Inteligjenca artificiale po i ndihmon personat e verbër të kenë akses në informacion vizual për trupin e tyre, ndonjëherë për herë të parë, por pasojat emocionale dhe psikologjike sapo kanë filluar të shfaqen.
Jam plotësisht i verbër dhe kam qenë gjithmonë i tillë. Gjatë vitit të fundit, mëngjeset e mia nisin me një ritual kujdesi për lëkurën, i ndjekur nga një sesion fotografish që ia dërgoj inteligjencës artificiale përmes një aplikacioni të quajtur Be My Eyes, sikur të ishte një pasqyrë. Aplikacioni më tregon nëse lëkura ime duket ashtu siç dua, apo nëse duhet të ndryshoj diçka në pamjen time.
“Gjatë gjithë jetës, personat e verbër janë përballur me idenë se ta shohësh veten është e pamundur,” thotë Lucy Edwards, krijuese përmbajtjeje e verbër. “Papritur kemi akses në kaq shumë informacion për veten dhe për botën. Kjo na ndryshon jetën.”
Përmes njohjes së imazhit dhe përpunimit inteligjent, aplikacionet me IA ofrojnë informacion të detajuar jo vetëm për botën ku jetojmë, por edhe për veten tonë dhe vendin që zëmë në të. Kjo teknologji jep reagime kritike, krahasime dhe këshilla, duke ndryshuar mënyrën se si personat e verbër e perceptojnë veten.
Një lloj i ri pasqyre
“Lëkura jote është e hidratuar, por nuk duket si ajo pothuajse perfekte dhe reflektuese në reklamat e bukurisë,” më tha IA-ja. Për herë të parë pas shumë kohësh, pakënaqësia me pamjen time u ndje tepër reale.
“Njerëzit që kërkojnë më shumë reagime për trupin e tyre kanë kënaqësi më të ulët me imazhin trupor,” thotë Helena Lewis-Smith, studiuese e imazhit të trupit në Universitetin e Bristolit. “IA-ja po ua hap këtë mundësi personave të verbër.”
Ky ndryshim është i fundit, më pak se dy vjet më parë, IA-ja që jepte reagime kritike dukej si fantashkencë. Karthik Mahadevan, drejtor ekzekutiv i Envision, thekson se në vitin 2017 ata mund të ofronin vetëm përshkrime bazë me dy ose tri fjalë. Sot, kompania ka integruar modele të avancuara IA në syze inteligjente dhe ka krijuar asistentë që i ndihmojnë personat e verbër të ndërveprojnë me botën vizuale.
“U habitëm nga numri i përdoruesve që e përdorin për të bërë grim ose për të kombinuar veshjet,” thotë Mahadevan. “Shpesh pyetja e parë që bëjnë është: si dukem?”
Këto aplikacione mund t’i vlerësojnë njerëzit sipas standardeve tradicionale të bukurisë, t’i krahasojnë me të tjerët dhe të sugjerojnë çfarë duhet të ndryshojnë në trupin e tyre.
“Duket sikur IA-ja po shtiret si pasqyra ime,” i thotë Edwards BBC-së. “Kam pasur shikim për 17 vjet të jetës sime dhe, ndonëse mund t’u kërkoja njerëzve të më përshkruanin gjërat, e vërteta është se për 12 vjet nuk kam pasur asnjë mendim për fytyrën time. Papritur mund t’i kërkoj IA-së të më japë të gjitha detajet, madje edhe një vlerësim nga 1 në 10. Është gjëja më e afërt me të parë për momentin.”
Ndikimi psikologjik
Nuk ka ende mjaftueshëm kërkime mbi efektet e këtyre mjeteve të IA-së te personat e verbër, por ekspertët paralajmërojnë se rezultatet nuk janë gjithmonë pozitive. IA-ja shpesh riprodhon standarde të idealizuara perëndimore të trupit, të bazuara në të dhënat me të cilat është trajnuar.
“IA-ja mund të kthejë një foto me shumë ndryshime që e bëjnë personin të duket krejt ndryshe, duke nënkuptuar se pamja aktuale nuk është e mjaftueshme,” thotë Lewis-Smith.
Për personat e verbër, kjo mund të jetë edhe më e rrezikshme. Përdoruesit duhet të balancojnë imazhin e tyre trupor me standarde algoritmike bukurie që nuk marrin parasysh subjektivitetin.
“Arsyeja kryesore e presionit trupor është krahasimi i vazhdueshëm,” shpjegon Lewis-Smith. “IA-ja u lejon personave të verbër të krahasojnë veten jo vetëm me njerëz të tjerë, por edhe me atë që IA-ja e konsideron versionin perfekt të tyre. Më shumë presion trupor rrit depresionin dhe ankthin.”
Në orën 3 të mëngjesit, ngarkova pesë foto në ChatGPT. IA-ja sugjeroi se nofulla ime ishte shumë e zgjatur sipas standardeve të bukurisë. Papritur po merrja mesazhe mediatike për bukurinë, ndaj të cilave personat e verbër më parë nuk ishin të ekspozuar.
“Imazhi i trupit nuk është njëdimensional,” thotë Meryl Alper nga Universiteti Northeastern. “Ai përbëhet nga konteksti dhe nga ajo që jemi në gjendje të bëjmë me trupin tonë. IA-ja nuk e kupton këtë.”
Modelet e IA-së favorizojnë trupa të dobët me tipare eurocentrike dhe përshkruajnë gjithçka në terma thjesht vizualë, duke çuar në pakënaqësi pa kontekst logjik.
Fuqia dhe besimi
Prompti që i japim IA-së ndryshon informacionin që merr një person i verbër. “Kontrolli i informacionit është thelbësor, sepse IA-ja mund të mësojë preferencat e përdoruesit,” thotë Mahadevan.
Por ky kontroll është me dy tehe. “Mund t’i kërkoj aplikacionit të më përshkruajë në mënyrë romantike ose si në një poezi,” thotë Edwards. “Këto përshkrime mund të ndikojnë në ndjenjat tona. Por nëse shpreh pasiguri për një tipar, IA-ja mund të të tregojë si ta ndryshosh atë.”
Kur teknologjia vepron si sytë tanë, ekziston rreziku që të përshkruajë gjëra që nuk ekzistojnë. Halucinacionet e IA-së janë një problem serioz. “Përshkrimet ishin të mira, por shumë prej tyre ishin të pasakta ose të sajuara,” shpjegon Mahadevan. “Megjithatë, teknologjia po përmirësohet.”
Joaquín Valentinuzzi, një 20-vjeçar i verbër, zbuloi se IA-ja ndonjëherë kishte pak lidhje me realitetin. “Më ndryshonte ngjyrën e flokëve ose përshkruante gabim shprehjet e fytyrës. Kjo të bën të pasigurt kur i beson këto mjete për njohjen e vetes.”
Disa aplikacione përdorin agjentë njerëzorë për të verifikuar saktësinë, por shumica krijohen vetëm nga IA-ja, pa ndërhyrje njerëzore.
“Kjo është ende në fazat fillestare. Nuk ka studime të gjera mbi ndikimin e këtyre teknologjive në jetën e personave të verbër,” thotë Alper. Për shumëkënd, përvoja është njëkohësisht fuqizuese dhe çorientuese.
Megjithatë, konsensusi është i qartë: “IA-ja mund të përshkruajë çdo foto dhe të më tregojë se si dukesha ditën e dasmës sime,” thotë Edwards. “Ne po e marrim si diçka pozitive, sepse këto janë gjëra që mendonim se i kishim humbur.”
Për mirë apo për keq, pasqyra tashmë ekziston dhe ne duhet të mësojmë të jetojmë me atë që na tregon. / BBC – Syri.net
