Ndryshime të thjeshta, të bazuara në shkencë, që mund t’i bëni tani për të mbajtur trupin dhe mendjen tuaj më të shëndetshme në moshë të madhe.
Nëse shpesh humbni çelësat, nuk jeni vetëm. Harresa e shtuar është një pjesë e zakonshme e plakjes dhe ekziston besimi i përhapur se aftësitë tona njohëse do të dobësohen me kalimin e viteve.
Por problemet njohëse nuk janë një pasojë e pashmangshme e plakjes. Ka hapa që të gjithë mund të ndërmarrim për të jetuar më mirë dhe më gjatë, duke mbrojtur trurin tonë gjatë rrugës.
Në foshnjerinë e hershme, truri ynë ndërton vazhdimisht lidhje të reja midis neuroneve ose forcon ato ekzistuese. Tek fëmijët, formohen më shumë se një milion lidhje të reja nervore çdo sekondë gjatë viteve të para. Por me plakjen, ky proces ngadalësohet, sidomos kur disa nga këto lidhje nuk janë më të nevojshme. Një studim i fundit tregoi se truri ynë kalon në pesë “epoka” kryesore gjatë jetës, me pika kyçe mes moshave 9, 32, 66 dhe 83 vjeç. Truri arrin fazën “të rriturit” rreth të 30-ave, ndërsa arkitektura e tij fillon të tregojë shenja plakjeje rreth moshës 60.
Por këto ndryshime nuk janë të njëjta për të gjithë dhe nuk janë të pandryshueshme. Ashtu si ushtrojmë muskujt për t’i mbajtur të fortë, lidhjet e trurit kërkojnë të mbajmë mendjen aktive. Një studim i madh tregoi se një stil jetese aktiv mund të vonojë ose edhe të parandalojë dementinë. Arsimi, socializimi, puna dhe aktivitetet e kohës së lirë ndihmojnë në ndërtimin e asaj që quhet “rezervë njohëse”, që i lejon trurit të kompensojë dëmtimet dhe ta bëjë më rezistent ndaj dobësimeve të lidhura me moshën.
Kam kaluar disa muaj duke studiuar shkencën e plakjes së shëndetshme dhe duke biseduar me ekspertë për kursin tonë të ri, Live Well For Longer, që nis më 17 janar 2026. Kursi përmban ushtrime të thjeshta dhe të bazuara në shkencë, që japin një përfitim të qëndrueshëm shëndetësor.
Studimet tregojnë se mund të ndikojmë në jetëgjatësinë tonë përmes ndryshimeve të vogla dhe të vazhdueshme. Për shembull, aktiviteti fizik jo vetëm që përmirëson shëndetin e trupit, por edhe atë të trurit. Më poshtë janë pesë mënyra për të përmirësuar mirëqenien dhe për të mbajtur trurin më të ri.
1. Nuk është kurrë vonë për të mësuar diçka të re
Shëndeti njohës duhet parë si një grup aftësish që përdorim çdo ditë: të menduarit, zgjidhjen e problemeve, përqendrimin dhe shpejtësinë e përpunimit të informacionit. Aftësitë mund të zhvillohen dhe mbrohen në çdo moshë. Psikologu Alan Gow thotë se “pavarësisht se disa procese ngadalësohen, rënia njohëse e rëndësishme nuk është një pasojë e pashmangshme e plakjes.”
Një mënyrë e thjeshtë për të përmirësuar aftësitë njohëse dhe për të ulur rrezikun e dementisë është të provoni diçka të re: të bëni kopshtari, të mësoni një gjuhë të huaj apo një hobi tjetër që stimulon trurin. Mësimi i gjërave të reja mund të vonojë shfaqjen e simptomave të Alzheimer deri në pesë vjet.
2. Ushqimi i duhur për trurin
Një dietë e ekuilibruar dhe e shëndetshme ndihmon shëndetin e trurit. Shtoni sa më shumë ngjyra nga frutat dhe perimet për të marrë vitaminat, mineralet dhe fibrat që truri ka nevojë.
Yndyrnat e shëndetshme, si ato polinëshumëzuese nga peshqit e yndyrshëm (salmon, trofta) dhe arrat, ndihmojnë në parandalimin e dementisë, ndërsa reduktimi i yndyrnave të ngopura (nga produktet e përpunuara) është gjithashtu i dobishëm. Choline, që gjendet tek vezët dhe ushqime të tjera shtazore, përmirëson kujtesën dhe mund të ulë rrezikun e depresionit.
3. Ushtrimi fizik për energji dhe shëndet mendor
Nuk është e nevojshme të stërviteni intensivisht për përfitime; ecjet e rregullta janë të dobishme. Ushtrimi rregullisht forcon zonat e trurit të ndjeshme ndaj Alzheimer-it dhe e bën trurin më rezistent ndaj plakjes, duke ulur rënien njohëse. Ai gjithashtu përmirëson humorin dhe mund të zvogëlojë depresionin.
4. Prioritizoni miqtë për jetë më të gjatë
Ndërveprimet sociale përmirësojnë jetëgjatësinë dhe shëndetin. Miqtë ndikojnë në forcën e sistemit imunitar dhe mundësinë për sëmundje të zemrës. Përfshini takime të rregullta, hobi të përbashkët, ose grupime sportive për të mbajtur lidhjet sociale aktive.
5. Ndryshoni mënyrën e të menduarit
Një pjesë e rëndësishme e jetës së gjatë dhe të shëndetshme janë ndryshimet e vogla dhe të vazhdueshme, jo revolucionet e mëdha. Mund të filloni menjëherë me një ushtrim të ri, një hobi, ose një grup leximi. Kombinimi i dietës, ushtrimit, trajnimit njohës dhe kujdesit kardiovaskular ka treguar përmirësim të ndjeshëm të funksioneve njohëse tek të moshuarit me rrezik për dementinë, sipas studimit finlandez FINGER.
Alan Gow thekson: “Ndryshimet margjinale sot mund të japin përfitime të qëndrueshme për të ardhmen.”
