Teksa jemi në prag të Shën Valentinit, ekziston tundimi për të besuar se diku ekziston “ai i vetmi”, një shpirt binjak, një përputhje perfekte, personi me të cilin ti je i destinuar të jesh. Përgjatë historisë, njerëzit kanë qenë gjithmonë të dhënë pas idesë se dashuria nuk është e rastësishme.
Në Greqinë e lashtë, Platoni imagjinonte se dikur ne ishim qenie me katër krahë, katër këmbë dhe dy fytyra, aq rrezatues sa Zeusi i ndau në dy pjesë, e që nga atëherë njëra gjysmë është në kërkim të gjysmës tjetër përqark botës, një mit ky që i jep shpirtit binjak një qasje tejet poetike dhe premtimin se diku, dikush do të na bëjë të ndihemi të plotë.
Në Mesjetë, trubadurët, poetët dhe muzikantët që këndonin për dashurinë, trimërinë dhe jetën fisnike, si dhe rrëfenjat, e interpretonin pasionin e zjarrtë si “dashuri oborrtare”, me një përkushtim të vendosur dhe shpesh të ndaluar, në të cilin një kalorës provonte vlerën e tij përmes vetëmohimit për një të dashur, që nuk mund ta deklaronte kurrë hapur.
Në Rilindje, shkrimtarë si Shekspiri folën për “të dashur të përçarë”, çifte që i bënte bashkë një pasion i fortë, por të ndarë nga familja, fati apo sikur vetë universi e kishte ndaluar lumturinë e tyre. E tashmë në kohët moderne, filmat dhe romanet na kanë pasqyruar histori dashurie si në përralla.
Në lidhje me këtë dilemë, shkenca ka versionin e saj përsa i përket shpirtrave binjakë dhe nëse secili do të mund ta gjejë të duhurin ndonjëherë. Viren Swami, profesor i Psikologjisë Sociale në Universitetin Anglia Ruskin (ARU), në Kembrixh, e ka gjurmuar kuptimin tonë bashkëkohor evropian të dashurisë romantike deri në Evropën mesjetare të kalorësve të tryezës së rrumbullakët që përshkuan të gjithë kontinentin.
“Këto histori fillimisht nxitën idenë se duhet të zgjedhësh një individ tjetër si shoqëruesin tënd dhe se ai shoqërues është për gjithë jetën. Përpara kësaj, në pjesën më të madhe të Evropës, mund të dashuroje sa njerëz të doje, dhe dashuria ishte fluide dhe shpesh nuk kishte të bënte me seksin”, thotë ai.
Ai pohon se më vonë, me ardhjen e industrializmit, individët filluan të bëhen të huaj.
“Ata fillojnë të kërkojnë një individ tjetër për t’i shpëtuar, për t’i shpëtuar nga mjerimi i jetës së tyre”, shprehet profesor Swami, duke mos lënë pa përmendur këtu aplikacionet e takimeve virtuale që i shndërrojnë historitë e dashurisë në algoritëm, në një përvojë pa ndjenjë, në “blerje marrëdhëniesh”.
Nga ana tjetër, Jason Carroll, profesor i studimeve të Martesës dhe Familjes në Universitetin Brigham Young të SHBA-së, me seli në Provo, Utah, është i ndjeshëm ndaj dëshirës për “të vetmin“.
“Ne jemi krijesa të bazuara në lidhje, ne e dëshirojmë atë lidhje”, thotë ai. Në leksionet e tij, ai u thotë studentëve se duhet të heqin dorë nga ideja e një shpirti binjak, pa hequr dorë nga dëshira e tyre për “të vetmin”.
“Një shpirt binjak thjesht gjendet. Por një i vetëm është diçka që dy njerëz e ndërtojnë së bashku gjatë viteve të tëra përshtatjeje, kërkim faljeje dhe herë pas here shtrëngimi dhëmbësh”, shprehet ndër të tjera Carroll.
Sipas tij, besimi i shpirtit binjak është një kurth: kur dashuria trajtohet si fat, njerëzit bëhen më pak të gatshëm të bëjnë punën e lodhshme që në fakt e mban gjallë dashurinë. Carroll gjithashtu thotë se kurthi i shpirtit binjak e bën shumë më të vështirë kur një marrëdhënie has në pengesën e saj të parë serioze.
Përsa i përket njerëzve që mendojnë se e kanë gjetur shpirtin e tyre binjak, Vicki Pavitt, një trajnere dashurie me qendër në Londër, shprehet se kjo “përrallë” sjell vite me manipulim emocional, paqëndrueshmëri dhe ankth të vazhdueshëm.
“Një person që është i paqëndrueshëm ose që luan paksa si i nxehtë dhe i ftohtë mund të të bëjë të ndihesh ‘mezi pres ta shoh përsëri’, por ajo që po ndodh në të vërtetë është se po të shkakton kaq shumë ankth dhe kjo të bën të duash më shumë”, pohon Pavitt.
Sipas Pavitt, kjo ndjesi që mund të konsiderohet fat, mund të jetë një tërheqje nga sistemi ynë nervor që njeh diçka që na ka lënduar më parë dhe përpiqet ta rregullojë atë, një lidhje traumatike siç terapistët e quajnë.
“Në gjuhën time, unë nuk flas kurrë për shpirtrat binjakë, unë personalisht nuk besoj se ka një person për të gjithë, por besoj se ne bëhemi ‘i vetmi’ për dikë”, shprehet Pavitt.
Në këtë kontekst, në pyetjen se si një çift mund të bashkëkrijojë “të vetmin” e tyre, Jacqui Gabb, profesoreshë e Sociologjisë dhe Intimitetit në Universitetin e Hapur, e vlerësoi këtë me anë të studimit të saj.
Pasi anketoi rreth 5 mijë njerëz dhe më pas ndoqi 50 çifte në detaje mjeko-ligjore, Gabb zbuloi se ajo që i bënte të vlerësuar nuk ishin propozimet për martesë në perëndim të diellit apo udhëtimet surprizë në Paris, por dhurata surprizë, gjeste të menduara mirë, një filxhan çaji në shtrat, mbledhja e luleve të egra apo një buzëqeshje private gjatë një feste.
Megjithatë, Gabb thekson se mes ëmbëlsisë janë të endura shqetësimet financiare, detyrimet familjare dhe një histori depresioni që çifti po mëson ta menaxhojë së bashku.
“Ndjenja e shpirtit binjak këtu nuk qëndron mbi jetën. Ajo krijohet, hap pas hapi, nga jeta, në mënyrën se si çifti i përballon këto presione”, pohon ajo.
Sipas Carroll, shkenca nuk e vjedh romancën, përkundrazi, është aty për ta ndihmuar atë të lulëzojë, në kohë të mira dhe të këqija.
