Gratë përbëjnë gjysmën e popullsisë së botës, megjithatë ato mbeten të nën-përfaqësuara jo vetëm në kërkime dhe në pozicione të larta në politikë dhe biznes, por edhe në studimet e përdorura për standardet shkencore dhe mjekësore, thotë Nigina Muntean e Fondit të OKB-së për Popullsinë.
Dhe ky është një problem.
Për dekada të tëra, standardet shkencore dhe mjekësore bazoheshin në trupin mashkullor — “më saktësisht në burrin mesatar të bardhë”, thotë Muntean. Ajo drejton departamentin e inovacionit në Fondin e Popullsisë së OKB-së (UNFPA), organizatën e Kombeve të Bashkuara për shëndetin seksual dhe riprodhues.
Në Berlin, një qendër u themelua vitin e kaluar, në kuadër të një programi të UNFPA-së me mbështetjen e spitalit Charité dhe Institutit të Shëndetit të Berlinit, me qëllim promovimin e shëndetit të grave.
“Këto metrika ende përbëjnë bazën për pjesën më të madhe të kërkimeve të sotme, zhvillimin e produkteve dhe madje edhe pajisjet mbrojtëse”, shpjegoi mjekja me doktoraturë dhe specializim në obstetrikë dhe gjinekologji në një intervistë me dpa në Berlin.
Gjinia bën një ndryshim të madh në shumë aspekte të kujdesit shëndetësor. Si kirurge, ajo thotë se shpesh i është dashur të fusë dy gishta nëpër gërshërët kirurgjikale, pasi ato ishin shumë të mëdha për duart e saj.
“Instrumentet kirurgjikale nuk ishin të dizajnuara për duart e vogla të grave – dhe kjo është ende rasti sot.”
Rezultati? Ka prova të qarta se kirurget femra vuajnë më shpesh nga problemet e shpatullave, qafës dhe kyçeve dhe për këtë arsye shpesh kërkojnë fizioterapi — “sepse instrumentet dhe mjediset operative nuk janë të përshtatura ergonomikisht për to”, thotë ajo.
Dorezat dhe pajisjet e tjera mbrojtëse mjekësore, shpesh nuk janë të disponueshme në madhësinë e duhur, shton ajo.
Siguria në makina
Një çështje tjetër është siguria në automjete. “Shumica e makinave ende nuk përdorin kukulla femra për testet e sigurisë”, vëren Muntean.
Manekini i parë femëror mesatar i ndërtuar enkas për këtë qëllim doli në treg në vitin 2022, pasi është e kushtueshme të ridizajnohen të gjitha sistemet e sigurisë së makinave.
“Por kostoja është jeta e grave — gratë kanë 17% më shumë gjasa të vdesin në aksidente me makinë”, vëren ajo. Sipas ekspertëve në grupin kërkimor UDV të Shoqatës Gjermane të Sigurimeve, kukullat mbulojnë mirë gamën e madhësive të ndryshme të trupit të burrave dhe grave për shumicën e skenarëve të aksidenteve.
Ndërsa gjinia luan vetëm një rol të vogël në goditjet ballore dhe anësore, ata thanë se është e ndryshme në goditjet nga mbrapa. Atje, gratë përballen me rreth dyfishin e rrezikut të të ashtuquajturit dëmtim të kokës.
“Për këtë ne besojmë se duhet të ketë edhe një kukull me madhësi mesatare femërore për këto skenarë specifikë testimi”, tha Kirstin Zeidler, drejtoreshë e UDV-së.
Këpucë sportive të papërshtatshme dhe sëmundje të zemrës të diagnostikuara gabimisht
Ka shembuj edhe në sport, që kanë pasoja për atletet femra, thotë Muntean. Këpucët janë një shembull.
“Atletet femra vuajnë nga dëmtimet e ligamentit të kryqëzuar anterior (ACL), dy deri në gjashtë herë më shpesh se burrat”, shpjegon ajo. “Mbi të gjitha sepse këpucët dhe pajisjet sportive janë të përshtatura sipas anatomisë dhe peshës së burrave”. Ndërsa kjo ka të bëjë me sportin elitar, kjo vlen edhe për jetën e përditshme.
Një shembull tjetër i njohur është ataku në zemër.
“Gratë shpesh diagnostikohen gabim — veçanërisht në mjekësinë kardiake”, thotë Muntean. Ndërsa simptomat janë shumë të qarta për burrat, shenjat tek gratë mund të shfaqen mjaft ndryshe. Megjithatë, shpesh, “simptomat e tyre shpërfillen si stres ose ankth”, shpjegon mjeku. “Shumë nuk vdesin për shkak të mungesës së trajtimit, por për shkak të kujdesit të vonuar ose të mohuar.”
Tek gratë, dhimbja tipike e fortë në gjoks është shpesh më pak e theksuar sesa tek burrat. Ekspertët e shëndetit thonë se gratë kanë më shumë gjasa të raportojnë një ndjenjë shtrëngimi dhe presioni në gjoks, djersitje ose dhimbje shpine ose të përziera ose lodhje të pashpjegueshme. Përveç kësaj, shumë ndihmës të parë shpesh trajnohen me manekinë meshkuj, vëren Muntean. Edhe kjo mund të jetë një problem, thotë ajo.
“Disa hezitojnë të kryejnë ringjallje kardiopulmonare te gratë, sepse nuk janë të sigurta se ku dhe si të ushtrojnë presion.” Këto janë vonesa, thotë ajo, “të cilat mund të jenë fatale”.
Si përfaqësohen gratë në studime?
Para se ilaçet të dalin në treg, ato duhet së pari të testohen në studime. Barnat që do të miratohen për burrat dhe gratë duhet të testohen edhe në të dy gjinitë, shpjegon Rolf Hömke nga Shoqata e Kompanive Farmaceutike të Bazuara në Kërkime (Vfa).
Duke filluar me Fazën II të një studimi normalisht trefazor, autoritetet rregullatore kërkojnë që raporti i subjekteve të jetë sa më i afërt me popullatën e prekur.
Megjithatë, ky nuk është rasti për fazën e parë, ku ai thotë se nuk ka specifikime të njohura të raportit për burrat dhe gratë pjesëmarrëse. Në fazat e hershme të studimeve, gratë janë ende të nën-përfaqësuara në provat e barnave, thotë Nigina Muntean.
“Si rezultat, gjasat që gratë të përjetojnë reaksione negative ndaj ilaçeve janë deri në 70% më të larta.”
Për më tepër, “një shifër e habitshme prej 99% e studimeve mbi jetëgjatësinë nuk e marrin parasysh menopauzën – që do të thotë se fiziologjia e gjysmës së popullsisë në thelb mungon në studimet mbi plakjen”./ DPA News.
