Nga analizat e para dhe ndjekja e beta hCG, te kontrolli me ultratinguj dhe testet e skriningut – cilat janë shenjat normale dhe kur nevojitet mbikëqyrje e shtuar në javët e para të shtatzënisë
Në javët e para të shtatzënisë, përveç gëzimit për një fazë të re të jetës, tek shumica e grave shfaqen edhe dilema, pyetje dhe frikëra të shumta. Çfarë është normale dhe çfarë është shenjë për shqetësim?
Cilat analiza janë të domosdoshme dhe kur nevojitet vetëm pak durim?
Edhe pse tremujori i parë është periudhë me ndryshime intensive, me informacionin e duhur shumë paqartësi mund të zgjidhen në kohë.
Cilat analiza janë të rëndësishme në fillim të shtatzënisë?
Një nga dilemat e para të grave shtatzëna është se cilat kontrolle dhe analiza duhet të bëhen sapo të konfirmohet shtatzënia.
Në javët e para rekomandohen:
• Kontrolli i funksionit të gjëndrës tiroide (TSH dhe sipas nevojës FT4), pasi çrregullimet e tiroides mund të ndikojnë në zhvillimin e hershëm të shtatzënisë.
• Analiza e gjakut për të vlerësuar hemoglobinën dhe për të përjashtuar aneminë.
• Niveli i sheqerit në gjak në mëngjes, veçanërisht tek gratë me faktorë rreziku për diabet.
• Analizat mikrobiologjike, nëse nuk janë kryer së fundmi.
• Kontrolli kolposkopik me testi PAPA, nëse nuk është bërë gjatë vitit të fundit.
Këto analiza ndihmojnë në identifikimin e hershëm të faktorëve që mund të ndikojnë në rrjedhën e shtatzënisë.
A duhet ndjekur beta hCG?
Hormoni beta hCG (gonadotropina korionike humane) është “prova” e parë laboratorike e shtatzënisë, pasi rritet shumë herët – shpesh përpara se shtatzënia të konfirmohet me ultratinguj.
Në shumicën e rasteve, ndjekja e vazhdueshme e beta hCG nuk është e nevojshme nëse shtatzënia po zhvillohet normalisht. Ajo rekomandohet kur:
• Shfaqen dhimbje dhe gjakderdhje
• Ekzistojnë dyshime për shtatzëni jashtë mitre
• Gjetjet në ultratinguj nuk përputhen me pritshmëritë
Në një shtatzëni normale, vlerat e beta hCG përafërsisht dyfishohen çdo 48 orë. Rritja e pamjaftueshme, qëndrimi në të njëjtin nivel ose rënia e tyre konsiderohen shqetësuese.
Është e rëndësishme që analiza të përsëritet në të njëjtin laborator për krahasim të saktë.
Çfarë duhet të tregojë ultratingulli në shtatzëninë e hershme?
Kontrolli i parë me ultratinguj zakonisht kryhet rreth javës së 6–7 të shtatzënisë (sipas ciklit menstrual).
Ai duhet të përcaktojë:
• Pozicionin dhe formën e mitrës
• Gjendjen e vezoreve
• Praninë e shtatzënisë brenda mitrës
• Numrin e embrioneve
• Madhësinë e tyre
• Praninë e rrahjeve të zemrës së embrionit
• Mungesën e hematomës
Një kontroll më i detajuar kryhet në kohën e testit të dyfishtë, i cili ka rëndësi të veçantë për vlerësimin e zhvillimit të hershëm fetal.
Testet e skriningut dhe dilema e zgjedhjes
Për zbulimin e anomalive kromozomale ekzistojnë dy grupe kryesore testesh:
1. Testet statistikore
• Testi i dyfishtë (më i përdoruri, me besueshmëri rreth 85%)
• Testi i trefishtë
• Testi i katërfishtë
Testi i dyfishtë rekomandohet për të gjitha shtatzënat.
2. Testet jo-invazive prenatale (NIPT)
NIPT analizon ADN-në fetale nga gjaku i nënës dhe ka besueshmëri rreth 99%.
Zakonisht rekomandohet për gratë që dëshirojnë siguri shtesë, sidomos nëse kanë faktorë rreziku ose shqetësime.
Kur mosha e shtatzënisë nuk përputhet me pritshmëritë
Një situatë e zakonshme në tremujorin e parë është mospërputhja midis mungesës së menstruacioneve dhe moshës reale të shtatzënisë, sidomos tek gratë me cikël të parregullt.
Në këto raste:
• Embrioni mund të mos shihet ende
• Rrahjet e zemrës mund të mos jenë të dukshme
Nëse gruaja nuk ka simptoma shqetësuese, shpesh rekomandohet pritje dhe përsëritje e kontrollit pas disa ditësh.
Megjithatë, ekzistojnë edhe përfundime të pafavorshme si shtatzënia pa embrion, ndërprerja e heshtur e shtatzënisë apo sëmundjet trofoblastike, të cilat kërkojnë vlerësim të kujdesshëm mjekësor.
Kur nevojitet mbikëqyrje e shtuar?
Edhe pse shumë ndryshime në tremujorin e parë janë fiziologjike, vëmendje të veçantë kërkojnë:
• Dhimbjet e forta në fund të barkut
• Gjakderdhja vaginale
• Të vjellat e tepërta (hiperemeza gravidarum)
• Sëmundjet kronike si:
• Diabeti
• Tensioni i lartë i gjakut
• Funksioni i ulët i tiroides
• Skleroza multiple
• Lupusi
Në këto situata nevojitet monitorim më i shpeshtë dhe, sipas rastit, terapi shtesë.
Përfundim
Tremujori i parë është një periudhë pasigurie dhe emocioni të fortë. Dhimbjet e lehta dhe gjakderdhjet minimale mund të jenë pjesë e zhvillimit normal, por çdo simptomë e pazakontë duhet të diskutohet me mjekun.
Me kontrolle të rregullta, analiza në kohë dhe komunikim të hapur me gjinekologun, shumica e frikërave marrin përgjigje të qarta dhe qetësuese – duke i lejuar nënës së ardhshme ta përjetojë këtë fazë me më shumë siguri dhe qetësi.
