Pse kaq shpesh i dalim vetes përpara? Si mund të na ndihmojnë hapat e vegjël, dhembshuria ndaj vetes dhe vlerat e vërteta për të kapërcyer pengesat tona të brendshme – dhe kur dembelizmi nuk është në të vërtetë dembelizëm.
Mund të jetë kaq e thjeshtë, por njëkohësisht kaq e vështirë. E dini saktësisht se çfarë duhet të bëni, qoftë larja e dritareve të dhomës së ndenjjes, ushtrimet fizike apo kthimi i telefonatës së tezes suaj. Por thjesht nuk arrini të gjeni vullnetin për ta bërë.
Është normale të ndiheni herë pas here dembelë dhe pa motivim. Pse?
‘Thjesht të dish se çfarë duhet të bësh nuk mjafton si motivim, sepse janë ndjenjat ato që na shtyjnë të veprojmë’, shpjegon Dr. Christina Jochim, kryetare federale e Shoqatës Gjermane të Psikoterapistëve (DPtV). Njerëzit e nënvlerësojnë sa fort emocionet përcaktojnë veprimet tona, thotë ajo.
Sipas psikologes së shëndetit Verena Klusmann-Weisskopf, do të jeni veçanërisht të motivuar kur veprimi sjell një shpërblim emocional të menjëhershëm. Por nëse ai ju nxjerr nga zona e rehatisë dhe ju detyron të lini mënjanë gjëra më të këndshme për përfitime të ardhshme, interesi juaj ka të ngjarë të jetë i vakët.
‘Dembelizmi’ nuk është një term i përcaktuar psikologjik. Shpesh ai është shprehje e asaj që Jochim e quan një ‘paketë sociale’, e karakterizuar nga lodhja psikologjike ose mbingarkesa. Kërkesat e tepërta ose frika nga dështimi çojnë në një ngërç mendor: truri kalon në mënyrën e vetëmbrojtjes dhe ju tërhiqeni në vend që të veproni.
Gjetja e motivimit për të vendosur objektiva veprimi varet kryesisht nga tre faktorë, thotë Klusmann-Weisskopf: rëndësia personale, vetëefikasiteti, pra besimi në aftësinë tuaj për të pasur sukses, dhe pritshmëria se përpjekja juaj do të vlejë. Nëse mungon ndonjëri prej tyre, do t’ju mungojnë motivimi dhe energjia.
Mosveprimi nuk është rezultat i dembelizmit, thotë ajo, por mund të ketë shkaqe të ndryshme, duke përfshirë mungesën e motivimit ose të strategjive të përshtatshme për zbatimin e objektivit apo për rimëkëmbjen pas pengesave të mundshme.
Nëse një veprim që kryeni dështon dhe ju fajësoni veten, vetëvlerësimi juaj goditet. Sipas Jochim, edhe mosveprimi mund të shkaktojë vetëdënim, kryesisht sepse ‘jetojmë në një kulturë performance, ku paaftësia shihet si një mangësi personale’.
Ndjenja e turpit lind nga frika se nuk do të përmbushni pritshmëritë. Ajo është një sjellje sociale e mësuar, thotë Jochim, dhe e përkeqëson problemin, duke mbytur motivimin dhe duke ju penguar të pranoni ndihmë ose mbështetje.
Të silleni me mirësi ndaj vetes, thotë ajo, do t’ju bëjë më të motivuar në planin afatgjatë. Edhe pse autokritika e ashpër mund të jetë një forcë shtytëse afatshkurtër, me kalimin e kohës ajo do t’ju konsumojë.
‘Dhembshuria ndaj vetes nuk është frenë, por një turbo për motivimin’, vëren ajo. Pranimi i progresit të vogël që keni bërë aktivizon sistemin e shpërblimit të trurit dhe forcon gatishmërinë tuaj për të vazhduar një detyrë ose për të nisur sërish nga e para.
Sipas Klusmann-Weisskopf, veçanërisht i rëndësishëm është vetëefikasiteti, besimi se mund ta arrini qëllimin tuaj. Kjo kërkon jo vetëm guxim për të vepruar, por mbi të gjitha planifikim të kujdesshëm dhe aftësi për të përballuar pengesat.
I njohur si vetëefikasiteti përballues (coping self-efficacy), ai zhvillohet kur e njihni mirë veten, i dalloni sukseset tuaja, nuk i shihni pengesat si dështime personale dhe krijoni mekanizmat tuaj për t’i përballuar ato, thotë Klusmann-Weisskopf.
Shkurt, nëse silleni me mirësi ndaj vetes dhe jeni në gjendje të përthithni goditjet e pengesave, do të jeni më të aftë për të vepruar dhe më të motivuar në mënyrë të qëndrueshme sesa dikush që vazhdimisht e shtyn ose e nënvlerëson veten, thotë ajo.
Kush nuk e njeh këtë situatë? Ndiheni pa motivim dhe shpresoni se ai do të shfaqet vetvetiu në një moment. Mos llogarisni tek kjo, thotë Jochim. ‘Motivimi shpesh vjen pas veprimit, jo anasjelltas.’ Nëse prisni momentin e përsosur, ka shumë gjasa të prisni kot.
Ndihmë mund të japin hapat e vegjël dhe të menjëhershëm. Kryeni një veprim për tre minuta – vendosni një alarm – dhe më pas ndaloni. Ky fillim i vogël mund t’ju ndihmojë të kapërceni dobësinë tuaj të brendshme, thotë Jochim. Hapi tjetër shpesh vjen automatikisht.
Është gjithashtu e rëndësishme të merrni parasysh pengesat tipike si lodhja, dyshimi apo rënia e motivimit. ‘Duhet t’i ndërtoni vetes një urë për t’i kaluar ato’, thotë Klusmann-Weisskopf, duke sugjeruar, për shembull, që ta përgatisni çantën e palestrës një mbrëmje para stërvitjes ose të lini takim me një mik për të shkuar së bashku në palestër.
Gjëja kryesore, thotë ajo, është të mos prisni motivimin, por të organizoni situatën në mënyrë që veprimi të jetë më i lehtë sesa zvarritja e tij.
Si mund të qëndroni të motivuar në afat të gjatë? Përgjigjja e Klusmann-Weisskopf është: ‘Ajo që mund të arrihet duhet, në fund të fundit, t’ia vlejë.’ Vendosja e objektivave të vegjël dhe realistë siguron sukses dhe parandalon zhgënjimin.
Jochim shton se motivimi forcohet duke i lidhur me vetëdije detyrat me vlerat tuaja personale: ‘Kuptimplotësia lind kur veprimet dhe vlerat janë në përputhje.’ Respektimi i vlerave tuaja gjatë veprimeve do t’ju sjellë kënaqësi më të madhe.
Ajo e krahason motivimin me një muskul: ai rritet përmes ushtrimit, rutinave dhe ndjenjës së arritjeve, sado të vogla që të jenë.
Pavarësisht sa mirë jeni në gjendje ta motivoni veten, është krejtësisht e natyrshme të ndiheni herë pas here pa motivim. Por kushtojuni vëmendje sinjaleve paralajmëruese. Nëse mungesa e interesit, tërheqja nga aktivitetet, problemet e përqendrimit ose të gjumit vazhdojnë, Jochim thotë se mund të jetë një ide e mirë të kërkoni ndihmë profesionale. Veproni përpara se rënia juaj të kthehet në barrë./ DPA News
