Teksa mbretëresha e burleskës Dita Von Teese ngjitet në skenë me një shfaqje të re në Londër, kjo formë arti që përzien shkëlqimin, striptizën dhe humorin, po përjeton një tjetër moment rilindjeje – por debati rreth saj vazhdon.
Përgatitni pastat për thithkat dhe përkuleni me kapelë – burleska është rikthyer. Kjo formë arti që ndërthur shkëlqimin vintage, striptizën lozonjare dhe një ndjesi të vetëdijshme lozonjare, duket sikur vjen dhe ikën me modën. Ajo ishte shumë popullore në vitet 2000, pastaj u zhduk nga vëmendja. “Kur ka nevojë si një formë diskursive, ajo rishfaqet,” thotë Jacki Wilson, pedagoge e performancës dhe gjinisë në Universitetin e Leeds. Edhe pse vitet e fundit, të paktën në Mbretërinë e Bashkuar, drag është bërë forma më e preferuar e kabareve, disa shfaqje të mëdha sugjerojnë se burleska mund të jetë duke u rikthyer në qendër të vëmendjes.
“Unë mendoj se po përjeton një rilindje të vërtetë – në mbarë botën,” thotë për BBC performerja e burleskës Tosca Rivola. Ajo është në dijeni të kësaj: shfaqja e saj Diamonds and Dust, një burleskë me narrativë që luan edhe Dita Von Teese, sapo është hapur në Londër. Dhe ndonëse Von Teese mbetet mbretëresha e kësaj forme arti, ajo përfitoi së fundmi edhe nga “efekti Taylor Swift”, kur u shfaq si zanë-nënë në videon e këngës “Bejeweled” të Swift në vitin 2022.
Gjithashtu pritet të hapet në West End muzikalja Burlesque the Musical – një version në skenë i filmit të vitit 2010 me Christina Aguilera dhe Cher. Ndërkohë, në Festivalin Ndërkombëtar të Fringe në Edinburgh këtë verë, do të zhvillohet një Festival Ndërkombëtar Burleske që do të zgjasë për gjithë muajin në pesë skena të ndryshme, si përgjigje ndaj “rritjes së ndjeshme të produksioneve të burleskës” në edicionin e vitit të kaluar.
Dhe nëse një version super glamuroz i burleskës ka mbijetuar më shumë në SHBA sesa në Britani në 15 vitet e fundit, duket se edhe atje po përjeton një rilindje. Kur pas-festa e Met Gala-s këtë vit përqendrohet rreth një performance burleske nga Teyana Taylor dhe FKA Twigs, është e qartë se kjo formë arti është sërish “hot ticket”, jo një relike e së kaluarës.
Një valë nostalgjie për milenialët?
Megjithatë, shumë prej këtyre rikthimeve duken dyfish retro: një kthim 20 vjet pas në kohë, në një periudhë kur kjo formë arti po ashtu shikonte pas në të kaluarën. A është ky interes i ri për burleskën pjesë e një vale më të madhe nostalgjie mileniale? Burlesque the Musical duket se synon po atë audiencë mileniale që ka përqafuar adaptime të tjera si Cruel Intentions, Mean Girls, Legally Blonde dhe Clueless. Fakti që Von Teese mbetet tërheqja kryesore për Diamonds and Dust tregon më shumë për një shikim pas sesa për ndonjë hap përpara.
Në rrjetet sociale ka plot përmbajtje burleske në Instagram dhe TikTok, por ende nuk ka shumë shenja që brezi Gen Z e ka zbuluar apo rishpikur atë.
Një histori e shkurtër e burleskës
Para se të humbim në kohë, ja një përmbledhje e historisë së burleskës. Origjinat e saj janë në Britaninë Viktoriane: ajo lindi nga teatrot muzikore dhe vodevilet. Kur trupa The British Blondes e Lydia Thompson vizitoi New York-un në 1868, kombinimi i parodisë, humorit, këngës, vallëzimit dhe kostumeve zbuluese shkaktoi një sensacion.
“Burleska është themelisht revolucionare dhe feministe – një rimarrje e seksualitetit femëror,” thotë Kay Siebler, asistente pedagoge në Universitetin e Nebraska Omaha, për BBC. “Fjala ‘burle’ vjen nga italishtja dhe do të thotë ‘satirë’. Ajo u krijua fillimisht nga performuese të lëvizjes për të drejtën e votës, që synonin të zinin hapësirë publike dhe të sfidonin idetë patriarkale për gruan.”
Por më vonë, burleska amerikane mori një drejtim tjetër, duke u përqendruar më shumë në striptizë. Ndërkohë, në Europë, forma të ngjashme u zhvilluan në klubet kabare të Parisit dhe Berlinit në fund të shekullit XIX.
Dita Von Teese dhe rilindja moderne
Në vitet ‘90 lindi “neo-burleska” në SHBA. Rreth vitit 2002, me filma si Moulin Rouge dhe Chicago, burleska ndihmoi në përhapjen e modës për shkëlqim vintage dhe dominoi skenat e klubeve kabare në të gjithë botën – si një formë arti e krijuar nga gra, për gra.
“Në vitet ‘90, unë isha shumë nën vështrimin e mashkullit heteroseksual,” thotë Dita Von Teese. “Por rreth vitit 2002, publiku im ndryshoi dhe u bë kryesisht femëror… mendoj sepse burleska rezonoi me njerëzit dhe ata ndien se kishin njëfarë leje për të shijuar shkëlqimin dhe për të përqafuar sensualitetin e tyre.”
Si një mileniale e vjetër, kujtoj mirë këtë epokë; perlat e gjata, çorapet rrjetë, korsesë dhe fjongot me pendë më kujtojnë më shumë vitet 2000 sesa Belle Époque. Por ndërsa burleska fitoi popullaritet, ajo nisi të analizohej më me kujdes – duke u debatuar nëse ishte art apo thjesht tundim i kamufluar.
A është burleska në 2025 regresive?
Një version më politik i burleskës ka ekzistuar gjithmonë – nga artistja legjendare Penny Arcade në New York, deri tek kolektivi australian Hot Brown Honey, ku performanca është groteske, satirike dhe me përmbajtje të thella politike, duke sfiduar vetë konceptin e feminitetit.
Por disa nga ofertat e reja duken çuditërisht të vjetruara. Burlesque the Musical ende nuk është hapur zyrtarisht, por raportet e para tregojnë se historia e dashurisë heteroseksuale dhe qëndrimi ndaj seksualitetit mbeten tradicionalë.
Nga ana tjetër, Diamonds and Dust, ndonëse përfshin performuese nga etni të ndryshme, paraqet një ideal shumë të ngushtë të bukurisë: trup i hollë, këmbë të gjata, gjoks të madh, flokë të gjatë, shumë ngjyrë rozë dhe shkëlqim – më shumë si një shfaqje e Victoria’s Secret sesa një akt subversiv.
Kay Siebler argumenton: “Burleska origjinale ishte një koment social për atë çfarë do të thotë të jesh grua, dhe kjo është krejtësisht e munguar në këtë version të shtypur dhe pasiv të seksualitetit.” Ajo e quan këtë një “skript patriarkal që gratë kanë brendësuar, duke thënë se fuqia ime është seksualiteti im – por sa e kufizuar është kjo fuqi?”/BBC – Syri.net
