Nga kapsllëku i rëndë deri te dëmtimi i veshkave, ekspertët shpjegojnë rreziqet që kjo grupmoshë duhet të marrë parasysh përpara se të nisë trajtimin.
A duhet të jenë më të kujdesshëm personat mbi 60 vjeç kur përdorin barna për humbje peshe? Kjo pyetje është rikthyer në vëmendje pas një hetimi që po shqyrton nëse ilaçi GLP-1 Mounjaro mund të ketë pasur rol në vdekjen e papritur të një gruaje 73-vjeçare.
Gruaja kishte përdorur Mounjaro për katër muaj përpara se të shfaqte dhimbje të forta abdominale dhe të dërgohej me urgjencë në spital. Më vonë ajo humbi jetën si pasojë e një infeksioni të shkaktuar nga një çarje në murin e zorrës, e cila lejoi rrjedhjen e përmbajtjes së zorrëve në zgavrën e barkut. Hetimi ende nuk ka përfunduar dhe shkaku përfundimtar nuk është përcaktuar.
Edhe pse Mounjaro nuk është konfirmuar si shkaku i vdekjes, studime të mëparshme kanë treguar se personat mbi 65 vjeç kanë më shumë gjasa sesa të rinjtë ta ndërpresin trajtimin me barna GLP-1 për shkak të efekteve anësore gastrointestinale.
Alissa Chen, profesoreshë asistente në Fakultetin e Mjekësisë të Yale dhe specialiste që trajton pacientë të moshuar që përdorin GLP-1, thotë se ende ka shumë paqartësi lidhur me sigurinë e këtyre barnave në këtë grupmoshë.
“Më pak se 10 për qind e pjesëmarrësve në studimet klinike ishin mbi 65 vjeç. Rreziku për probleme është më i madh sepse këta pacientë shpesh kanë sëmundje kronike dhe përdorin edhe barna të tjera,” shpjegon ajo.
Kapsllëk i rëndë dhe çarje të zorrëve
Pothuajse një e treta e personave mbi 60 vjeç vuajnë tashmë nga kapsllëku. Shkaqet më të zakonshme janë mungesa e lëngjeve, marrja e pamjaftueshme e fibrave dhe ngadalësimi natyral i sistemit tretës me kalimin e moshës.
Sipas Chen, barnat GLP-1 e përkeqësojnë këtë problem, pasi ngadalësojnë kalimin e ushqimit nëpër zorrën e hollë. Në një vëzhgim të vogël me gjashtë persona mbi 65 vjeç që përdornin këto barna, pesë prej tyre raportuan kapsllëk të rëndë.
“Disa pacientë më thonë se nuk kanë kryer jashtëqitje për pesë ditë, ndërsa më parë e bënin çdo ditë,” thotë ajo.
Përveç dhimbjeve të forta të barkut, të cilat kërkojnë trajtim urgjent, në rastet e rënda feçet e forta mund të bllokojnë qarkullimin e gjakut në zorrë, duke shkaktuar vdekje të indeve dhe çarje të murit të zorrës.
Dehidratim dhe dëmtim i veshkave
Kapsllëku mund të përkeqësohet edhe më shumë nëse personat që përdorin GLP-1 nuk pijnë mjaftueshëm ujë.
“Për shkak të këtyre barnave, organizmi mund të mos ju japë sinjalet normale të etjes. Prandaj u këshilloj pacientëve të mbajnë gjithmonë me vete një shishe ujë, edhe kur nuk ndihen të etur,” thotë Chen.
Dehidratimi rrit rrezikun e rrëzimeve dhe, në raste të rralla, mund të shkaktojë dëmtim apo edhe dështim të veshkave.
Sipas especialistas së obezitetit Melanie Jay nga NYU Langone, ky rrezik është më i madh te personat mbi 60 vjeç që marrin diuretikë për tensionin e lartë ose vuajnë nga diabeti i tipit 2.
“Personat me diabet shpesh kanë tashmë dëmtime të hershme të veshkave. Nëse dehidratohen, furnizimi me gjak i veshkave pakësohet dhe rreziku rritet edhe më shumë,” shpjegon ajo.
Ndërveprime të padëshiruara me barna të tjera
Rreth një e katërta e personave mbi 60 vjeç në Britani jetojnë me dy ose më shumë sëmundje kronike, ndërsa shumë prej tyre përdorin një numër të madh barnash me recetë.
Chen thotë se shtimi i një bari GLP-1 në këto raste mund të krijojë probleme të shumta.
Ajo përmend raste të pacientëve që merrnin terapi zëvendësuese me hormone të tiroides, dozimi i së cilës përcaktohet sipas peshës trupore. Pas humbjes së madhe në peshë nga GLP-1, doza nuk u rregullua, duke çuar në hipertiroidizëm.
Kjo gjendje shkakton rrahje të shpejta të zemrës, dobësi muskulore dhe ankth.
Mungesa vitaminash, dobësi muskulore dhe brishtësi
Edhe pse obeziteti rrit rrezikun e shumë sëmundjeve kronike, humbja shumë e shpejtë e peshës mund të çojë në humbje të masës muskulore dhe jo vetëm të yndyrës. Kjo ndikon në ekuilibër dhe rrit rrezikun për fraktura.
Shumë mjekë që trajtojnë të moshuarit këshillojnë që personat mbi 60 vjeç që përdorin GLP-1 të kombinojnë trajtimin me ushtrime force, si ngritja e peshave ose ushtrimet me peshën e trupit, për të ruajtur muskujt dhe kockat.
Meqenëse këto barna ulin oreksin, pacientët konsumojnë më pak ushqim. Për këtë arsye është thelbësore që ushqimi të jetë sa më cilësor.
Personat mbi 60 vjeç janë tashmë më të prirur për mungesë të vitaminave dhe mineraleve, sepse sistemi tretës nuk përthith më me të njëjtën efikasitet lëndë ushqyese si vitamina B12, ndërsa nevojat për kalcium, zink dhe magnez rriten me moshën.
“Hekuri dhe vitaminat e grupit B janë zakonisht të parat që bien në mungesë,” thotë Chen.
Kjo mund të përkeqësojë dobësinë fizike dhe atë njohëse, sidomos kur mungon vitamina B12.
Ekspertja rekomandon konsumimin e proteinave pa shumë yndyrë, si peshku, pula, tofu dhe bishtajoret, kufizimin e mishit të kuq, shmangien e pijeve të gazuara dhe reduktimin e ushqimeve shumë të përpunuara.
Ajo shpreh shqetësim edhe për promovimin e dietave me agjërim gjatë përdorimit të GLP-1, pasi kjo mund të rrisë mungesën e lëndëve ushqyese dhe humbjen e muskujve.
“Agjërimi së bashku me GLP-1 më duket një ide shumë e keqe. Pasojat mund të jenë humbje e konsiderueshme e masës muskulore,” thotë ajo.
Si të përdoren në mënyrë të sigurt barnat për humbje peshe pas moshës 60-vjeçare
Pavarësisht rreziqeve, barnat GLP-1 mund të sjellin përfitime të rëndësishme edhe për personat mbi 60 vjeç. Mbi një e treta e personave nga 55 deri në 74 vjeç në Mbretërinë e Bashkuar janë obezë, gjë që rrit rrezikun për sëmundje serioze si kanceri dhe sëmundjet e zemrës.
Chen thotë se shumë pacientë vendosin të fillojnë trajtimin pasi shohin se një mik ose bashkëshort ka zhvilluar probleme shëndetësore, ose thjesht sepse duan të përmirësojnë cilësinë e jetës.
“Shumë persona mbi 60 vjeç duan të ndihen dhe të duken më mirë. Për disa, humbja e peshës do të thotë më pak ilaçe, më pak dhimbje kyçesh dhe më shumë mundësi për të qenë aktivë dhe socialë,” shpjegon ajo.
Megjithatë, duke qenë se qasja në këto barna është e kufizuar në sistemin publik shëndetësor britanik, shumë njerëz i blejnë përmes farmacive online ose ofruesve privatë, shpesh pa mbikëqyrje të mjaftueshme mjekësore.
Chen thekson se personat mbi 60 vjeç duhet ta nisin këtë trajtim vetëm me këshillën dhe ndjekjen e një mjeku, sidomos nëse përdorin edhe barna të tjera.
“Tek të moshuarit situata është më komplekse. Ndërsa të rinjtë shpesh e rrisin dozën çdo muaj, unë rekomandoj që personat mbi 60 vjeç ta bëjnë këtë shumë më ngadalë dhe me kujdes. Nuk është një garë shpejtësie, por një maratonë. Rritja shumë e shpejtë e dozës mund të shkaktojë probleme, ndërsa rritja graduale është shumë më e sigurt. Nuk ka asnjë arsye për të nxituar,” përfundon ajo./TheTelegraph
