Dekada kërkimesh sugjerojnë se vitamina C është shumë më pak e fuqishme kundër ftohjeve sesa nënkupton reputacioni i saj i famshëm, pasi nuk ka prova të qarta se ajo parandalon infeksionin në popullatën e përgjithshme.
Marrja e saj rregullisht mund të shkurtojë ose lehtësojë në mënyrë modeste simptomat e rënda, por dozat shumë të mëdha mund të sjellin edhe rreziqe për shëndetin.
Që në shenjat e para të mëngjeseve të ftohta të dimrit, supermarketet dhe farmacitë nisin marketingun intensiv për të na nxitur të furnizohemi me vitaminë C, në mënyrë që ta përballojmë sezonin e ftohjeve dhe gripit.
Por nga lindi kjo ide?
Siç do të shohim, është një histori që përfshin një fitues të Çmimit Nobel, një libër dhe disa pretendime që nuk qëndrojnë plotësisht.
Fituesi i Çmimit Nobel shkruan një libër
Linus Pauling ishte një kimist nga Shtetet e Bashkuara, i cili fitoi dy Çmime Nobel. Njërin e fitoi në vitin 1954 për kiminë, për kërkimet e tij mbi lidhjet kimike. Tjetrin e fitoi në vitin 1962 për paqen, për aktivizmin e tij kundër testimeve të armëve bërthamore.
Ai nuk ishte dietolog dhe as mjek i sëmundjeve infektive. Por kjo nuk e pengoi të botonte në vitin 1970 një libër mbi vitaminën C dhe ftohjet. Ky libër vlerësohet gjerësisht si shkaku i rritjes së jashtëzakonshme të shitjeve të vitaminës C në atë kohë, një prirje që vazhdon edhe sot.
Në këtë libër, Pauling tha se duhet të konsumojmë doza të larta të vitaminës C, rreth 1,000–2,000 miligramë në ditë për një shëndet të mirë, madje edhe më shumë për të parandaluar ftohjen.
Thuhej se rekomandimet e tij fillimisht ishin bazuar në një studim të kontrolluar me placebo te fëmijët në një kamp skish në Alpet zvicerane. Më pas, ai analizoi edhe katër studime të tjera të kryera pas pretendimeve të tij.
Por interpretimi i këtyre studimeve nga ana e tij është kritikuar gjerësisht. Kishte analiza matematikore të pasakta, mbështetje në katër prova me cilësi të dobët dhe mbivlerësim të studimit te fëmijët.
Pra, a funksionojnë dozat shumë të mëdha të vitaminës C?
Përgjigjja e shkurtër është: jo vërtet. Studime të shumta të kryera që nga ato që analizoi Pauling tregojnë se, nëse vitamina C ka ndonjë efekt mbi ftohjet, ai është minimal. Edhe atëherë, çdo përfitim i vogël shfaqet vetëm në rrethana të caktuara, si për shembull nëse jeni sportist ose pjesëtar i ushtrisë.
Një studim i publikuar në vitin 2023 ishte një meta-analizë që bashkoi rezultatet e dhjetë provave të kontrolluara me placebo. Këto studime shqyrtuan efektin e vitaminës C në ashpërsinë dhe kohëzgjatjen e ftohjeve. Në total, këto prova përfshinë 2,736 njerëz të shëndetshëm (të rritur, fëmijë dhe sportistë), të cilët merrnin rregullisht të paktën 1,000 mg vitaminë C në ditë, jo vetëm kur ishin të ftohur.
Në përgjithësi, studiuesit zbuluan se njerëzit që merrnin vitaminë C kishin një reduktim prej 15% të simptomave të rënda të ftohjes, krahasuar me ata që nuk e merrnin. Kjo u shpreh përmes numrit të ditëve që personat qëndronin “të kufizuar brenda shtëpisë”, gjë që autorët e pranuan si një kufizim të studimit. Vitamina C nuk ndikoi në kohëzgjatjen e simptomave të lehta.
Një meta-analizë e vitit 2013 zbuloi se marrja e dozave më të ulëta (rreth 200 mg në ditë) nuk e ulte numrin e ftohjeve në popullatën e përgjithshme. Megjithatë, kishte më pak ftohje te sportistët dhe personeli ushtarak.
Ngjashëm me studimin tjetër, suplementet e vitaminës C të marra rregullisht treguan një reduktim të ashpërsisë së simptomave te fëmijët dhe të rriturit me 8–14%. Megjithatë, marrja e vitaminës C në fillim të ftohjes nuk solli asnjë përfitim.
Pra, bazuar në këto dy meta-analiza, këshilla fillestare e Pauling është e ekzagjeruar. Nuk ka prova se vitamina C do ta zvogëlojë rrezikun për t’u prekur nga ftohja.
Ka disa prova se ajo do të zvogëlojë kohëzgjatjen e simptomave të rënda, por mesatarisht vetëm me rreth 10%. Pra, nëse simptomat e rënda të një ftohjeje zgjasin pesë ditë, ajo do t’i shkurtojë simptomat e rënda me rreth 12 orë. Nëse simptomat e rënda zgjasin 24 orë, ato do të shkurtohen me rreth dy orë e gjysmë.
Marrja e vitaminës C në momentin kur fillojnë simptomat nuk do të ketë asnjë efekt. Duhet ta merrni rregullisht, edhe para se të sëmureni.
Pra, sa vitaminë C është shumë?
Rekomandimi i Pauling për një shëndet të mirë, rreth 1,000–2,000 mg në ditë, është afër kufirit të sipërm të asaj që sot konsiderohet e sigurt për t’u konsumuar.
Australia nuk ka përcaktuar një kufi të sipërm për vitaminën C, për shkak të provave jo përfundimtare. Por udhëzimet u referohen rekomandimeve të ekspertëve të tjerë që të rriturit të mos konsumojnë më shumë se 1,000 mg në ditë. Në Shtetet e Bashkuara, kufiri i sipërm për të rriturit është 2,000 mg në ditë.
Rekomandimi i Pauling është gjithashtu shumë më i lartë se marrja e rekomanduar ditore në Australi dhe në vende të tjera. Për të rriturit mbi 19 vjeç në Australi, kjo është 45 mg.
Kjo është sasia që do të gjeni në gjysmën e një portokalli, në tre deri në katër tufëza të vogla brokoli të gatuar ose në një të tretën e një gote me lëng portokalli.
Pra, çfarë duhet të bëj?
Marrja e dozave të larta të vitaminës C (mbi 1,000 mg në ditë) në mënyrë të vazhdueshme mund të rrisë rrezikun e efekteve të padëshiruara, si:
– probleme gastrointestinale, të tilla si diarreja, të përzierat, ngërçet e stomakut dhe fryrja;
– rritje e nxjerrjes së oksalatit, e cila mund të çojë në gurë në veshka;
– rritje e përthithjes së hekurit, e cila mund të çojë në dëmtim të indeve te njerëzit me hemokromatozë të padiagnostikuar (një çrregullim i trashëguar në të cilin trupi përthith – shumë hekur nga ushqimi);
– ndërveprime me terapinë me rrezatim, kimioterapinë dhe barnat statina që ulin kolesterolin.
Nëse mendoni se do të përfitonit nga suplementet e vitaminës C, diskutoni këtë me mjekun tuaj të familjes. Duhet ta kufizoni dozën në më pak se 1,000 mg në ditë dhe të jeni të vetëdijshëm për efektet anësore.
Mos harroni se më pak se 4% e australianëve kanë mungesë të vitaminës C./ScienceDaily
