Një studim i ri i rëndësishëm ka zbuluar se ilaçet e përshkruara zakonisht për çrregullimin e hiperaktivitetit dhe deficitit të vëmendjes (ADHD) në fëmijëri jo vetëm që mund të jenë të sigurta në planin afatgjatë, por gjithashtu mund të ulin rrezikun e zhvillimit të çrregullimeve serioze psikotike më vonë në jetë.
Hulumtimi, i udhëhequr nga shkencëtarë në University College Dublin dhe University of Edinburgh, sfidon shqetësimet e hershme se ilaçet stimuluese mund të rrisin rrezikun e sëmundjeve të tilla si skizofrenia .
ADHD është një nga çrregullimet mendore më të zakonshme, që prek rreth 8 përqind të fëmijëve dhe adoleshentëve. Në mbarë botën, rreth 366 milionë të rritur kanë ADHD, me simptoma që përfshijnë vështirësi në përqendrim, shqetësim dhe impulsivitet.
Nuk ka prova të rritjes së rrezikut të psikozës
Studimi, i botuar në JAMA Psychiatry, analizoi të dhënat shëndetësore të gati 700,000 njerëzve të lindur në Finlandë, duke përfshirë afër 4,000 njerëz të diagnostikuar me ADHD.
Studiuesit nuk gjetën prova se trajtimi me metilfenidat – ilaçi më i zakonshëm i përshkruar për ADHD tek fëmijët – rriti mundësinë e zhvillimit të çrregullimeve psikotike në moshë madhore.
“Ne e dimë që kur fëmijët me ADHD ndiqen deri në moshë madhore, një pakicë e vogël por domethënëse zhvillon çrregullime psikotike si skizofrenia”, tha profesori Ian Kelleher, profesor i Psikiatrisë së Fëmijëve dhe Adoleshentëve në Universitetin e Edinburgut dhe studiuesi kryesor i studimit.
“Një pyetje kritike ka qenë nëse ilaçet për ADHD shkaktojnë këtë rrezik, apo nëse ky është një rast ku korrelacioni nuk është i barabartë me shkakun. Gjetjet tona sugjerojnë se vetë ilaçet nuk po e shkaktojnë këtë rrezik”, shpjegoi ai.
Kjo pyetje ka qenë një shqetësim kyç në kërkimin psikiatrik për vite me radhë, veçanërisht duke pasur parasysh që ilaçet stimuluese veprojnë mbi dopaminën, një kimikat i trurit i përfshirë gjithashtu në psikozë.
“Një numër studimesh kanë treguar se një pakicë e vogël, por domethënëse, e fëmijëve me ADHD zhvillojnë më pas çrregullime psikotike – në studimin tonë, rreth 6 përqind e tyre zhvilluan”, tha Kelleher për Euronews Health.
“Kjo ka ngritur shqetësime nëse ilaçet për ADHD mund të kontribuojnë në këtë rrezik, veçanërisht pasi ilaçet stimuluese rrisin aktivitetin e një kimikati në tru të quajtur dopaminë, i cili është gjithashtu i përfshirë në psikozë.”
Një efekt i mundshëm mbrojtës tek fëmijët e vegjël
Ndërsa gjetja kryesore nuk tregoi rritje të rrezikut, studiuesit identifikuan gjithashtu një përfitim të mundshëm shtesë – fëmijët e trajtuar me metilfenidat para moshës 13 vjeç treguan një rrezik pak më të ulët për të zhvilluar psikozë më vonë në jetë.
“Fakti që trajtimi i hershëm shoqërohej me një rrezik më të ulët afatgjatë të psikozës sugjeron që këto ilaçe mund të bëjnë më shumë sesa thjesht menaxhojnë simptomat në fëmijëri – ato gjithashtu mund të kenë efekte mbrojtëse afatgjata kundër sëmundjeve të rënda mendore, megjithëse kjo kërkon kërkime të mëtejshme”, tha Kelleher.
Ai shtoi se gjetjet e përgjithshme duhet të jenë “qetësuese për mjekët, pacientët dhe për të siguruar familjet që po marrin në konsideratë trajtimin” dhe se “në doza normale të licencuara, trajtimi me metilfenidat nuk duket se rrit rrezikun e psikozës”.
Nevojiten kërkime të mëtejshme
Por rezultatet e studimit vlejnë posaçërisht për metilfenidatin dhe për fëmijët dhe adoleshentët.
“Ne ishim në gjendje të shqyrtonim vetëm metilfenidatin”, tha Kelleher.
“Megjithatë, nuk ishim në gjendje të shqyrtonim një klasë tjetër të madhe të ilaçeve stimuluese të përdorura për të trajtuar ADHD-në, të quajtura amfetamina. Pra, nuk mund të nxjerrim asnjë përfundim në lidhje me rrezikun e psikozës për ilaçet e tipit amfetaminë”, tha ai për Euronews Health.
Studimi gjithashtu nuk trajton numrin në rritje të të rriturve që diagnostikohen me ADHD.
“Ndërsa gjithnjë e më shumë të rritur po diagnostikohen dhe trajtohen për ADHD, nuk e dimë nëse gjetjet tona do të vlejnë edhe për të rriturit”, tha Kelleher.
“Ka gjithashtu punë të mëtejshme të rëndësishme për t’u bërë për të kuptuar pse rreziku i psikozës është i lartë tek fëmijët me ADHD, edhe pse ky rrezik i rritur nuk shpjegohet nga trajtimi me metilfenidat”, shtoi ai.
