Shfaqjet imersive që rikrijojnë udhëtimin fatal të anijes oqeanike Titanic po tërheqin audienca në mbarë botën. Por a janë ato përvoja historike me vlerë, apo po e kthejnë në mënyrë cinike tragjedinë në argëtim?
Sallonet madhështore të brendshme të Titanikut po mbushen ngadalë me ujë. Video të projektuara në dysheme, tavan dhe mure të një magazine në jug të Londrës tregojnë mobiliet dhe pajisjet që zhduken nën dallgë. Ky është një nga elementët kryesorë të ekspozitës The Legend of the Titanic: The Immersive Exhibition, e cila është krijuar për t’i bërë vizitorët të ndihen sikur janë në bordin e anijes fatkeqe, përmes një kombinimi projektesh video dhe seksionesh të realitetit virtual (VR), ku vizitorët vendosin syze speciale.
Në dyqanin e suvenireve të ekspozitës shiten bilbila “emergjence” për të tërhequr vëmendjen dhe kartolina që tregojnë anijen duke u fundosur mes ajsbergëve. Çifte të shumta rreshtohen për të pozuar para një ekrani jeshil, në mënyrë që të rikrijojnë pozën e famshme të Leonardo DiCaprios dhe Kate Winslet nga filmi i James Cameron i vitit 1997, në harkun e anijes. Të tjerë luajnë lojëra kompjuterike “shmang ajsbergun”, ku duhet të drejtojnë anijen mes pengesave të akullta, ose pinë proseko në bar. Segmentet e shumta VR, që të lejojnë të ecësh në kuvertë nën diell, të shëtisësh në ambientet luksoze të anijes dhe madje të zbresësh me një nëndetëse te rrënojat, janë vërtet transportuese. Por pjesa ku vizitori rrethohet nga projeksione 360 gradë të anijes që po mbushet me ujë, duket e pakëndshme dhe më shumë voyeuriste sesa edukative apo emocionale.
Ekspozita ka një vlerësim mjaft pozitiv 4.2 në TripAdvisor, ku vizitorët vlerësojnë teknologjinë VR, panelet informuese dhe rrëfimin. Vizitorja Julie Akhtar nga Virginia Water në Surrey të Anglisë thotë se u ndje e “transportuar që nga momenti kur hymë brenda” dhe se elementi VR e bëri të “ndjehej pjesë” e jetës në bordin e anijes. Kritika e saj e vetme ishte se biletat ishin të shtrenjta dhe se “mundësia për të bërë një foto duke pozuar si Kate Winslet dhe Leonardo DiCaprio ishte paksa shumë komerciale”. Edhe Sarah Mattock nga Brighton u shpreh e impresionuar: “Ishte një përpjekje e mirë. Hyra duke e ditur që ishte paksa e shijes së keqe, por Titaniku më ka intriguar gjithmonë që kur isha e vogël.”
Kjo është vetëm një nga të paktën tre përvoja imersive mbi Titanikun që po zhvillohen aktualisht në Mbretërinë e Bashkuar. Në Titanic: Echoes from the Past, një tjetër ekspozitë në zonën Camden të Londrës veriore, vizitorët përjetojnë momentin kur anija përplaset me ajsbergun. Ndryshe nga The Legend of the Titanic, kjo është një përvojë tërësisht VR. Me syzet në kokë, afrohem pranë anëtarëve të ekuipazhit dhe më pas ec drejt harkut të anijes, kur rrëfimi më çon në atë natë fatale. Muzika orkestrale rritet ndërsa anija i afrohet ajsbergut, dhe punëtorët rrëzohen përtokë në momentin e përplasjes. Anëtarët e ekuipazhit thonë “hajde, hajde, do t’ia dalim”, por më pas dëgjohet akulli që gërryen anën e anijes.
Rritja e përvojave imersive
Historia e Titanikut është vetëm një nga dhjetëra momente historike që tani mund të “ripërjetohen” si përvoja imersive. Një tjetër atraksion i ri në kryeqytetin britanik përqendrohet në një nga shpërthimet vullkanike më shkatërruese në histori. Përvoja The Last Days of Pompeii në lindje të Londrës rikrijon shkatërrimin e qytetit romak nga aktiviteti i malit Vezuv në vitin 79 pas Krishtit: mure projektesh tetë metra të larta tregojnë qytetin në flakë, duke i bërë vizitorët të ndihen sikur janë të rrethuar nga hiri dhe zjarri. Një segment VR i çon vizitorët në një garë me qerre në një arenë plot spektatorë, ndërsa një tjetër u lejon të shëtisin në shtëpinë e një familjeje mbrëmjen e katastrofës. Vizitorëve u kërkohet gjithashtu të pozojnë për një foto – kundrejt pagesës – ku shfaqen sikur po dalin nga maja e Vezuvit mes llavës së shkrirë.
Këto atraksione të reja imersive janë në rritje të shpejtë. Tregu global i të ashtuquajturit argëtim imersiv vlerësohej mbi 114 miliardë dollarë në vitin 2025 dhe parashikohet të arrijë në 412 miliardë dollarë deri në vitin 2030. Kërkimet në Mbretërinë e Bashkuar për “immersive experience” në platformën Eventbrite janë rritur me 83% gjatë vitit të fundit, sipas BBC. Një raport i vitit 2025 thekson se format tradicionale dhe pasive të medias po bien, ndërsa përvojat që fokusohen te përfshirja dhe ndërveprimi i pjesëmarrësve po rriten.
Me përvoja imersive të Titanikut që zhvillohen edhe në Los Angeles, Cincinnati, Hamburg, Singapor, Kopenhagë dhe shumë qytete të tjera, anija fatkeqe është shndërruar në një nga temat më tërheqëse për këtë lloj atraksioni. Sipas historianit të Titanikut, Tim Maltin, fakti që anija konsiderohej e “pafundosshme” dhe se në udhëtimin e saj u vunë në rrezik njerëzit më të pasur e bën historinë edhe më domethënëse. “Është një nga tragjeditë më të mëdha, një simbol i dobësisë njerëzore përballë fuqisë së natyrës,” thotë ai.
Megjithatë, kritikët argumentojnë se këto përvoja, sidomos ato që lidhen me fatkeqësi reale, janë shfrytëzuese sepse e kthejnë tragjedinë historike në argëtim. Në një recension me dy yje, gazetarja Anna Moloney shkruan se ekspozita “lëkundet mes edukimit dhe argëtimit, por është e qartë se cilës i jep përparësi”, duke shtuar se “asnjë ekspozitë mbi një tragjedi nuk duhet të ndihet argëtuese” dhe se kalimi nga emrat e viktimave drejt një dyqani suveniresh “i afrohet groteskes”.
