Për 315 mijë vjet prej tij kishin mbetur vetëm kockat. Tani teknologjia ka bërë të mundur që një prej përfaqësuesve më të hershëm të njohur të species Homo sapiens të ketë sërish një fytyrë.
Studiuesit kanë realizuar një rindërtim të ri të pamjes së njerëzve të Jebel Irhoud, vendit arkeologjik në Marok ku janë zbuluar disa prej fosileve më të hershme të njohura të Homo sapiens.
Duke bashkuar në mënyrë dixhitale pjesë të fosileve të disa individëve, ata krijuan fillimisht një kafkë tredimensionale dhe më pas rindërtuan mbi të muskujt, indet e buta dhe tiparet e fytyrës.
Rezultati është portreti i një burri që, megjithëse na ndajnë prej tij më shumë se 300 mijë vjet, ka një fytyrë çuditërisht të dallueshme si njerëzore.
Fosilet e Jebel Irhoud kanë një histori po aq interesante sa vetë rindërtimi. Mbetjet e para u zbuluan në vitin 1961 gjatë punimeve minerare në zonë. Për shumë vite ato u konsideruan shumë më të reja dhe u interpretuan në mënyra të ndryshme. Por kërkimet e mëvonshme ndryshuan gjithçka.
Në vitin 2017, studimet e publikuara në revistën shkencore Nature i datuan gjetjet rreth 315 mijë vjet më parë dhe i identifikuan si Homo sapiens.
Zbulimi e shtyu shumë më thellë në kohë historinë e species sonë dhe forcoi idenë se origjina e njeriut modern ishte një proces që përfshinte zona të ndryshme të Afrikës, jo domosdoshmërisht një popullsi të vetme të izoluar në një vend të kontinentit.
Rindërtimi i ri përpiqet tani t’u japë këtyre fosileve diçka që mungonte: pamjen e njeriut që mund të qëndronte pas tyre.
Megjithatë, portreti nuk duhet kuptuar si fytyra e saktë e një individi të vetëm që ka jetuar 315 mijë vjet më parë. Kafkat e gjetura në Jebel Irhoud nuk janë të plota, ndaj studiuesit ndërtuan një model të përbërë duke përdorur pjesë të disa individëve të zbuluar në të njëjtin kontekst arkeologjik.
Pjesa kryesore e fytyrës u bazua te fosili i njohur si Irhoud 1, ndërsa nofulla dhe elemente të tjera u plotësuan me fosile të tjera të gjetura në zonë. Pasi u krijua kafka dixhitale, mbi të u rindërtuan shtresat anatomike të fytyrës, duke përdorur të dhëna mbi trashësinë e indeve të buta dhe anatominë njerëzore.
Studiuesit prodhuan dy variante të portretit. Njëri është më strikt anatomik dhe paraqitet pa flokë e mjekër, ndërsa versioni realist i shton fytyrës ngjyrën e lëkurës, flokët dhe mjekrën.
Pikërisht këtu ndodhet edhe kufiri mes asaj që dimë dhe asaj që vetëm mund të imagjinojmë. Fosilet mund të japin informacion për formën e kafkës, nofullës dhe strukturën e fytyrës, por nuk tregojnë se çfarë ngjyre kishte lëkura e këtyre njerëzve, si i kishin flokët apo nëse individi i paraqitur do të kishte mjekër. Këto elemente të imazhit janë interpretim artistik dhe jo të dhëna të nxjerra drejtpërdrejt nga fosilet.
Ajo që mund të lexohet nga kockat është edhe më interesante. Njerëzit e Jebel Irhoud kishin një kombinim të pazakontë tiparesh. Fytyra ishte relativisht e ngjashme me atë të njeriut modern, ndërsa pjesa e kafkës që rrethonte trurin kishte ende karakteristika më arkaike.
Pikërisht ky kombinim ka ndihmuar shkencëtarët të kuptojnë se njeriu modern nuk u shfaq në një çast të vetëm, me të gjitha tiparet që kemi sot.
Evolucioni i Homo sapiens duket se ka qenë gradual: fytyra kishte marrë herët një formë relativisht moderne, ndërsa pjesë të tjera të anatomisë vazhduan të ndryshonin gjatë mijëra brezave.
Për këtë arsye portreti i ri nuk është thjesht një eksperiment vizual. Ai i jep fytyrë një prej kapitujve më të hershëm të historisë sonë.
Një kafkë e thyer në disa fragmente, e gjetur në një zonë minerare të Marokut më shumë se gjashtë dekada më parë, sot na lejon të shohim se si mund të ketë qenë fytyra e njerëzve që jetonin në Afrikën e Veriut rreth 315 mijë vjet më parë.
Dhe, ndoshta, pjesa më intriguese e rindërtimit është pikërisht kjo: pas gjithë asaj distance kohore, fytyra që del nga ekrani nuk duket aq e huaj./ancient
