Kur thesari i Galloway-t u zbulua në një fushë të lëruar në pjesën perëndimore të Skocisë në vitin 2014, ai rezultoi të ishte koleksioni më i pasur i objekteve të epokës vikinge i gjetur ndonjëherë në Britani apo Irlandë. Tani, misteri i kahershëm se kush mund ta ketë zotëruar atë kur u gropos më shumë se 1000 vjet më parë mund të jetë zgjidhur.
Ky thesar spektakolar prej argjendi dhe ari, në fakt, u përkiste të gjithëve, “komunitetit”, ashtu siç i përket sot, pasi u ble në vitin 2017 nga Muzetë Kombëtarë të Skocisë (NMS).
Dëshmia është gjetur në një mbishkrim runik mbi njërin nga katër byzylykët e zbukuruar në mënyrë të hollësishme të thesarit, të cilët janë bërë prej argjendi në formën e shiritave. Ky mbishkrim është deshifruar vetëm tani dhe lexon: “Kjo është pasuria e komunitetit.”
Dr. Martin Goldberg, kuratori kryesor i koleksioneve të hershme mesjetare dhe vikinge në NMS, tha se ky zbulim u bë pikërisht në kohën kur thesari u huazua për një ekspozitë në Adelaide, Australi, në turneun e tij të parë ndërkombëtar: “Po shpërndajmë pasurinë. Të gjithë zotërojnë një pjesë të këtij thesari, ashtu siç thotë mbishkrimi.”
Ai shtoi: “Ideja që pasuria që përfaqëson ky thesar do të mbahej nga komuniteti është mbresëlënëse.”
Ekspertët kishin hasur vështirësi në interpretimin e mbishkrimit brenda pjesës së harkuar të byzylykut, “DIS IS ЇIGNA ˑFˑ”, sepse fjala “ЇIGNAF” nuk përkonte me asnjë gjuhë të folur në Britaninë apo Irlandën e hershme mesjetare.
Misteri u zgjidh kur u kuptua se runa e fundit, “F”, e cila ishte e rrethuar me pika në të dyja anët, mund të interpretohej si “feoh”, që do të thotë pasuri ose pronë. Ndërkohë, “ЇIGNA” mund të përkthehej si fjala anglo-saksone “higna”, që nënkupton komunitetin. Fjala e parë, “DIS”, mendohet të jetë një germëzim i gabuar i fjalës “this” (kjo), ndoshta e shqiptuar “D-i-s”, ashtu si në disa dialekte të Irlandës moderne.
Fjala “higna” përdoret shpesh në dokumentet anglosaksone për të treguar një komunitet fetar. Goldberg tha: “Është vërtet interesante ta shohësh këtë fjalë të gdhendur mbi një byzylyk, një lloj objekti që zakonisht e gjejmë në dhuratat e tokave dhe pretendimet e pronësisë.”
Dr. David Parsons, një ekspert i njohur i shkrimit runik në Universitetin e Uellsit, tha se mbishkrimi ishte “i ndërlikuar dhe i pazakontë”.
“Ka disa elemente që teknikisht janë të pasakta kur i krahasojmë me mënyrën e saktë të shkrimit runik. Megjithatë, nëse marrim parasysh mënyrën se si shqiptohet dhe shkruhet anglishtja sot, ekzistojnë një gamë e gjerë variacionesh rajonale dhe idiomatike. Nëse e pranojmë këtë, atëherë mund të pranojmë edhe këtë interpretim si të besueshëm. Në kontekstin e asaj që mund të zbulojmë për thesari i Galloway-t, ai bëhet vërtet bindës.”
Më parë, thesari mendohej të kishte pasur pronarë të ndryshëm, pasi tre prej byzylykëve përmbajnë elemente të emrave në anglishten e vjetër.
Ky thesar, një nga gjetjet arkeologjike më të rëndësishme në Mbretërinë e Bashkuar gjatë këtij shekulli, u gropos rreth vitit 900 pas Krishtit dhe u zbulua në vitin 2014 nga një kërkues metalesh pranë Kirkcudbright, në Dumfries dhe Galloway.
Ai përfshin një kryq argjendi anglosakson të krijuar nga një argjendar me aftësi dhe mjeshtëri të jashtëzakonshme, një enë prej kristali shkëmbor me një mbishkrim në latinisht që përkthehet si “Peshkopi Hyguald më bëri mua”, dhe shtresa të imta fijesh ari të punuara nga mjeshtrit më të mirë mesjetarë. Këto janë mes rreth 100 artefakteve që e kanë origjinën në mbretëritë anglosaksone, Irlandë dhe deri në Azi.
Goldberg tha se ende mbeten pyetje të hapura rreth rrethanave në të cilat u gropos pasuria e një komuniteti dhe se cili komunitet ishte ky në veçanti.
Kjo ishte një periudhë e sulmeve vikinge. Alfredi i Madh po i zmbrapste skandinavët dhe po vendoste themelet e Anglisë mesjetare dhe të Mbretërisë së Albës, që u bë Skocia mesjetare. Një teori është se thesari u gropos nga dikush që kishte frikë nga sulmet vikinge, në një kohë kur thesaret kishtare po vidheshin nga manastiret. / The Guardian – Syri.net
