Numri i të rriturve që përdorin vape në Britani u rrit nga 2.3 milionë në vitin 2015 në 5.4 milionë deri në vitin 2025.
Cigarja elektronike (vape) tani është më i përhapur se pirja e duhanit në Britani. Fillimisht një mjet jo fort tërheqës për t’i ndihmuar njerëzit të linin cigaret, futja në treg e vape-ve të lira, me ngjyra të ndezura dhe shije të ëmbla bëri që popullariteti i tyre të rritej ndjeshëm, dhe numri i përdoruesve të rritur u rrit nga 2.3 milionë në vitin 2015 në 5.4 milionë në vitin 2025.
Ky model është përsëritur edhe te moshat 11–17 vjeç në vend, ku 1.1 milionë thonë se i kanë provuar cigaret elektronike dhe gjashtë për qind pranojnë se i përdorin rregullisht.
Ndërsa pa dyshim që janë më pak të rrezikshme se duhani, shumë prej të rinjve që përdorin vape sot nuk kanë qenë kurrë duhanpirës në radhë të parë, dhe cigaret elektronike shoqërohen me problemet e tyre shëndetësore.
Kërkimet më të fundit kanë zbuluar se duhanpirësit që kalojnë te vape kanë 50 për qind më shumë gjasa të zhvillojnë kancer të mushkërive sesa ata që e lënë duhanin menjëherë. Këtu, Lion Shahab, profesor i psikologjisë së shëndetit në UCL dhe bashkëdrejtor i Grupit të Kërkimit mbi Duhanin dhe Alkoolin në UCL, shpjegon saktësisht se çfarë dëmi i shkakton vape trupit tuaj.
Dëmtimi i mushkërive
“Gjëja më shqetësuese kur bëhet fjalë për cigaret elektronike janë efektet në sistemin e frymëmarrjes”, thotë profesor Shahab.
Në vend që të jetë thjesht një avull i padëmshëm me shije të ëmbël, aerosoli i cigareve elektronike përmban nikotinë, aromatizues dhe kimikate toksike. Nëse i thithni këto substanca në mushkëri, “ka gjasa të shkaktojnë irritim dhe inflamacion, që është reagimi i mushkërive në përpjekje për të mbrojtur veten”, shpjegon ai.
Megjithatë, shqetësimet për të ashtuquajturën “mushkëri kokoshkash” një lloj sëmundjeje të mushkërive e shkaktuar nga grumbullimi i indit të mbresë, si pasojë e ekspozimit ndaj kimikatit diacetil janë të pabazuara kur bëhet fjalë për vape-t. “Diacetili nuk është lejuar kurrë në produktet në Mbretërinë e Bashkuar”, pasi ai është ndaluar që prej vitit 2016, thotë ai.
Avulli nuk përmban monoksid karboni dhe katran dy kimikatet më të dëmshme në tymin e duhanit por kjo nuk do të thotë se është pa rrezik. Një studim i vitit 2024 nga Universiteti Anglia Ruskin tregoi se edhe vape-t pa nikotinë rrisin inflamacionin dhe dëmtimin e enëve të gjakut në mushkëri.
“Ka gjithashtu më shumë shenja të simptomave para-astmatike [si kollitja dhe vështirësia në frymëmarrje] te përdoruesit e cigareve elektronike që nuk kanë pirë kurrë duhan, krahasuar me ata që nuk i përdorin ato”, shton profesor Shahab.
Edhe më shqetësuese janë efektet afatgjata. Një studim i Universitetit Johns Hopkins në vitin 2025 zbuloi se përdorimi i vape-ve për pesë vjet e rriste me 2.2 herë rrezikun e zhvillimit të sëmundjes pulmonare obstruktive kronike (SPOK), krahasuar me njerëzit që nuk kishin përdorur kurrë vape. SPOK-u është shumë i zakonshëm te duhanpirësit dhe mjekët kanë filluar ta zbulojnë edhe te përdoruesit e vape-ve.
“Thënë thjesht, kjo do të thotë se kapaciteti i mushkërive tuaja zvogëlohet me kalimin e kohës”, shpjegon profesor Shahab.
“Është paksa si të mbytesh”, thotë ai. “Mushkëritë tuaja nuk e shndërrojnë në mënyrë efektive oksigjenin nga ajri në qarkullimin e gjakut. Është një sëmundje shumë e pakëndshme.”
Rritje e rrahjeve të zemrës dhe e presionit të gjakut
Përdoruesit e vape-ve kanë më shumë gjasa të pësojnë infarkt sesa ata që nuk i përdorin, për shkak të nikotinës substanca shumë varësuese dhe toksike që është përgjegjëse për dëshirën e fortë për ta përdorur.
“Nikotina rrit rrahjet e zemrës, presionin e gjakut dhe gjithashtu [shkakton] ndryshime në ngurtësinë e arterieve”, shpjegon profesor Shahab.
Kërkimet sugjerojnë se përdorimi i shpeshtë i vape-ve (të paktën pesë herë në javë për tre muaj) dëmton enët e gjakut dhe, për këtë arsye, mund të rrisë rrezikun e sëmundjeve kardiovaskulare.
Përveç këtyre efekteve të drejtpërdrejta në zemër, është zbuluar gjithashtu se njerëzit që përdorin vape janë në gjendje fizike më të dobët. Një studim nga Universiteti Metropolitan i Mançesterit, në korrik 2026, sugjeron se të rinjtë që përdorin vape kanë kapacitet më të dobët për ushtrime fizike, vuajnë nga lodhje më e madhe e këmbëve dhe kanë 15 për qind më pak gjendje fizike në përgjithësi, krahasuar me ata që nuk përdorin vape.
Megjithatë, profesor Shahab vëren se nuk është e qartë nëse vape është i vetmi shkaktar i kësaj.
“Të rinjtë që përdorin cigare elektronike përgjithësisht kanë gjithashtu më shumë gjasa të përfshihen në sjellje të rrezikshme [për shëndetin], siç është konsumimi i alkoolit në moshë më të hershme.
“Megjithatë, nëse nuk keni pirë kurrë duhan dhe keni probleme shëndetësore ekzistuese, si për shembull rrezik për sëmundje kardiovaskulare, vape nuk do të jetë i mirë për ju.”
Kanceri i gojës dhe i mushkërive
Njerëzit që përdorin vape mund të kenë më shumë gjasa të diagnostikohen me kancer. Një studim i gjerë nga shkencëtarë të Universitetit të Uellsit të Ri Jugor në Sidnei, i botuar në mars 2026, arrin në përfundimin se cigaret elektronike ka të ngjarë të shkaktojnë kancer të mushkërive dhe të gojës.
Një kërkim i veçantë nga Universiteti Kombëtar i Seulit në Korenë e Jugut zbuloi se duhanpirësit që e kishin lënë cigaren, por vazhdonin të përdornin vape, kishin 56 për qind më shumë gjasa të vdisnin nga kanceri i mushkërive sesa ata që e kishin lënë duhanin menjëherë.
Kjo mund të lidhet me kimikatet që shkaktojnë kancer përfshirë acetaldehidin dhe formaldehidin të cilat formohen kur lëngu i vape-së nxehet. Mund të lidhet gjithashtu me metalet e rënda që gjenden në vape.
“Me kalimin e kohës, ky metal mund të depërtojë në lëngun e cigareve elektronike, i cili më pas hyn në trup”, thotë profesor Shahab.
“Cigaret elektronike sigurisht që çlirojnë disa substanca të dëmshme, por kjo mund të ndodhë edhe përmes efekteve fiziologjike”, si inflamacioni kronik, vëren ai.
“Kjo çon në probleme me indet dhe riparimin e dëmtimeve. Ky është një nga mekanizmat e mundshëm [përmes të cilit] vape mundet, në afat të gjatë, të çojë në kancer të mushkërive dhe të indeve të tjera.
“Ka të ngjarë të keni më shumë mundësi të zhvilloni një formë kanceri më vonë nëse përdorni cigare elektronike, por shkalla e shfaqjes së tij do të jetë shumë më e ulët sesa te duhanpirësit, të cilët kanë 15 deri në 30 herë më shumë gjasa të zhvillojnë kancer të mushkërive sesa joduhanpirësit.”
Depresioni dhe vetëvrasja
Ankthi, depresioni dhe madje edhe vetëvrasja janë lidhur me vape.
“Ndikimi në shëndetin mendor dhe stresi janë shumë realë”, thotë profesor Shahab.
Një studim i vitit 2025 nga Universiteti i Bristolit gjeti një lidhje midis pirjes së cigareve dhe një rritjeje prej 13 për qind të rrezikut për të vuajtur nga depresioni.
Një tjetër studim zbuloi se përdoruesit e vape-ve kanë më shumë se dy herë më shumë gjasa të tentojnë t’i japin fund jetës së tyre.
“Kjo sugjeron se vetë nikotina mund të lidhet me një shëndet mendor më të dobët”, thotë profesor Shahab.
“Ka kuptim që, nëse jeni dikush që përdor nikotinë, atëherë bëheni të varur prej saj. Sa herë që ndaloni së përdoruri, trupi juaj e kërkon atë. Përpjekja për të kënaqur dëshirën krijon një cikël stresi që ndoshta nuk është i mirë për shëndetin tuaj mendor.”
Meningjiti dhe ethet e gjëndrave
Kur meningjiti u përhap në Kent në mars, Agjencia e Sigurisë Shëndetësore e Mbretërisë së Bashkuar paralajmëroi se studentët që ndanin vape-t mund të ishin një nga mënyrat përmes të cilave po përhapej bakteri vdekjeprurës.
Njerëzit kanë më shumë gjasa të ndajnë një vape sesa një cigare, gjë që rrezikon përhapjen e viruseve dhe baktereve.
“Ekziston një rrezik i mundshëm nga ndarja e pajisjeve”, thotë profesor Shahab.
“Me cigaret, njerëzit zakonisht nuk priren t’i ndajnë ato. E përdorni vetë, e pini dhe e hidhni. Ka më shumë gjasa të ndani një cigare elektronike. Kjo është lidhur me transmetimin e patogjenëve përmes pështymës dhe sekrecioneve të rrugëve të frymëmarrjes që mbeten në grykëzat e pajisjeve.”
Në teori, kjo mund të nxisë përhapjen e viruseve dhe baktereve.
“Për shembull, mund të çojë në përhapjen e etheve të gjëndrave. Çdo gjë që është bakteriale mund të transmetohet, si bakteret meningokokale.”
Kufizimi i dëmit: duhet ta bëjmë vape sërish jo tërheqës
Askush nuk duhet të fillojë të përdorë vape nëse nuk pi duhan, paralajmëron profesor Shahab.
“Duhet të jetë vetëm një mënyrë për ta shkëputur gradualisht veten nga varësia ndaj cigareve.
“Cigaret elektronike janë shumë më pak të dëmshme sesa duhani, por ato sjellin një rrezik të shtuar krahasuar me mos-përdorimin e asgjëje. Shmangini ato nëse nuk jeni duhanpirës që synon ta lërë duhanin.”
Në mënyrë ideale, shton ai, vape duhet të bëhet sërish diçka jo tërheqëse për të rinjtë.
“Fillimisht, cigaret elektronike u krijuan për ish-duhanpirësit dhe vape-t ishin mjaft të mërzitshme dhe jo interesante. Të rinjtë shihnin babanë ose gjyshin e tyre duke përdorur vape, kështu që kjo nuk do t’i frymëzonte t’i provonin.
“Politika ideale do t’i bënte cigaret elektronike sërish jo tërheqëse për të rinjtë, pa i bërë ato të padisponueshme për duhanpirësit aktualë që kanë nevojë për to. Duhet t’i rikthejmë nivelet e përdorimit të vape-ve në nivelet e vitit 2015”, shton ai./TheTelegraph
