Macet janë ndër grupet më të njohura dhe më të studiuara të kafshëve në botë. Edhe më e habitshme, pra, është një zbulim i bërë në pyjet me re të Bolivisë: studiuesit kanë identifikuar atje një specie të panjohur më parë të maces së egër. Grabitqari i vogël, i quajtur shkencërisht Leopardus tilcayo, është specia e parë e gjallë e maces që përshkruhet rishtazi në më shumë se një shekull.
Macja e njohur si “Tilcayo” jeton në Yungas, një rajon malor me lagështirë në shpatet lindore të Andeve. Formimi i shpeshtë i reve dhe lagështia e lartë atje krijojnë një ekosistem të jashtëzakonshëm me biodiversitet. Me një gjatësi trupi prej rreth 46 centimetrash dhe një peshë prej vetëm rreth 1.4 kilogramësh, macja është më e vogël se shumica e maceve shtëpiake.
“Leshi i tyre është ngjyrë kafe e çelët dhe ka rozeta të çrregullta në të gjithë trupin e tyre”, shpjegon biologia boliviane Paola Nogales Ascarrunz (National Geographic), një bashkautore e studimit të botuar të enjten në revistën Current Biology. Megjithatë, zoologët aktualisht dinë pak për stilin e jetës së kafshës. Mostrat fekale sugjerojnë se brejtësit e vegjël janë pjesë e dietës së tilcayo-s. Pamjet e kamerave tregojnë gjithashtu se kafshët janë kryesisht natën.
Macet tigër, misterioze
Tilcayo bën pjesë në grupin e të ashtuquajturave macet tigër (Leopardus), të cilat gjenden në pjesë të mëdha të Amerikës së Jugut. Këto kafshë konsiderohen “specie kriptike” – specie që janë shumë të ngjashme në pamje dhe për këtë arsye të vështira për t’u dalluar nga njëra-tjetra.
Për një kohë të gjatë, ekspertët supozonin se macet tigër ishin një specie e vetme. Megjithatë, studimet gjenetike në dekadat e fundit kanë sugjeruar se pas pamjes së tyre të ngjashme mund të fshihen disa linja të dallueshme evolucionare.
E dhëna thelbësore erdhi nga Bolivia. Studiuesit atje vunë re se kafshët lokale nuk përputheshin plotësisht me përshkrimet, të cilat bazoheshin kryesisht në ekzemplarë nga Brazili. “Kjo na çoi në pyetjen: Çfarë lloj maceje tigër kemi në të vërtetë në Bolivi?” tha Nogales Ascarrunz për Reuters.
Për studimin e ri, një ekip ndërkombëtar analizoi mostrat e ADN-së nga 38 kafshë nga disa vende të Amerikës së Jugut, si dhe nga tetë ekzemplarë muzeorë. Rezultati i habiti edhe ekspertët: macja tigër e supozuar, në fakt përbëhet nga pesë specie gjenetikisht të dallueshme.
“Nuk e prisnim kurrë që macja tigër boliviane të përfaqësonte një specie të veçantë”, thotë udhëheqësi i studimit Jonas Lescroart nga Universiteti i Antwerpit. Më parë, askush nuk e kishte konsideruar ndonjëherë mundësinë që ajo të mund të ishte një specie e veçantë.
Shtigje të ndara për 1.4 milion vjet
Të dhënat gjenetike tregojnë se linja Tilcayo u nda nga të familjarët e saj më të afërt rreth 1.4 milion vjet më parë. Një ndarje kaq e gjatë konsiderohet nga biologët evolucionarë si provë e fortë se është lindur një specie e dallueshme.
Ajo që është e jashtëzakonshme është se sa të pakta janë ende të dhënat. Shkencëtarët aktualisht kanë njohuri të hollësishme vetëm për dy ekzemplarë të gjallë. Njëri prej tyre, një mashkull afërsisht dhjetë vjeç, tani jeton në Qendrën e Jetës së Egër Senda Verde në Bolivi, pasi më parë është mbajtur si kafshë shtëpiake nga një familje.
Përveç specieve të reja, studiuesit përshkruan gjithashtu një nënspecie të panjohur më parë nga Yungas peruane. U emërua Leopardus tigrinus antisuyo – sipas Antisuyu, një rajon i Perandorisë historike të Inkave.
E kërcënuar para se të pikasej
Zbulimi ka gjithashtu pasoja të menjëhershme për ruajtjen e natyrës. Bashkimi Ndërkombëtar për Ruajtjen e Natyrës (IUCN) aktualisht liston dy lloje të maceve tigër, të cilat të dyja konsiderohen të rrezikuara dhe popullatat e të cilave janë në rënie.
Gjetjet e reja gjenetike mund ta ndryshojnë ndjeshëm pamjen. Nëse pesë linjat vlerësohen veçmas në të ardhmen, disa prej tyre – përfshirë ndoshta Tilcayo – mund të klasifikohen si më të rrezikuara nga sa supozohej më parë.
Rajoni Yungas është nën një presion të veçantë. Shpyllëzimi, zgjerimi bujqësor, minierat dhe zjarret e shkaktuara nga njeriu po e dëmtojnë gjithnjë e më shumë këtë ekosistem unik. Studiuesit theksojnë se, për këtë arsye, është urgjente të rivendoset zona pyjore e shkatërruar dhe të lidhet habitatet e mbetura.
Specie të tjera të panjohura?
Zbulimi i një specie të re maceje duket pothuajse anakronik në epokën e kërkimit të gjenomit. Por studiuesit e shohin këtë si një mesazh të rëndësishëm. Edhe në një grup kafshësh të studiuar aq intensivisht sa macet, speciet e pazbuluara mbeten të fshehura. “Ka ende shumë specie të pazbuluara në botë”, thotë biologu evolucionar brazilian Eduardo Eizirik, një nga autorët e studimit.
Shumë prej tyre mund të zhduken, para se shkenca të mësojë për ekzistencën e tyre./ Der Standard.
