Marrëdhëniet intime nuk ndërtohen vetëm mbi ndjenja, por edhe mbi perceptime të padukshme vlere, sigurie dhe pushteti emocional. Në këtë kuptim, dinamika e ashtuquajtur e “atij që arrin” dhe “atij që vendoset” përfaqëson një strukturë të njohur në psikologjinë sociale të marrëdhënieve, edhe pse rrallë emërtohet drejtpërdrejt. Ajo u popullarizua në kulturën pop përmes humorit, por mbijetoi si ide sepse përkon me përvoja reale, të përditshme dhe thellësisht njerëzore.
Në thelb, kjo dinamikë nuk ka të bëjë me vlerën objektive të individëve, por me vlerën e perceptuar brenda marrëdhënies. Psikologë si Leon Festinger, përmes teorisë së krahasimit social, kanë theksuar se individët e vlerësojnë veten në raport me të tjerët, veçanërisht në marrëdhënie të afërta. Personi që “arrin” është ai që, në mënyrë të vetëdijshme ose jo, e sheh partnerin si më të dëshirueshëm, më të sigurt, më të suksesshëm ose emocionalisht më të fortë. Ky perceptim e vendos veten në një pozicion ndjekjeje, ku dashuria përjetohet si diçka që duhet fituar, ruajtur dhe justifikuar vazhdimisht. Përpjekja bëhet mënyrë ekzistence dhe ankthi maskohet si pasion.
Nga ana tjetër, personi që “vendoset” perceptohet si ai që ka më shumë zgjedhje, më shumë fuqi simbolike brenda marrëdhënies. Kjo nuk do të thotë domosdoshmërisht mungesë dashurie apo qëllim për dominim. Siç sugjeron teoria e pushtetit në marrëdhënie e zhvilluar nga sociologë si Emerson, pushteti shpesh lind nga varësia emocionale e palës tjetër, jo nga dëshira për kontroll. Kur njëri investon më shumë nga frika e humbjes, tjetri përfiton pa e kërkuar domosdoshmërisht këtë avantazh. Kështu krijohet një ekuilibër i brishtë, ku siguria e njërës palë ushqehet nga pasiguria e tjetrës.
Për personin që arrin, kjo dinamikë shoqërohet shpesh me mbivlerësim të partnerit dhe nënvlerësim të vetes. Kërkesa për siguri emocionale shoqërohet me ndjenjë faji, kompromiset bëhen të shpejta dhe frika e zëvendësueshmërisë mbetet gjithmonë e pranishme. Psikologjia e lidhjes, veçanërisht puna e John Bowlby dhe më vonë e Hazan dhe Shaver, e lidh këtë model me stilin e lidhjes ankthioze, ku dashuria përjetohet përmes frikës së humbjes dhe nevojës për konfirmim të vazhdueshëm.
Ndërkohë, personi që vendoset mund të përjetojë një siguri të qetë që, me kalimin e kohës, rrezikon të shndërrohet në distancë emocionale. Kur përpjekja perceptohet si e garantuar nga pala tjetër, motivimi për ndjekje, kujdes dhe rikonfirmim bie. Siç paralajmëron Erich Fromm në analizat e tij mbi dashurinë, dashuria që nuk kultivohet me vetëdije degradohet në zakon dhe më pas në indiferencë. Kjo nuk ndodh nga mungesa e ndjenjës, por nga supozimi i rrezikshëm se lidhja është e sigurt pa përpjekje.
Është e rëndësishme të theksohet se këto role nuk janë identitete fikse. I njëjti individ mund të jetë “arritës” në një marrëdhënie dhe “vendosës” në një tjetër, në varësi të historisë personale, plagëve emocionale dhe nivelit të vetëvlerësimit në atë moment të jetës. Psikologjia bashkëkohore e sheh këtë lëvizshmëri si tregues se dinamika nuk ka të bëjë me atë se kush është “më i mirë”, por me atë se kush ndihet më i sigurt për të qenë vetvetja.
Kur kjo pabarazi emocionale lihet pa u reflektuar, pasojat prekin të dyja palët. Personi që arrin ndihet gradualisht i padukshëm, sikur asnjë përpjekje nuk mjafton për të qenë vërtet i zgjedhur. Pakënaqësia rritet në heshtje dhe shpesh internalizohet si faj personal. Ndërkohë, personi që vendoset mund të përjetojë mërzi, shkëputje dhe rënie të dëshirës, sepse përpjekja e njëanshme humbet vlerën e saj simbolike. Kështu, shumë marrëdhënie nuk përfundojnë me konflikte të mëdha, por me lodhje emocionale dhe shuarje të ngadaltë të lidhjes.
Megjithatë, kjo dinamikë nuk është e dënuar të jetë e pashëndetshme. Një marrëdhënie e shëndetshme nuk matet nga barazia formale e vlerës, por nga përvoja e ndërsjellë e të qenit i zgjedhur. Kur personi që arrin ndalon së zvogëluari veten për të qenë i dashur dhe personi që vendoset ndalon së supozuari se dashuria është e garantuar, hapet hapësira për një lidhje më të vetëdijshme. Siç sugjeron psikologjia humaniste, veçanërisht Carl Rogers, marrëdhëniet rriten kur të dy palët shfaqen me qëllim, autenticitet dhe përgjegjësi emocionale, jo me ndjenjën e të drejtës. Në këtë kuptim, reflektimi mbi këtë dinamikë nuk shërben për të etiketuar apo gjykuar, por për të kuptuar më thellë mënyrën se si dashuria ndërtohet, ruhet dhe shpesh, pa u vënë re, shpërbëhet.
