Valët e të nxehtit detar po njihen gjithnjë e më shumë si diçka më tepër sesa një problem mjedisor. Hulumtimet e reja paralajmërojnë se periudhat e zgjatura me temperatura jashtëzakonisht të larta të oqeanit mund të kërcënojnë gjithashtu shëndetin fizik dhe mendor të njerëzve.
Studiues nga Universiteti i Adelaide-s dhe Universiteti i Hong Kongut thonë se valët e të nxehtit detar duhet të trajtohen si një shqetësim i rëndësishëm për shëndetin publik. Ata argumentojnë se efektet mbi njerëzit kanë marrë relativisht pak vëmendje, edhe pse dëshmitë vazhdojnë të tregojnë se sa gjerësisht këto ngjarje mund të ndikojnë te komunitetet.
Pasojat mund të jenë të rënda. Forcimi i shpejtë i uraganit Otis në vitin 2023 dhe shkatërrimi që ai shkaktoi në Meksikë me një vlerësim të dëmeve prej më shumë se 15 miliardë dollarësh amerikanë janë lidhur me valët e të nxehtit detar. Tajfuni Doksuri në vitin 2023, i cili pati pasoja në të gjithë Azinë dhe preku më shumë se dy milionë njerëz në mbarë kontinentin, është lidhur gjithashtu me kushte jashtëzakonisht të ngrohta të oqeanit.
Në Australinë e Jugut, një lulëzim shkatërrues algash i lidhur me kushtet e nxehta detare është shoqëruar gjithashtu me probleme të shumta shëndetësore në komunitetet bregdetare.
Si mund të ndikojnë valët e të nxehtit detar në shëndetin e njerëzve
Një studim i ri i botuar në Nature Sustainability përshkruan se si periudhat e zgjatura me temperatura anormalisht të larta të oqeanit mund të shkaktojnë një zinxhir pasojash për njerëzit. Këto përfshijnë mot më të ashpër, pakësim të disponueshmërisë së produkteve të detit, kërcënime ndaj sigurisë ushqimore, ndërprerje të mjeteve të jetesës dhe presione më të mëdha mbi shëndetin mendor në zonat bregdetare.
Autorja kryesore, Dr. Laura Falkenberg, nga Shkolla e Fizikës, Kimisë dhe Shkencave të Tokës në Universitetin e Adelaide-s, tha se studiuesit e kanë njohur prej kohësh dëmin ekologjik të shkaktuar nga valët e të nxehtit detar, por efektet e tyre te njerëzit kanë tërhequr shumë më pak vëmendje.
“Valët e të nxehtit detar nuk njihen më vetëm si një çështje mjedisore; ato po perceptohen gjithnjë e më shumë edhe si një çështje e shëndetit të njerëzve”, tha Dr. Falkenberg.
“Studimi ynë thekson se këto ngjarje mund të ndikojnë në shëndetin e njerëzve në shumë mënyra të ndryshme, si drejtpërdrejt, ashtu edhe tërthorazi. Ato mund të intensifikojnë stuhitë dhe valët e të nxehtit atmosferik, të ndikojnë në disponueshmërinë dhe sigurinë e produkteve të detit, të ndërpresin mjetet e jetesës dhe të kontribuojnë në ankth, pikëllim dhe ndikime të tjera në shëndetin mendor në komunitetet që varen nga oqeanet e shëndetshme.”
Valët e të nxehtit detar po bëhen më të shpeshta, po zgjasin më shumë dhe po arrijnë intensitet më të madh ndërsa klima ngrohet. Shkencëtarët i kanë lidhur tashmë ato me zbardhjen e përhapur të koraleve, ngordhjen në shkallë të gjerë të organizmave detarë, lulëzimet e dëmshme të algave dhe ndërprerje të mëdha në peshkim dhe akuakulturë.
Sipas studiuesve, këto ndërprerje mjedisore mund të kenë pasoja serioze edhe për njerëzit.
Stuhi më të forta, produkte deti të pasigurta dhe rreziqe për sigurinë ushqimore
Uji jashtëzakonisht i ngrohtë i oqeanit mund të ndihmojë në forcimin e sistemeve të motit, duke rritur rrezikun e lëndimeve, vdekjeve dhe zhvendosjes së njerëzve të shkaktuara nga stuhitë dhe përmbytjet.
Valët e të nxehtit detar mund të rrisin gjithashtu mundësinë e lulëzimeve të dëmshme të algave. Këto lulëzime mund të kontaminojnë produktet e detit dhe të krijojnë rreziqe të konsiderueshme për shëndetin e njerëzve që i konsumojnë ose që bien në kontakt me mjediset detare të prekura.
Efektet mund të vazhdojnë shumë kohë pasi një valë e të nxehtit të ketë përfunduar. Rënia e popullatave të peshqve dhe ulja e prodhimit të produkteve të detit mund të dëmtojnë sigurinë ushqimore për miliarda njerëz në mbarë botën, të cilët varen nga oqeani si një burim i rëndësishëm ushqimi.
Barra mbi shëndetin mendor nga një oqean në ndryshim
Studiuesit tërheqin gjithashtu vëmendjen te efektet psikologjike të humbjes së ekosistemeve detare. Njerëzit, mjetet e jetesës, traditat dhe identitetet kulturore të të cilëve janë të lidhura ngushtë me oqeanin, mund të përjetojnë stres të konsiderueshëm emocional ndërsa mjediset e njohura përkeqësohen.
Në vitin 2025, lulëzimi toksik i algave në Australinë e Jugut u shoqërua me nivele të larta të “eko-ankthit”, si dhe me pikëllim, zhgënjim dhe depresion. Lulëzimi u lidh gjithashtu me probleme të shëndetit fizik, përfshirë irritimin e rrugëve të frymëmarrjes dhe astmën.
“Shumë njerëz varen nga oqeanet e shëndetshme jo vetëm për ushqim dhe të ardhura, por edhe për argëtim, identitet kulturor dhe ndjenjën e tyre të përgjithshme të mirëqenies”, tha Dr. Falkenberg.
“Kur ekosistemet detare vuajnë, ndikimet përhapen në të gjithë komunitetet. Po shohim gjithnjë e më shumë dëshmi se këto ndryshime mund të kontribuojnë në eko-ankth, pikëllim dhe sfida të tjera të shëndetit mendor, veçanërisht për njerëzit që ndihen thellësisht të lidhur me mjedisin detar.”
Studiuesit bëjnë thirrje për planifikim të shëndetit publik
Autorët thonë se qeveritë dhe agjencitë e shëndetit publik duhet të përgatiten për valët e të nxehtit detar në mënyra të ngjashme me përgatitjet për valët e të nxehtit në tokë.
Kjo mund të përfshijë përdorimin e parashikimeve për valët e të nxehtit detar në planifikimin e shëndetit publik, marrjen parasysh të pasojave për shëndetin e njerëzve gjatë marrjes së vendimeve për menaxhimin e zonave bregdetare dhe detare, si dhe forcimin e bashkëpunimit ndërmjet shkencëtarëve të oqeaneve, agjencive shëndetësore dhe menaxherëve të burimeve.
Dr. Falkenberg tha se përgatitja përpara se të ndodhin emergjencat mund t’i bëjë komunitetet më të qëndrueshme ndërsa valët e të nxehtit detar bëhen gjithnjë e më të rënda.
“Njohja e këtyre ndikimeve në shëndet është hapi i parë drejt mbrojtjes më të mirë të komuniteteve”, tha ajo.
“Nëse reagojmë vetëm pasi të ndodhin katastrofat, do të vazhdojmë të përjetojmë ndikime më të mëdha sesa nëse do të kishim vepruar në mënyrë proaktive. Duke kuptuar lidhjet ndërmjet shëndetit të oqeanit dhe shëndetit të njerëzve, mund të zhvillojmë politika më të mira që mbrojnë si njerëzit, ashtu edhe ekosistemet detare nga të cilat ata varen.”/ScienceDaily
