Vështirësia në gjetjen e fjalëve shpesh shfaqet shumë kohë përpara ndryshimeve të dukshme të plakjes, si thinja e flokëve apo nevoja për syze leximi. Në jetën e përditshme mund të mësojmë të minimizojmë këtë vështirësi, por ekspertët paralajmërojnë se ndalesat e vogla në të folur janë shenja të hershme të ndryshimeve në funksionin njohës të trurit.
Pauzat dhe vështirësitë e shpeshta në gjetjen e fjalëve mund t’u shërbejnë mjekëve për të identifikuar probleme në rrjetet e kujtesës vite përpara shfaqjes së simptomave më serioze. Studimet e Universitetit të Torontos dhe Baycrest Health Sciences tregojnë se kjo vështirësi lidhet me ndryshime në rrugët nervore që lidhen me sëmundjen e Alzheimerit. Madje, ngadalësimi i të folurit është tregues më i besueshëm i shëndetit njohës sesa gabimet e rastësishme në të shprehur.
Shpejtësia e të folurit dhe jetëgjatësia
Shpejtësia dhe rrjedhshmëria e të folurit lidhen edhe me jetëgjatësinë. Të rriturit që ruajnë një të folur të qetë dhe të shpejtë priren të jetojnë më gjatë sesa ata që kanë hezitime të shpeshta.
Tre teori për vështirësinë në gjetjen e fjalëve
Ekzistojnë tri teori kryesore që shpjegojnë këtë fenomen:
-Ngadalësimi i përpunimit nervor;
-Vështirësia për të frenuar mendimet e parëndësishme;
-Pamundësia për të transmetuar elementët gjuhësorë, që shkakton shkëputje mes kuptimit dhe shqiptimit të fjalës.
Eksperimentet me figura dhe fjalë, si p.sh. një figurë qeni dhe fjala ‘mace’ ose ‘mjegull’, ndihmojnë në analizimin e këtyre vështirësive. Duke u zhvilluar online, këto eksperimente lehtësojnë pjesëmarrjen dhe matjen e kohës së reagimit. Në një studim me 125 pjesëmarrës u konstatuan lidhje të forta mes ngadalësimit në kujtesën e fjalëve dhe shpejtësisë së përgjithshme të përpunimit.
Një shenjë paralajmëruese e hershme
Shpejtësia e të folurit pasqyron shëndetin e përgjithshëm të trurit. Ndërsa një pauzë e shkurtër është normale gjatë plakjes, ngadalësimi i vazhdueshëm në rrjedhën e të folurit mund të jetë shenjë e hershme e rënies njohëse.
Sot, matja e shpejtësisë së të folurit po konsiderohet për t’u përfshirë në testet standarde të funksioneve njohëse. Teknologjitë moderne mund të zbulojnë ndryshime të imëta dhe të ndihmojnë mjekët të ndërhyjnë në kohë.
Si ta mbajmë trurin aktiv
Përdorimi i vazhdueshëm i gjuhës përmes bisedave, tregimit të historive, lojërave me fjalë dhe mësimit të gjuhëve të reja ndihmon në aktivizimin e rrjeteve nervore dhe ruajtjen e shëndetit njohës.
Kur një i afërm apo mik ka vështirësi në gjetjen e fjalës, durimi dhe dhënia e kohës së nevojshme janë më të vlefshme sesa përpjekjet për të përfunduar fjalinë. Trurit i duhet hapësirë për të funksionuar, dhe bisedat lulëzojnë kur lejohen të “marrin frymë”.
Studimi i plotë mbi këto gjetje është publikuar në revistën shkencore Aging, Neuropsychology, and Cognition.
