Në Shtetet e Bashkuara, kanceri i gjirit është kanceri më i zakonshëm i diagnostikuar tek gratë. Në Teksas, më shumë se 22,000 gra pritej të diagnostikoheshin me kancer të gjirit në vitin 2025, sipas Departamentit të Shërbimeve Shëndetësore të Shtetit të Teksasit.
Ndërsa gjenetika dhe hormonet formësojnë rrezikun e një personi për zhvillimin e kancerit të gjirit, studiuesit kanë hetuar se si ekspozimet mjedisore – nga ndotja e ajrit te kimikatet – mund të ndikojnë në sëmundje me kalimin e kohës. Ja çfarë duhet të dini.
Çfarë e shkakton kancerin e gjirit?
Shkencëtarët nuk mund të përcaktojnë një shkak të vetëm për shumicën e kancereve të gjirit, por hulumtimet tregojnë se rreziku përcaktohet nga disa faktorë.
Sipas Qendrave për Kontrollin dhe Parandalimin e Sëmundjeve, nga 5% deri në 10% e kancerit të gjirit shkaktohen nga trashëgimia e mutacioneve të dëmshme të gjeneve. Mutacionet në të ashtuquajturat gjene të kancerit të gjirit, ose BRCA, janë më të zakonshmet; njerëzit që mbajnë një mutacion BRCA vlerësohet të kenë pesë deri në pothuajse tetë herë më shumë gjasa të zhvillojnë kancer të gjirit, sipas një studimi të vitit 2021 në New England Journal of Medicine.
Hormonet gjithashtu luajnë një rol. Gratë që fillojnë menstruacionet herët – veçanërisht para moshës 12 vjeç – dhe për këtë arsye kanë më shumë cikle menstruale gjatë jetës së tyre kanë një rrezik pak më të lartë për kancerin e gjirit, ndoshta sepse ato janë të ekspozuara ndaj hormoneve estrogjen dhe progesteron për më gjatë, sipas Shoqatës Amerikane të Kancerit. Këto hormone veprojnë si lëndë djegëse për qelizat e kancerit të gjirit, duke i inkurajuar ato të rriten dhe të përhapen.
Si e ndikon mjedisi rrezikun e kancerit të gjirit?
Rreziku i kancerit të gjirit tek një person mund të ndikohet nga ekspozimet mjedisore. Këto mund të përfshijnë tymin e duhanit dhe kimikate të caktuara që mund të imitojnë estrogjenin, siç janë përbërësit që gjenden në disa plastika dhe pesticide.
Ndotja e ajrit është një tjetër fushë e ekspozimit mjedisor që po studiohet. Një studim i vitit 2025 i botuar në American Journal of Public Health, zbuloi se gratë që jetonin në pjesë të Shteteve të Bashkuara me cilësi më të dobët të ajrit – veçanërisht lagjet me emetime të automjeteve të rënda – kishin rreth 3% më shumë rrezik për kancerin e gjirit. Dhe një studim i vitit 2023 nga Institutet Kombëtare të Shëndetit, zbuloi se jetesa në zona me nivele më të larta të ndotjes së ajrit grimcor – një përzierje grimcash të vogla të ngurta dhe të lëngshme të pezulluara në ajër – shoqërohej me një incidencë më të lartë të kancerit të gjirit.
Çështja e ndotjes së ajrit është e rëndësishme në Teksasin e Veriut. Vitin e kaluar, raporti i Shoqatës Amerikane të Mushkërive mbi Gjendjen e Ajrit e renditi zonën Dallas-Fort Worth, si metronë e 10-të më të keqe nga 25 rajonet më të ndotura nga ozoni në vend. Raporti zbuloi gjithashtu se 156 milionë njerëz – rreth 46% e popullsisë së SHBA-së – jetojnë në zona me nivele të pashëndetshme të ndotjes së ajrit.
Hulumtime të tjera kanë shqyrtuar lidhjet e mundshme midis kancerit të gjirit dhe vendeve të Superfundit. Këto janë vende të braktisura ose joaktive, shpesh ish-miniera, deponi ose impiante prodhimi, ku mbetjet kimike toksike nuk janë menaxhuar kurrë siç duhet. Disa vende të tilla janë në Qarkun e Dallasit, sipas Agjencisë Amerikane për Mbrojtjen e Mjedisit. ( The Dallas Morning News raportoi më parë për një përpjekje të agjencisë për të pastruar një vend të Superfundit pranë Arden Terrace në Dallasin jugor.)
Një studim i vitit 2025 i kryer nga studiues të Qendrës Gjithëpërfshirëse të Kancerit Sylvester në Miami, gjeti një lidhje midis ashpërsisë së kancerit të gjirit dhe afërsisë me vendet e Superfund. Gratë që jetonin pranë një vendi të Superfund kishin 27% më shumë gjasa të diagnostikoheshin me kancer të gjirit metastatik, sesa ato që jetonin më larg.
Shumica e hulumtimeve mbi ekspozimet mjedisore dhe kancerin e gjirit kanë gjetur shoqata në vend të marrëdhënieve të qarta shkak-pasojë, pjesërisht sepse ekspozimet janë të vështira për t’u matur gjatë periudhave të gjata dhe shpesh mbivendosen me faktorë të tjerë rreziku. Megjithatë, disa shkencëtarë, si ata në NIH, po shqyrtojnë të gjithë jetën e një personi për të kuptuar se si ekspozimet mjedisore mund të ndërveprojnë me gjenetikën. Qëllimi i kësaj përpjekjeje dhe hulumtimeve të tjera është të forcojë mbrojtjen e shëndetit publik dhe të informojë politikat që zvogëlojnë ekspozimet e dëmshme – dhe, në fund të fundit, barrën e kancerit të gjirit./ DPA News.
