçka do të varet nga: Rezultatet zgjedhore dhe balancat parlamentare. Interesat strategjike të LVV-së. Aftësia e LDK-së për të ndërtuar ura komunikimi.
Në thelb, kjo situatë reflekton më shumë dinamikë të brendshme partiake sesa një refuzim personal ndaj Osmanit. Presidenca në Kosovë shpesh është produkt i marrëveshjeve politike, dhe kjo pritet të mos jetë përjashtim”, ka theksuar ai.
Një nga zgjidhjet që po përmendet gjithnjë e më shpesh në debatin publik për zgjedhjen e presidentit lidhet me ndryshimin e mënyrës së votimit në Kuvend.
Në rrethanat aktuale, sipas Jakupit kërkesa për 2/3 e votave – pra 80 deputetë nga 120 sa i ka Kuvendi – e bën procesin tejet të varur nga marrëveshje të gjera politike, të cilat jo gjithmonë janë të lehta për t’u arritur.
“Kjo shpesh e kthen zgjedhjen e presidentit në një proces bllokues dhe të tejzgjatur.
Një alternativë do të ishte që, nëse në dy raundet e para nuk arrihet shumica e cilësuar, në raundin e tretë presidenti ose presidentja të zgjidhet me shumicë absolute – pra me 61 vota. Ky model i afrohet praktikave që aplikohen në disa demokraci parlamentare, përfshirë edhe Gjermania, ku në fazat e fundit të procesit kërkohet shumicë më e ulët për të shmangur bllokimin institucional mbi 50 përqind”, ka nënvizuar ai.
Në kontekstin e Kosovës, Jakupi thotë se kjo do të nënkuptonte ndryshim kushtetues apo ligjor, me qëllim që posti i presidentit të mos mbetet peng i pazareve politike apo i kalkulimeve partiake.
“Nëse Kuvendi ka 120 vende dhe qeveria apo një shumicë parlamentare ka 61 deputetë, atëherë është e arsyeshme që në raundin përfundimtar kjo shumicë ta ketë të drejtën ta zgjedhë presidentin, ashtu siç zgjedh edhe qeverinë.
Një zgjidhje e tillë do të mund të hapte rrugë për rizgjedhjen e Vjosa Osmani me 61 vota në raundin e tretë, nëse ekziston një shumicë e qartë parlamentare që e mbështet atë. Kjo do ta bënte procesin më funksional, më të parashikueshëm dhe do të reduktonte rrezikun e krizave institucionale.
Natyrisht, kundërshtarët e këtij propozimi mund të argumentojnë se presidenti duhet të jetë figurë unifikuese dhe se shumica e cilësuar garanton konsensus më të gjerë politik. Megjithatë, përvoja ka treguar se kërkesa për 80 vota nuk garanton domosdoshmërisht unitet, por shpesh prodhon pazare të detyruara ose bllokada të gjata.
Prandaj, një model ku në raundin e tretë vendos shumica absolute prej 61 deputetësh mund të jetë kompromisi mes nevojës për konsensus dhe nevojës për funksionalitet institucional. Në fund të fundit, demokracia parlamentare bazohet në parimin e shumicës, dhe është e arsyeshme që ky parim të vlejë edhe për zgjedhjen e kreut të shtetit, sidomos kur alternativë mbetet kriza apo vakumi instituciona”, ka përfunduar Jakupi.
Ndryshe, Deputetët kanë afat deri më 4 mars që të zgjedhin presidentin e ri ose në Kosovë do të mbahen zgjedhje të reja.
