Në vitin 1951, një gjykatë federale në Nju Jork shkroi një nga kapitujt më të errët dhe më të bujshëm të juridiksionit amerikan, duke dënuar bashkëshortët Julius dhe Ethel Rosenberg për konspiracion për të kryer spiunazh në favor të Bashkimit Sovjetik. Ky vendim, i cili kulmoi me ekzekutimin e tyre dy vjet më vonë, vazhdon të ngjallë debate të forta mbi drejtësinë, sigurinë kombëtare dhe histerinë politike.
Akuzat për sekrete atomike
Çifti Rosenberg u arrestua në vitin 1950, në një periudhë kur tensionet e Luftës së Ftohtë midis Shteteve të Bashkuara dhe Bashkimit Sovjetik kishin arritur kulmin. Ata u akuzuan si drejtues të një rrjeti spiunazhi që i kishte kaluar Moskës sekrete jetike ushtarake, përfshirë të dhëna tepër sekrete mbi dizajnin e bombës atomike amerikane. Sipas prokurorisë, ky informacion i kishte mundësuar sovjetikëve të zhvillonin armën e tyre bërthamore shumë më shpejt nga sa parashikohej nga inteligjenca perëndimore.
Dëshmitari kryesor i akuzës ishte vetë vëllai i Ethel, David Greenglass, një makinist që kishte punuar në Projektin Manhattan në Los Alamos. Ai dëshmoi se i kishte dhënë Julius Rosenbergut skica dhe informacione teknike, në këmbim të imunitetit të pjesshëm për veten dhe bashkëshorten e tij.
Polemikat dhe fushata ndërkombëtare
Gjyqi u zhvillua në një atmosferë të rënduar nga frika e infiltrimit komunist, e njohur ndryshe si epoka e “Makarthismit”. Ndërsa Julius kishte qenë një aktivist komunist dhe i përfshirë në spiunazh (fakt i konfirmuar dekada më vonë nga deklasifikimi i dokumenteve sovjetike dhe atyre amerikane “Venona”), provat kundër Ethel ishin shumë të dobëta. Shumë historianë dhe juristë sot besojnë se prokuroria e përdori atë si një mjet presioni për të detyruar Juliusin të fliste.
Dënimi me vdekje i çiftit shkaktoi një valë reagimesh ndërkombëtare. Fushatave për t’u falur jetën iu bashkuan figura të shquara botërore, përfshirë shkencëtarin Albert Einstein, piktorin Pablo Picasso dhe vetë Papa Piun XII, të cilët argumentuan se dënimi ishte joproporcional dhe i nxitur nga histeria politike.
Ekzekutimi i pashembullt
Pavarësisht apeleve të shumta dhe protestave masive në mbarë botën, qeveria amerikane, nën administratën e Presidentit Dwight D. Eisenhower, refuzoi t’i falte. Më 19 qershor 1953, Julius dhe Ethel Rosenberg u ekzekutuan në karrigen elektrike në burgun Sing Sing në Nju Jork.
Ata mbeten të vetmit civilë amerikanë të ekzekutuar për spiunazh gjatë gjithë periudhës së Luftës së Ftohtë, duke lënë pas dy djem të vegjël dhe një trashëgimi që ende ngjall pyetje mbi ekuilibrin mes sigurisë kombëtare dhe të drejtave të njeriut.
