Kur takon dikë për herë të parë, shpesh janë sytë ata që tërheqin vëmendjen – të errët si kafja, të pastër blu ose të gjelbër të rrallë që ndryshojnë nuancë me çdo shkëlqim drite. Përpara se të thuhet një fjalë, ata zgjojnë kuriozitet, afërsi ose kujtesë.
Në mbarë botën, kafeja mbetet ngjyra më e përhapur e syve, kryesisht në Afrikë dhe Azi, ndërsa bluja është më e zakonshme në Evropën Veriore dhe Lindore. Ngjyra e gjelbër është më e rralla, vetëm rreth 2% e popullsisë, ndërsa syri ngjyrë lajthie ofron një lojë të vazhdueshme ngjyrash që ndryshojnë sipas dritës.
Sekreti qëndron tek melanina, pigmenti që përcakton ngjyrën e irisit. Sytë kafe kanë përqendrim të lartë melanine, bluja vjen nga mungesa e saj dhe shpërndarja e dritës – një efekt fizik i ngjashëm me ngjyrën e qiellit, ndërsa jeshilja lind nga një ekuilibër mes të dyjave.
Shkencëtarët theksojnë se gjenetika është shumë më komplekse sesa modeli dikur i thjeshtë “kafe fiton blu”. Shumë gjene punojnë bashkë, duke krijuar kombinime të ndryshme – madje edhe prindër me sy blu mund të kenë fëmijë me sy kafe të çelët ose jeshil.
Ngjyra e syve mund të ndryshojë me kohën: foshnjat shpesh lindin me sy blu ose gri, të cilët errësohen teksa rritet niveli i melanines. Tek të rriturit, nuancat ndryshojnë në varësi të dritës, veshjes ose madhësisë së bebëzave.
Rrallësi të tilla si heterokromia – kur njëri sy ka ngjyrë tjetër nga tjetri – e bëjnë edhe më unike këtë tipar. Yje si Kate Bosworth apo Mila Kunis janë shembuj të tillë, ndërsa tek David Bowie u krijua iluzioni i heterokromisë pas një aksidenti.
Në fund, sytë nuk janë vetëm një organ shikimi, por edhe një pasqyrë e trashëgimisë, individualitetit dhe bukurisë së brendshme. Çdo palë sy është një histori më vete – një univers i vogël që reflekton dritën dhe emocionin njerëzor.
Qofshin blu, jeshil, kafe apo lajthie, sytë mbeten ura më e fuqishme e lidhjes mes njerëzve.
