Kur bëhet fjalë për psikologjinë, shpesh jemi armiqtë tanë më të këqij – dhe kjo vlen sidomos për inteligjencën efektive. Ky koncept nuk lidhet thjesht me koeficientin e inteligjencës (IQ), por me atë që në praktikë arrijmë të nxjerrim nga truri ynë, duke përfshirë performancën njohëse, funksionin ekzekutiv dhe aftësinë për të zbatuar njohuritë në jetën e përditshme. Psikologët theksojnë se vetë-sabotimi është një pengesë kryesore dhe rendisin pesë gabime mendore që na bëjnë më pak inteligjentë.
1. E shohim trurin si diçka të pandryshueshme
Një nga gabimet më të mëdha është trajtimi i trurit sikur të ishte i fiksuar. Psikologët e quajnë këtë “teoria e inteligjencës së entitetit”, ku aftësia për të menduar shihet si e lindur dhe e pandryshueshme. Në realitet, inteligjenca mund të forcohet përmes përpjekjes, ushtrimit dhe strategjive të duhura, ashtu si një muskul që stërvitet.
2. Mungesa e gjumit
Gjumi është thelbësor për funksionimin e trurit. Ai jo vetëm që pushon trupin, por ndihmon trurin të përpunojë, riparojë dhe riorganizojë informacionin e mësuar gjatë ditës. Studimet tregojnë se mungesa e gjumit, edhe kur është e lehtë, ul ndjeshëm kujtesën, vëmendjen, funksionin ekzekutiv dhe vendimmarrjen.
3. Konsumi i alkoolit
Alkooli është një nga format më të zakonshme të vetë-sabotimit. Përveç efekteve të menjëhershme në qartësinë mendore, kërkimet e fundit tregojnë se edhe pirja e moderuar lidhet me dëmtime të dukshme në tru dhe rritje të rrezikut për sëmundje si Alzheimeri. Ulja e konsumit të alkoolit është ndër hapat më të zgjuar për ruajtjen e shëndetit mendor.
4. Mungesa e strukturës
Truri ynë ka nevojë për organizim, afate dhe qëllime të qarta. Pa strukturë, mendja endej pa fokus dhe kreativiteti zbehet. Një studim i vitit 2021 tregoi se studentët që shtynin detyrat kishin dëmtime të dukshme në funksionet ekzekutive, çka nënvizon rëndësinë e disiplinës mendore.
5. “Shoqëria mendore e keqe”
Ekspozimi ndaj informacionit negativ, thashethemeve dhe mosmiratimeve ndikon drejtpërdrejt në mënyrën tonë të të menduarit. Ashtu si dieta ushqimore, edhe “dieta emocionale” ka efekt në shëndetin tonë mendor. Studimet tregojnë se humori negativ është veçanërisht ngjitës dhe ndryshon gradualisht gjendjen emocionale të individit.
Psikologët theksojnë se shmangia e këtyre pesë zakoneve është thelbësore për të mbajtur mendjen të mprehtë, për të rritur potencialin tonë njohës dhe për të pasur një jetë më të shëndetshme mendore.
