Kryeministri i Shqipërisë, Edi Rama, dhe presidenti i Serbisë, Aleksandar Vučić, kanë propozuar një qasje të re për integrimin evropian të vendeve të Ballkanit Perëndimor.
Në një opinion të përbashkët të botuar në të përditshmen gjermane Frankfurter Allgemeine Zeitung, dy liderët sugjerojnë një “rrugë realiste” drejt Bashkimit Evropian, duke zhvendosur fokusin nga anëtarësimi i plotë te integrimi në tregun e përbashkët evropian dhe në zonën Schengen.
Në shkrimin e tyre, Rama dhe Vuçiç nuk këmbëngulin për një afat të shpejtë anëtarësimi në BE, por propozojnë përfshirjen e vendeve kandidate të përgatitura në tregun e përbashkët dhe në lëvizjen e lirë të zonës Schengen. Sipas tyre, kjo do të sillte përfitime të menjëhershme për qytetarët dhe ekonomitë respektive, ndërkohë që do të forconte edhe pozitën ekonomike dhe gjeopolitike të vetë BE-së.
Dy udhëheqësit shprehin zhgënjim për mungesën e zgjerimit të BE-së që prej vitit 2013, duke e cilësuar realitetin aktual si dekurajues për rajonin. Ata theksojnë se Ballkani Perëndimor përfaqëson një “vijë të re fronti për investime” dhe argumentojnë se Brukseli duhet ta shohë rajonin si një hapësirë strategjike në kontekstin e zhvillimeve të reja gjeopolitike.
Në opinionin e tyre, Rama dhe Vuçiç pranojnë se brenda BE-së ekzistojnë dy objektiva që shpesh duken të ndryshme: nga njëra anë, vendet kandidate kërkojnë një rrugë të qartë dhe të besueshme drejt anëtarësimit të plotë; nga ana tjetër, shtetet anëtare synojnë të ruajnë funksionalitetin, unitetin dhe aftësinë vendimmarrëse të Unionit.
Si zgjidhje për këtë dilemë, ata propozojnë integrim të përshpejtuar në tregun e përbashkët dhe në zonën Schengen, pa ndryshuar arkitekturën institucionale të BE-së. Sipas idesë së tyre, ky model nuk do të nënkuptonte të drejtë vetoje për vendet kandidate, as emërim komisionerësh të rinj, as shtim deputetësh në Parlamentin Evropian apo ndryshime në mekanizmat e votimit. Një formulë e tillë, argumentojnë ata, do të ishte më e pranueshme për vendet anëtare që hezitojnë përballë një zgjerimi të ri dhe do ta bënte më të lehtë shpjegimin e procesit para opinionit publik evropian.
E plotë: Një rrugë realiste drejt BE-së
Ne i kuptojmë shqetësimet. Por zgjerimi është në interesin e të gjithëve. Që nga rënia e Murit të Berlinit, vështirë se diçka e ka ndryshuar Bashkimin Evropian aq sa zgjerimi i tij. Duke zgjeruar institucionet, rregullat dhe tregjet e saj me anëtarë të rinj, BE-ja ndihmoi në ankorimin e demokracisë, stabilitetit dhe prosperitetit në pjesë të mëdha të kontinentit. Asnjë instrument tjetër politik nuk e ka ndryshuar Evropën në mënyrë më të thellë ose më paqësore.
Por që nga viti 2013 asnjë anëtar i ri nuk është bashkuar me BE-në. Edhe pse kjo nuk pasqyron domosdoshmërisht një mungesë angazhimi, por një mjedis më kompleks – reforma të brendshme, tensione gjeopolitike, kufizime institucionale dhe shqetësime legjitime në Shtetet Anëtare – e vërteta e ashpër mbetet: Ky realitet i trishtueshëm dhe dekurajues ka vazhduar për një kohë shumë të gjatë.
Arritjet e projektit evropian janë të pamohueshme. Asnjë brez evropianësh nuk kanë përjetuar një paqe të tillë, një lëvizshmëri dhe prosperitet të tillë. Zgjerimi luajti një rol qendror në këtë duke zgjeruar një komunitet të bazuar në demokraci, sundim të ligjit dhe shkëmbim ekonomik. Në pjesën tonë të Evropës, Ballkanin Perëndimor – një rajon i rrethuar gjeografikisht nga BE-ja dhe historikisht i lidhur me fatin e Evropës – perspektiva e anëtarësimit mbetet motori më i fortë për reforma, investime dhe pajtim.
BE-ja vazhdon të jetë fuqimisht e angazhuar përmes mbështetjes financiare, dialogut politik dhe integrimit sektorial. Jemi mirënjohës për këtë. Por efekti transformues i një anëtarësimi të plotë nuk është realizuar ende. Është koha e duhur që BE-ja të kuptojë se ekziston një vijë e re fronti për investime në forcën e BE-së në Ballkanin Perëndimor.
Shumë evropianë po pyesin nëse BE-ja mund të funksionojë ende në mënyrë efektive me shumë më tepër anëtarë. Shqetësimet në lidhje me vendimmarrjen, ekuilibrin institucional dhe kohezionin politik janë legjitime. Politikanët kryesorë në Paris, Berlin dhe gjetkë kanë theksuar se reformat e brendshme të BE-së mund të jenë të nevojshme për të siguruar që një BE e zgjeruar të mbetet e aftë për veprime vendimtare. Ne nuk jemi naivë. Këto argumente kanë peshë.
Ne kemi mësuar – shpesh në një mënyrë të vështirë – sa e vështirë është të bindësh të gjitha Shtetet Anëtare të përshpejtojnë proceset tona të pranimit dhe sa lehtë mund të bllokohet progresi, shpesh për arsye të rrënjosura në konsideratat politike të brendshme të Shteteve Anëtare individuale. Megjithatë, t’u thuash anëtarëve të ardhshëm se duhet të presin për reformat e BE-së përpara se të bashkohen do të ishte e barabartë me mbylljen e derës: Edhe më shumë fjalime solemne në të cilat riafirmohet një angazhim për pranimin e anëtarëve të rinj, ndërsa në fakt ndodh pak ose asgjë.
Kjo do të ishte e gabuar, kundërproduktive dhe madje e rrezikshme në këto kohë. Ne jemi plotësisht të vetëdijshëm se rruga drejt anëtarësimit kërkon reforma të thella dhe shpesh të dhimbshme, përputhshmërinë me standardet e BE-së në pothuajse çdo fushë të jetës publike. Kjo është e kushtueshme dhe politikisht e vështirë – por ndërmerret sepse qëllimi ia vlen. Dy vendet tona dhe i gjithë rajoni – me të gjitha dallimet dhe sfidat e tyre të përbashkëta – kanë ndryshuar në mënyra që do të kishin qenë të paimagjinueshme një dekadë më parë.
Megjithatë, reformat dhe progresi nuk mund të bazohen vetëm në besim. Në pjesë të Ballkanit Perëndimor, entuziazmi për BE-në vazhdon pavarësisht zhgënjimeve të dhimbshme. Shqiptarët janë dhe mbeten optimistë. Serbët janë më skeptikë. Por në rajon ka një emërues të përbashkët: njerëzit duhet të shohin se procesi është i besueshëm dhe anëtarësimi është i arritshëm në një kohë të arsyeshme.
E kemi shkruar këtë artikull së bashku sepse e pranojmë se Evropa sot ndjek dy qëllime po aq legjitime: vendet kandidate po kërkojnë një mënyrë realiste për anëtarësim të plotë. Shtetet Anëtare duan të ruajnë aftësinë e veprimit dhe unitetin e BE-së. Ky tension nuk duhet të jetë domosdoshmërisht një dilemë me shumë zero. Me imagjinatë dhe vullnet politik, kjo mund – po, duhet – të bëhet një mundësi strategjike. Kjo është arsyeja pse ne po kërkojmë një integrim të përshpejtuar të vendeve kandidate të përgatitura në tregun e brendshëm dhe zonën Shengen.
Kjo mund të sjellë përfitime të prekshme për qytetarët, duke forcuar njëkohësisht pozicionin ekonomik dhe gjeopolitik të BE-së pa e rënduar arkitekturën e vendimmarrjes së BE-së dhe pa ndryshuar ekuilibrin e saj institucional. Kjo nuk do të thoshte as të drejta vetoje, as komisionerë shtesë, anëtarë të Parlamentit Evropian apo ndryshime në strukturat e votimit. Jemi të bindur se kjo do të lehtësonte shqetësimet e atyre Shteteve Anëtare që ngurrojnë të zgjerohen në një zgjerim më të madh – jo të gjitha sepse do të ishte shumë më e lehtë për ta që ta paraqisnin procesin bindshëm para publikut të tyre.
Zgjerimi i BE-së nuk ka qenë kurrë një akt bamirësie. Ishte një investim i dobishëm reciprokisht. BE-ja fitoi tregje, talent, thellësi strategjike dhe stabilitet politik. Anëtarët e rinj fituan prosperitet, siguri dhe një zë në formësimin e Evropës. Mbi të gjitha, paqja në kontinentin tonë ka vazhduar të fitojë terren – në një shkallë që nuk është parë kurrë më parë në historinë evropiane. Kundërshtarët e Evropës jetojnë me narrativa rënieje dhe përçarjeje.
Forca e Evropës gjithmonë vinte nga aftësia e saj për të shndërruar krizat në integrim dhe diversitetin në unitet. Kapitulli tjetër i kësaj historie nuk është shkruar ende. Me një dizajn të kujdesshëm, besim të ndërsjellë dhe guxim të ri politik, kjo mund të bëhet një histori e re suksesi evropiane – jo vetëm për Ballkanin Perëndimor, por për Evropën në tërësi.
Letra
