Shumë nga ne jetojmë duke supozuar se ajo që shohim është realiteti i vetëm i mundshëm. Por studimet në psikologji dhe neuroshkencë tregojnë se perceptimi ynë është një interpretim i trurit, i ndikuar nga kultura, edukimi, përvojat dhe bindjet tona. Në fakt, truri ynë përdor vetëm një pjesë të vogël të informacionit që marrim nga shqisat dhe plotëson boshllëqet me pritshmëritë dhe supozimet tona.
Kjo do të thotë se ajo që shohim nuk është gjithmonë ajo që ndodh, dhe perceptimi i një personi mund të jetë krejtësisht i ndryshëm nga perceptimi i tjetrit, edhe kur të dy ndodhen në të njëjtën situatë.
Perceptimi: një interpretim, jo një realitet absolut
Në psikologji, perceptimi kuptohet si një përvojë shqisore dhe vetëdijshme që interpreton dhe organizon informacionin që marrim nga shqisat. Ai nuk lidhet thjesht me shikimin, dëgjimin ose prekjen, por me dhënien e kuptimit për atë që shohim ose përjetojmë.
Filtrat që formojnë perceptimin tonë përfshijnë:
Kulturën ku jemi rritur
Vlerat dhe bindjet tona
Përvojat e mëparshme dhe pritshmëritë e jetës
Modelet familjare dhe sociale
Në këtë mënyrë, ne nuk jemi kamera objektive që regjistrojnë realitetin; ne jemi interpretues të vazhdueshëm të tij. Për më tepër, sipas studimeve të ndryshme, truri ynë përdor vetëm një përqindje të vogël të informacionit të ardhur nga shqisat, duke i dhënë përparësi atij që mendon se është i rëndësishëm.
Magjia dhe iluzionet perceptuese: një shembull i fuqisë së trurit
Truket magjike dhe iluzionet perceptuese janë shembuj të shkëlqyer se si funksionon perceptimi. Magjistarët përdorin aftësinë tonë për të drejtuar vëmendjen për të krijuar iluzione, ndërkohë që informacioni më i rëndësishëm ndodh diku tjetër.
Ne priremi të krijojmë marrëdhënie të shkakut dhe efektit automatikisht: supozojmë se një gjest ka shkaktuar një ngjarje, edhe kur nuk është kështu. Në jetën e përditshme, bëjmë të njëjtën gjë, duke nxjerrë përfundime të menjëhershme bazuar në të dhëna të kufizuara:
“Nëna ime nuk më përqafon, kështu që nuk më do.”
“Partneri nuk më puthi sot; duhet të jetë i zemëruar.”
Këto interpretime shpesh janë të pasakta, sepse harrojmë faktorët e tjerë dhe kontekstin e situatës. Në realitet, shkaku i shqetësimit tonë shpesh është interpretimi ynë, jo ngjarja në vetvete.
Truri parashikues dhe simulimi perceptues
Sistemi perceptues funksionon në mënyrë parashikuese: truri jo vetëm reagon ndaj asaj që ndodh, por edhe plotëson boshllëqet dhe parashikon realitetin sipas pritshmërive të tij.
Në neuroanatomikë, lidhjet që dërgojnë informacion nga truri në sy janë më të shumta se ato që shkojnë nga retina në tru. Kjo tregon fuqinë e jashtëzakonshme të sistemit tonë interpretues: ajo që shohim është një përzierje e asaj që vjen nga jashtë dhe e asaj që pritet nga brenda.
Përvojat tona nuk varen vetëm nga ngjarjet e jashtme, por nga si i interpretojmë ato. Besimi verbër në perceptimin tonë mund të krijojë sythe sjelljeje dhe të bllokojë mundësi të reja, duke përsëritur të njëjtat rezultate.
Riformulimi pozitiv: ndryshimi i kornizës
Në psikoterapi dhe psikologji pozitive, riformulimi pozitiv është një teknikë që ndihmon njerëzit të ndryshojnë perspektivën e tyre mbi situatat e vështira. Qëllimi nuk është të minimizojë problemin, por të hapë mundësinë për të parë dimensione të reja dhe burime që mund të kishim anashkaluar.
Për shembull: një diagnozë kronike mund të shihet fillimisht si fundi i gjithçkaje. Përmes riformulimit, ajo mund të shihet si një sfidë për të menaxhuar situatën me mjete të reja, duke fokusuar vëmendjen tek burimet, mbështetja dhe strategjitë për të ruajtur cilësinë e jetës.
Kjo qasje, e zhvilluar edhe nga Martin Seligman dhe psikologjia pozitive, nuk kërkon optimizëm naiv, por zgjeron perceptimin duke përfshirë burimet, pikat e forta dhe mundësitë që shpesh ne i harrojmë.
Fleksibiliteti i vëmendjes dhe perceptimi i qëllimshëm
Ajo që i japim rëndësi ka ndikim të madh mbi perceptimin tonë. Nëse jemi të fiksuar tek problemet, dështimet ose lajmet negative, truri ynë do të shpërqendrohet vetëm tek ato gjëra, duke lënë në plan të dytë gjithçka pozitive ose konstruktive.
Stërvitja e vëmendjes është një proces i qëllimshëm: duke vëzhguar gjeste të mira, buzëqeshje, natyrën, ose akte kujdesi në jetën e përditshme, ne mund të formojmë një perspektivë më të balancuar dhe më të gëzueshme.
Dy sy për të parë botën
Tradita kontemplative tregon se kemi dy mënyra për të parë:
Syri i jashtëm – për perceptimin shqisor dhe arsyetimin, që kap ngjyrat, format dhe lëvizjet.
Syri i brendshëm – për vetëdijen, qetësinë dhe perceptimin e kuptimeve të thella.
Kur këto dy sy punojnë bashkë, perceptimi bëhet më i pasur, më i ekuilibruar dhe ndihmon në marrëdhënie më të mira dhe vendimmarrje më të qarta.
Praktika të përditshme për të ndryshuar perspektivën
Nuk duhet të presim krizën për të mësuar të shohim ndryshe. Disa praktika të vogla, të përditshme mund të ndihmojnë:
Tërhiqni distancë nga problemet për të qartësuar emocionet.
Dëgjoni perspektiva të ndryshme, edhe kur nuk i ndani.
Vendosni veten në vendin e tjetrit duke imagjinuar role të ndryshme mendore.
Pranoni se nuk mund të kontrolloni gjithçka dhe lëreni perfeksionizmin.
Dalloni faktet objektive nga historitë që i tregoni vetes, duke shmangur dramatizimin e panevojshëm.
Realiteti si reflektim i filtrave tanë
Të mësosh të shohësh botën ndryshe nuk është thjesht një aftësi psikologjike – është një mënyrë për të transformuar jetën. Ndryshimi i perceptimit, vëmendjes dhe bindjeve tona të brendshme mund të ndryshojë mënyrën si përjetojmë ngjarjet, edhe kur realiteti i jashtëm nuk ndryshon.
Siç thonë ekspertët: jeta që përjetojmë reflekton filtrat tanë të brendshëm, dhe duke i transformuar ato, mund të krijojmë një përvojë më të pasur, fleksibile dhe të lumtur.
