Qeveritë duhet të rrisin taksat mbi pijet me sheqer dhe alkoolin për të ulur shkallën në rritje të obezitetit, diabetit, sëmundjeve të zemrës, kancerit dhe lëndimeve, sipas raporteve të reja nga Organizata Botërore e Shëndetësisë (OBSH).
Në dy raporte të publikuara të martën, OBSH-ja paralajmëroi se taksat e ulëta që nuk janë në përputhje me inflacionin po i lejojnë këto produkte të mbeten të përballueshme, ndërsa sistemet shëndetësore kanë vështirësi të përballojnë sëmundjet që mund të parandalohen.
Taksat mbi alkoolin dhe pijet e ëmbëlsuara me sheqer janë një nga mjetet më efektive që qeveritë kanë për të ulur konsumin, argumenton OBSH-ja, sepse çmimet më të larta mund ta zvogëlojnë, vonojnë ose edhe ta parandalojnë plotësisht konsumin e alkoolit dhe sheqerit.
“Tatimet shëndetësore janë një nga mjetet më të forta që kemi për të promovuar shëndetin dhe për të parandaluar sëmundjet”, tha Tedros Adhanom Ghebreyesus, drejtori i përgjithshëm i OBSH-së.
“Duke rritur taksat mbi produkte si duhani, pijet me sheqer dhe alkooli, qeveritë mund të zvogëlojnë konsumin e dëmshëm dhe të zhbllokojnë fonde për shërbime jetësore shëndetësore.”
Raportet vijnë ndërsa OBSH-ja u kërkon vendeve të rrisin dhe ridizajnojnë taksat si pjesë e iniciativës së saj të re, e cila synon të rrisë çmimet reale të duhanit, alkoolit dhe pijeve me sheqer deri në vitin 2035.
Gjetjet bazohen në një analizë të çmimeve dhe niveleve të taksave për birrën, pijet alkoolike dhe pijet e ëmbëlsuara me sheqer në më shumë se 150 vende në vitin 2024, së bashku me një shqyrtim të politikave tatimore në rreth 180 vende. OBSH-ja gjithashtu krahasoi të dhënat e vitit 2024 me shifrat e vitit 2022 për të ndjekur ndryshimet me kalimin e kohës.
Birra dhe pijet alkoolike po bëhen më të përballueshme pavarësisht taksave
Konsumi i alkoolit është një nga rreziqet kryesore në mbarë botën për mbi 200 probleme shëndetësore, të tilla si kanceri, dhe shumë probleme sjelljeje, duke përfshirë depresionin, ankthin dhe çrregullimet e përdorimit të alkoolit. Mbi 2.6 milionë njerëz vdesin nga sëmundje të lidhura me alkoolin çdo vit, tha OBSH.
Më shumë se 160 vende i tatojnë pijet alkoolike, ose bazuar në çmimin e pijes ose në përmbajtjen e alkoolit në të. Në disa vende, alkooli i nënshtrohet gjithashtu taksave të përgjithshme të shitjes që rrisin çmimet e të gjitha mallrave.
Megjithatë, OBSH zbuloi se birra dhe pijet alkoolike ose janë bërë më të përballueshme ose kanë mbetur në të njëjtin çmim që nga viti 2022, sepse normat e taksave nuk rregullohen rregullisht për të qenë në përputhje me inflacionin.
Më pak se një në katër vende me taksa mbi alkoolin i përditësojnë rregullisht normat e tyre tatimore, kështu që inflacioni zvogëlon ndikimin e tyre dhe e bën alkoolin më të lirë me kalimin e kohës.
Globalisht, birra taksohet me një normë mesatare prej 14 përqind të çmimit të saj total, ndërsa pijet alkoolike taksohen me 22.5 përqind. Një birrë tipike prej 330 mililitrash (ml) kushton 2.47 dollarë (2.10 €), dhe vetëm 0.52 dollarë (0.44 €) nga kjo shumë taksohet. Një shishe pije alkoolike prej 750 ml kushton mesatarisht 22.67 dollarë (19.28 €), me 6.44 dollarë (5.48 €) që taksohen.
Të paktën 25 vende në botë, kryesisht evropiane, nuk e takson verën, pavarësisht asaj që OBSH-ja e përshkroi si “rreziqe të qarta shëndetësore”, duke përfshirë një rrezik më të lartë të kancerit tek gratë që konsumojnë më shumë se 1.5 litra verë në javë .
Vetëm 28 vende i ndajnë të ardhurat nga taksat e alkoolit për parandalim dhe trajtim, siç janë programet e kontrollit të alkoolit, fushatat e shëndetit publik ose financimi i sistemit të kujdesit shëndetësor.
OBSH bën thirrje për taksa mbi pijet në bazë të sheqerit
Pijet e ëmbëlsuara me sheqer (SSB), të tilla si pijet e gazuara ose lëngjet e frutave, rrisin rrezikun e obezitetit, kariesit të dhëmbëve dhe disa sëmundjeve kronike, të tilla si kanceri, diabeti dhe problemet e zemrës, sipas zyrës së OBSH-së për Mesdheun Lindor.
Këto pije janë ndër burimet kryesore të marrjes së sheqerit në shumë vende dhe kanë pak ose aspak vlerë ushqyese, shtoi organizata.
Ndërsa 116 vende i taksin disa pijeve me sheqer, siç janë pijet e gazuara dhe ato energjike, shumica nuk i taksin produktet e tjera me përmbajtje të lartë sheqeri, duke përfshirë lëngjet e frutave, pijet me qumësht të ëmbëlsuar dhe kafetë dhe çajrat e përgatitur paraprakisht.
“Alkooli më i përballueshëm nxit dhunën, lëndimet dhe sëmundjet. Ndërsa industria përfiton, publiku shpesh mban pasojat shëndetësore dhe shoqëria kostot ekonomike.”
Pijet me sheqer tatohen ose mbi çmimin e tyre të përgjithshëm ose mbi madhësinë e pijes, zbuloi analiza e OBSH-së.
Më pak se një në katër vende i takson pijet bazuar në sasinë e sheqerit të shtuar, pavarësisht rekomandimeve të OBSH-së që taksat e bazuara në sheqer janë më efektive, sepse kjo do t’i inkurajonte klientët të kalonin në opsione me pak sheqer ose pa sheqer.
Taksat i shtojnë çmimit të një pijeje me sheqer një shtesë prej 2 përqind. Globalisht, një shishe tipike me pije të gazuar prej 330 ml kushton 1.56 dollarë (1.33 euro), ku vetëm 0.15 dollarë (0.13 euro) nga kjo shumë janë taksa.
Pothuajse gjysma e vendeve që takson pijet me sheqer takson edhe ujin në shishe, një praktikë që OBSH-ja e dekurajon, duke thënë se alternativat e shëndetshme duhet të mbeten të përballueshme.
Nga 116 vendet që aplikojnë taksa për pijet me sheqer, vetëm 10 i ndajnë fondet e tyre tatimore për programet shëndetësore.
“Alkooli me çmime më të përballueshme nxit dhunën, lëndimet dhe sëmundjet”, tha Etienne Krug, drejtor i departamentit të përcaktuesve të shëndetit, promovimit dhe parandalimit në OBSH.
“Ndërsa industria përfiton, publiku shpesh mban pasojat shëndetësore dhe shoqëria kostot ekonomike”, shtoi ai./ Euronews – Syri.Net
