Një lloj i rrallë gjaku, Rh-null, ka ngjallur interesin e madh të shkencëtarëve që po përpiqen ta riprodhojnë atë në laborator.
Ky grup gjaku, që shpesh quhet “gjak i artë”, është më i rralli nga të gjithë grupet e njohura të gjakut dhe mund të jetë jetik në situata emergjente.
Ish-Presidenti i SHBA-së, Barack Obama, për shembull, kishte nevojë për një furnizim të menjëhershëm me gjak të tipit AB negativ, që është gjithashtu një nga grupet më të rralla, por shumë më të zakonshme sesa Rh-null. Grupi i gjakut AB negativ është i pranishëm në vetëm 1% të popullsisë, ndërsa Rh-null është një fenomen shumë më i rrallë: vetëm 1 në 6 milion njerëz kanë këtë grup gjaku, dhe ai ka mungesë të plotë të antigjeneve Rh në qelizat e kuqe të gjakut.
Për të përcaktuar grupin e gjakut të një personi, antigjenet në sipërfaqen e qelizave të kuqe të gjakut identifikohen, si p.sh., antigjeni A ose B. Pastaj ekzaminohen faktorët Rh, të cilët përcaktojnë nëse grupi i gjakut është pozitiv ose negativ, bazuar në antigjenin RhD. Ndërkohë, individët me Rh-null nuk kanë asnjë nga këto antigjene Rh, duke i bërë ata shumë të veçantë dhe të vështirë për t’u trajtuar në rast të nevojës për transfuzion gjaku.
Një nga karakteristikat e Rh-null është se individët që e kanë mund të marrin vetëm gjak të tipit Rh-null, duke i bërë kërkesat për transfuzion shumë të kufizuara. Për më tepër, nëse një person me Rh-null merr gjak me antigjene të ndryshme, ai mund të krijojë antitrupa dhe të shkaktojë një reaksion që mund të jetë fatal.
Për shkak të kësaj rrethanë të veçantë, ata që kanë Rh-null janë të mbështetur në një rrjet të vogël dhuruesish gjaku. Përveç dhuruesve të gjakut aktivë, është ngritur një “Arkiv i Donatorëve të Rrallë” që mund të ruajë njësitë e gjakut deri në 10 vjet. Kjo mund të jetë jetike, pasi individët me Rh-null janë të varur nga ky sistem për transfuzione gjaku, sidomos në rastet emergjente. Për momentin, ka vetëm 10 dhurues aktivë të Rh-null në botë.
Një shembull i njohur është Suzette Fourie, një 77-vjeçare nga Afrika e Jugut, e cila ka dhuruar më shumë se 63 njësi gjaku, duke shpëtuar jetën e disa pacientëve që kanë pasur nevojë për këtë grup të veçantë. Ajo zbuloi se kishte Rh-null pas lindjes dhe ka vazhduar të kontribuojë për Programin e Donatorëve të Rrallë të Afrikës së Jugut.
Për të zgjidhur problemin e mungesës së këtij gjaku të veçantë, shkencëtarët po përpiqen ta riprodhojnë atë në laborator. Profesori Ash Toy i Universitetit të Bristolit ka udhëhequr një ekip që ka arritur të riprodhojë Rh-null. Sidoqoftë, përdorimi i teknikave të redaktimit të gjeneve është ende një temë e diskutueshme dhe është e rregulluar nga ligjet strikte, gjë që bën që prodhimi i këtij gjaku në laborator të jetë një proces i gjatë dhe i ndërlikuar.
Toy ka themeluar gjithashtu një kompani që mbledh mostra gjaku nga individë me grupe të rralla, duke shpresuar të krijojë linja qelizore që mund të rriten në laborator dhe të prodhojnë qeliza të kuqe të gjakut. Ky gjak mund të ruhet dhe të ngrihet në rast urgjence, duke krijuar mundësi për të shpëtuar jetën e atyre që vuajnë nga mungesa e gjakut të tipit Rh-null.
Menaxhimi i këtij gjaku është shumë i ndërlikuar, pasi kërkon kushte të veçanta ruajtjeje dhe sigurimin që njësia e gjakut të jetë në duar të duhur në kohën e duhur. Përveç kësaj, mundësia e një numri të ulët të qelizave të kuqe të gjakut e bën gjithashtu më të vështirë grumbullimin dhe sigurimin e këtij gjaku për transfuzion, duke e bërë një sfidë për mjekët dhe infermierët që të kujdesen për pacientët me këtë grup të rrallë gjaku.
