Më shumë se 300 milionë ndërhyrje kirurgjikale me anestezi kryhen çdo vit në mbarë botën, sipas një artikulli shkencor të vitit 2022. Për shumicën dërrmuese të pacientëve, anestezia e përgjithshme kalon pa kujtime apo shqetësime.
Megjithatë, një përqindje shumë e vogël përjeton të ashtuquajturin zgjim intraoperativ – një gjendje në të cilën pacienti bëhet pjesërisht i vetëdijshëm gjatë operacionit.
Sa i zakonshëm është zgjimi intraoperativ?
Sipas studimit Awareness During General Anesthesia, fenomeni ndodh në rreth 1 deri në 2 raste për 1,000 operacione nën anestezi të përgjithshme (0.1–0.2%). Duke marrë parasysh numrin global të ndërhyrjeve, kjo do të thotë se mesatarisht 300,000 deri në 600,000 persona në vit mund të kenë një përvojë të tillë.
Rreziku ndryshon sipas llojit të operacionit:
• 0.2% në kirurgjinë e përgjithshme
• 0.4% në obstetrikë
• 1–1.5% në kirurgjinë kardiake
• 11–43% në operacionet e traumës
Tek fëmijët, rreziku mund të jetë 8 deri në 10 herë më i lartë krahasuar me të rriturit.
Çfarë është zgjimi intraoperativ?
Zgjimi intraoperativ ndodh kur thellësia e anestezisë nuk është e mjaftueshme në raport me intensitetin e ndërhyrjes kirurgjikale. Pacienti mund të dëgjojë biseda, të ndiejë prekje apo presion, dhe në raste shumë të rralla edhe dhimbje.
Kjo situatë haset më shpesh kur:
• përdoren qëllimisht doza më të ulëta anestezie për shkak të gjendjes së rëndë shëndetësore (probleme me zemrën, tension i ulët i gjakut);
• pacienti është hemodinamikisht i paqëndrueshëm (si në rastet e traumës);
• bëhet prerje cezariane me anestezi të përgjithshme, ku dozat mbahen minimale për të kufizuar ekspozimin e foshnjës ndaj barnave.
Nga ana tjetër, disa pacientë mund të kenë nevojë për doza më të larta anestezikësh – si ata që përdorin terapi psikiatrike afatgjatë, opioidë, substanca psikoaktive ose kanë dhimbje kronike.
Çfarë përjetojnë pacientët?
Shumica raportojnë se kanë dëgjuar zëra apo kanë ndier manipulime gjatë operacionit. Shpesh, ndjesitë e përjetuara gjatë zgjimit nga anestezia (si dobësia muskulore apo vështirësia për të marrë frymë për shkak të relaksuesve muskulorë) mund të ngatërrohen me vetëdije gjatë operacionit.
Në disa raste, përvoja mund të lërë pasoja psikologjike – nga çrregullime gjumi deri te simptoma të stresit post-traumatik – duke kërkuar mbështetje profesionale.
Si dallohet dhe parandalohet?
Mjekët monitorojnë vazhdimisht:
• presionin e gjakut
• rrahjet e zemrës
• djersitjen dhe lotimin
• reagimin e bebëzave të syrit
Përveç shenjave klinike, përdoren edhe pajisje të posaçme si monitorët Bispectral Index Monitor (BIS). Këta analizojnë aktivitetin elektrik të trurit (EEG) dhe japin një vlerë nga 0 në 100.
Thellësia optimale e anestezisë zakonisht konsiderohet në intervalin 40–60. Përdorimi i këtyre pajisjeve mundëson kontroll më të saktë të anestezisë dhe redukton rrezikun e zgjimit intraoperativ.
