Marrja e terapisë zëvendësuese hormonale (HRT) nuk e rrit dhe as nuk e ul gjasën për t’u prekur nga demenca, sipas shkencëtarëve. Një rishikim i gjerë studimesh ka gjetur se “nuk ka prova” që barnat e përdorura shpesh nga gratë në menopauzë të ndikojnë në rrezikun e kësaj sëmundjeje.
Ekipi i studiuesve nga Mbretëria e Bashkuar, Irlanda, Zvicra, Australia dhe Kina analizoi 10 studime që përfshinin mbi një milion gra. Përfundimi i tyre është se HRT duhet të përshkruhet “bazuar në përfitimet dhe rreziqet e tjera të perceptuara, dhe jo për parandalimin e demencës”.
Ekspertët shpresojnë se gjetjet do të “ndihmojnë në informimin” e udhëzimeve të reja që pritet të publikojë Organizata Botërore e Shëndetësisë (OBSH) për trajtimin dhe parandalimin e rënies njohëse.
HRT zëvendëson hormonet që bien gjatë menopauzës, për të lehtësuar simptoma si valët e nxehta, luhatjet e humorit, problemet me gjumin dhe djersitjet e natës. Ajo mund të merret në formë tabletash, xhelash, sprajsh apo kremrash dhe mund të përmbajë hormone të ndryshme, si estrogjen, progesteron ose, në disa raste, testosteron.
Studimet e mëparshme, shpesh me rezultate të kundërta dhe shqetësime për dëme të mundshme, kanë ushqyer debat publik dhe klinik, duke i lënë gratë dhe mjekët të pasigurt nëse HRT mund ta rrisë apo ta ulë rrezikun e demencës. Për këtë arsye, ekipi shqyrtoi nëse përdorimi i HRT-së ndikon në rrezikun e dëmtimit të lehtë njohës (MCI) — që shfaqet me probleme të mendimit dhe kujtesës — apo të demencës, si te gratë para ashtu edhe pas menopauzës.
Në analizë u përfshinë paciente me MCI, gra në menopauzë të hershme dhe ato me insuficiencë ovariane të parakohshme, gjendje kur vezoret ndalojnë funksionimin para moshës 40 vjeç.
Studimi, i publikuar në The Lancet Healthy Longevity, gjeti “asnjë lidhje domethënëse” mes HRT-së dhe rrezikut të MCI-së apo demencës. Po ashtu, koha e fillimit, kohëzgjatja apo lloji i terapisë hormonale nuk treguan “efekte të rëndësishme”.
Studiuesit theksuan se “nuk ka prova” që terapia hormonale “as e rrit, as e ul rrezikun e demencës te gratë pas menopauzës”. Ata kërkuan gjithashtu studime të reja, me cilësi të lartë, për të “qartësuar rolin” e HRT-së në rrezikun e demencës, veçanërisht te gratë me menopauzë të hershme ose me dëmtim të lehtë njohës.
Vlerësohet se rreth 982 mijë persona në Mbretërinë e Bashkuar jetojnë me demencë, dhe rreth dy të tretat e tyre janë gra.
Profesorja Aimee Spector nga UCL, e psikologjisë dhe shkencave të gjuhës, tha: “Aktualisht, OBSH-ja nuk jep udhëzime për terapinë hormonale të menopauzës dhe ndikimin e saj në njohje, duke lënë një boshllëk kritik për klinicistët dhe politikëbërësit. Për të sqaruar situatën, ne rishikuam kërkimin më rigoroz të disponueshëm dhe gjetëm se terapia hormonale nuk duket se ndikon në rrezikun e demencës, as pozitivisht e as negativisht.
“Ky rishikim do të ndihmojë në informimin e udhëzimeve të reja të OBSH-së për uljen e rrezikut të rënies njohëse dhe demencës, të cilat pritet të publikohen në vitin 2026. Megjithatë, nevojiten ende studime afatgjata dhe me cilësi të lartë për të kuptuar plotësisht ndikimet afatgjata të terapisë hormonale të menopauzës.”
Nga ana tjetër, specialistja e menopauzës, Louise Newson, u shpreh më skeptike: “Nga ky kërkim është e pamundur të thuhet se HRT as nuk e rrit e as nuk e ul rrezikun e demencës. Ne e dimë prej dekadash se tre hormonet tona — progesteroni, estradioli dhe testosteroni — prodhohen edhe në tru dhe kanë role specifike, përfshirë përmirësimin e rritjes, funksionimit dhe komunikimit të qelizave nervore.
“Arsyetimi i shëndoshë është i rëndësishëm në këtë debat. Shumë studiues duket se injorojnë faktin se ne përshkruajmë hormone me të njëjtën strukturë molekulare si hormonet tona natyrore, krejt ndryshe nga hormonet sintetike të vjetra. Gratë që marrin HRT me progesteron, estradiol dhe testosteron kanë më shumë përfitime sesa rreziqe, përmirësojnë simptomat — përfshirë problemet e kujtesës — dhe përfitojnë për shëndetin e ardhshëm, pasi ka prova të forta për uljen e rrezikut të osteoporozës dhe sëmundjeve të zemrës.”
Dr. Richard Oakley, drejtor i asociuar për kërkim dhe inovacion në Shoqatën e Alzheimerit, tha: “Demenca është shkaktari kryesor i vdekjeve në Mbretërinë e Bashkuar. Gratë përbëjnë rreth dy të tretat e të prekurve, megjithatë ende nuk e kuptojmë plotësisht pse janë më të rrezikuara se burrat.
“Ky rishikim i thelluar bashkon një trup të madh kërkimesh që tregojnë se terapia hormonale duket se as nuk e rrit, as nuk e ul rrezikun e demencës apo të dëmtimit të lehtë njohës. Megjithatë, mbeten pyetje të rëndësishme pa përgjigje. Nevojiten më shumë studime afatgjata dhe me cilësi të lartë, veçanërisht te gratë që kalojnë menopauzën herët ose që tashmë kanë probleme me kujtesën dhe të menduarit, pasi ato shpesh janë të nënpërfaqësuara në kërkimin për demencën.
“Ndërkohë, ka hapa konkretë që njerëzit mund të ndërmarrin sot për të ulur rrezikun e demencës, si ushtrimet fizike, mos-pirja e duhanit, ulja e konsumit të alkoolit dhe menaxhimi i sëmundjeve kronike si tensioni i lartë dhe diabeti. Një qasje holistike ndaj shëndetit të mirë është mënyra më e mirë për të ulur rrezikun e demencës.
“Kërkimi shkencor do të sjellë përparime në kuptimin e shkaqeve të demencës, zhvillimin e trajtimeve efektive, përmirësimin e kujdesit dhe, në fund, gjetjen e një kure.”
