Bashkimi Evropian ka shprehur shqetësim lidhur me ndryshimet e miratuara nga Kuvendi i Kosovës në Ligjin për Dhomat e Specializuara, duke vlerësuar se ato bien ndesh me detyrimet ndërkombëtare të vendit.
Lidhur me këtë zhvillim, për “Bota sot” ka folur eksperti austriak Gunther Fehlinger-Jahn, kryetar i Komitetit Austriak për Zgjerimin e NATO-s, i cili thekson se pavarësia e gjyqësorit dhe mbrojtja e dëshmitarëve janë parime thelbësore, por njëkohësisht kërkon që drejtësia të marrë parasysh edhe kontekstin historik të luftës në Kosovë.
Fehlinger vlerëson se mosmarrëveshja ndërmjet Kosovës dhe BE-së duhet të zgjidhet përmes dialogut dhe mekanizmave kushtetues e ligjorë, duke mos lejuar që ajo të ndikojë në perspektivën evropiane të vendit.
Gunther Fehlinger-Jahn
“E kam ndjekur me shqetësim të madh reagimin e Bashkimit Evropian ndaj ndryshimeve të miratuara nga Kuvendi i Kosovës lidhur me Dhomat e Specializuara të Kosovës. Më 8 tetor, BE-ja deklaroi se këto ndryshime bien ndesh me detyrimet ndërkombëtare të Kosovës dhe këmbënguli se mandati, pavarësia dhe sistemi i mbrojtjes së dëshmitarëve të Dhomave të Specializuara duhet të respektohen.
Unë e respektoj parimin e drejtësisë së pavarur, përgjegjësisë penale individuale dhe mbrojtjes së dëshmitarëve. Këto parime janë thelbësore për çdo demokraci evropiane. Por Evropa duhet ta kujtojë edhe kontekstin historik në të cilin po zhvillohet i gjithë ky debat.
Kosova ishte viktima. Serbia e Millosheviqit ishte agresori”, shprehet Fehlinger.
Ai rikujton se gjatë luftës së viteve 1998–1999, shqiptarët e Kosovës u përballën me vrasje masive, persekutim, deportime dhe dëbime sistematike nga forcat shtetërore serbe dhe jugosllave.
“Gjatë luftës së viteve 1998–1999, forcat shtetërore serbe dhe jugosllave kryen vrasje masive, persekutim, deportime dhe dëbimin sistematik të shqiptarëve të Kosovës. Gjykatat ndërkombëtare kanë përcaktuar përgjegjësinë penale të zyrtarëve të lartë serbë dhe jugosllavë për krime kundër njerëzimit dhe krime lufte të kryera në Kosovë.
Pavarësisht terminologjisë që përdoret në debatin historik dhe politik që vazhdon lidhur me gjenocidin, Evropa nuk duhet ta mjegullojë kurrë dallimin thelbësor ndërmjet popullsisë që iu nënshtrua dhunës masive shtetërore dhe aparatit shtetëror që e zhvilloi atë fushatë.
Ky dallim ka rëndësi të jashtëzakonshme edhe sot”, thekson ai.
Sipas Fehlingerit, proceset gjyqësore duhet të mbështeten në përgjegjësinë individuale dhe nuk duhet të krijojnë përshtypjen se lufta çlirimtare e Kosovës përbën përgjegjësi kolektive.
“Bashkimi Evropian nuk mund të krijojë përshtypjen se lufta çlirimtare e Kosovës është bërë tani problemi kryesor penal i viteve ’90, ndërkohë që Serbia po paraqitet gjithnjë e më shumë si një partnere e zakonshme, përgjegjësia e së cilës i përket një të kaluare të mbyllur.
Kjo do të ishte përmbysje e drejtësisë evropiane.
Prandaj, i bëj thirrje Brukselit që mosmarrëveshjen aktuale me Kosovën të mos e trajtojë thjesht si çështje teknike të detyrimeve kontraktuale, por ta kuptojë edhe pabarazinë e jashtëzakonshme historike që qëndron në sfondin e saj”, deklaron Fehlinger.
Duke folur për ndryshimet e miratuara nga Kuvendi, eksperti austriak rikujton se vetë Dhomat e Specializuara u krijuan nga institucionet e Kosovës në rrethana të jashtëzakonshme dhe nën trysni të madhe ndërkombëtare.
Ai thekson se ndryshimet ligjore nuk nënkuptojnë shfuqizimin e institucionit, por lidhen me aspekte të mandatit, periudhës kohore, dënimeve dhe trajtimit të çështjeve që çuan në krijimin e tij.
“Vetë Dhomat e Specializuara u krijuan nga institucionet e Kosovës nën trysni të jashtëzakonshme ndërkombëtare. Ndryshimet e miratuara nga Kuvendi nuk i shfuqizojnë Dhomat. Sipas legjislacionit të raportuar në Kosovë, ato synojnë, ndër të tjera, të ripërcaktojnë disa aspekte të juridiksionit, periudhën kohore përkatëse, dënimet dhe lidhjen e çështjeve me pretendimet fillestare që çuan në krijimin e këtij institucioni.
Prandaj, është legjitime që përfaqësuesit e zgjedhur të Kosovës të debatojnë nëse një institucion i krijuar në rrethana të jashtëzakonshme ka mbetur brenda mandatit dhe mirëkuptimit politik mbi bazën e të cilit Kosova e pranoi fillimisht atë”, shprehet ai.
Megjithatë, Fehlinger nënvizon se Kosova duhet të veprojë në përputhje me Kushtetutën dhe zotimet ndërkombëtare, ndërsa çdo mosmarrëveshje duhet të zgjidhet përmes rrugëve ligjore.
“Në të njëjtën kohë, Kosova është një shtet që qeveriset nga Kushtetuta e vet dhe nga zotimet ndërkombëtare. Për këtë arsye, çdo ndryshim duhet t’i nënshtrohet shqyrtimit të duhur kushtetues dhe ligjor. Nëse disa dispozita të ligjit të ri bien ndesh me një marrëveshje ndërkombëtare ndërmjet Kosovës dhe BE-së, ky konflikt duhet të zgjidhet përmes dialogut, shqyrtimit kushtetues dhe negociatave ndërmjet palëve, e jo përmes kërcënimeve ndaj së ardhmes evropiane të Kosovës.
Ekspertët ligjorë të cituar në Kosovë kanë vënë me të drejtë në dukje se ndryshimi i legjislacionit të brendshëm nuk e ndryshon automatikisht një marrëveshje ndërkombëtare, e cila zakonisht kërkon pëlqimin e palëve”, deklaron eksperti austriak.
Më tej, ai thekson se lufta e UÇK-së nuk duhet të shndërrohet në bazë për fajësim kolektiv, duke kërkuar që i njëjti parim të zbatohet edhe ndaj Serbisë.
“Por mesazhi im për Brukselin është po aq i qartë: Mos e ndëshkoni Kosovën pse kërkon drejtësi të barabartë.
Nuk duhet të ketë kurrë kriminalizim kolektiv të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës. Gjykatat gjykojnë individë. Kombet dhe lëvizjet çlirimtare nuk mund të shpallen kolektivisht fajtore vetëm sepse disa individë përballen me akuza penale.
I njëjti parim duhet të zbatohet njësoj edhe për Serbinë.
Evropa duhet të shtrojë pyetjen nëse përgjegjësia për krimet e shtetit serb ka marrë të njëjtën vëmendje të vazhdueshme politike, të njëjtat burime financiare dhe të njëjtin angazhim ndërkombëtar.
Familjet e qytetarëve të vrarë dhe të zhdukur të Kosovës e meritojnë drejtësinë po aq sa kushdo tjetër. Serbia duhet të japë informacione të plota për personat e zhdukur, arkivat, varrezat masive dhe strukturat përgjegjëse për krimet e kryera gjatë luftës.
Pajtimi nuk mund të ndërtohet mbi harresën historike”, thotë Fehlinger.
Ai paraqet edhe pesë parime që, sipas tij, duhet ta udhëheqin qasjen e Bashkimit Evropian ndaj kësaj çështjeje.
“Prandaj, BE-ja duhet të ndjekë një politikë të ekuilibruar, të bazuar në pesë parime:
Të mbrojë pavarësinë e gjykatave dhe sigurinë e dëshmitarëve.
Të respektojë të drejtën demokratike të Kosovës për të miratuar ligje dhe për të kërkuar sqarime kushtetuese lidhur me mandatin e Dhomave të Specializuara.
Të mos lejojë kurrë që ndjekjet penale individuale të shndërrohen në dënim kolektiv të UÇK-së apo të luftës së Kosovës për liri.
T’i kërkojë Serbisë përgjegjësi të plotë dhe bashkëpunim lidhur me krimet e luftës, personat e zhdukur dhe varrezat masive.
Ta mbajë integrimin evropian dhe euroatlantik të Kosovës krejtësisht të ndarë nga kjo mosmarrëveshje gjyqësore”, thekson eksperti austriak.
Fehlinger vlerëson se Kosova nuk duhet të mbetet jashtë institucioneve evropiane, pavarësisht përmbushjes së kërkesave të vendosura, ndërsa kërkon që perspektiva e saj e integrimit të jetë e qartë.
“BE-ja duhet ta njohë rëndësinë e jashtëzakonshme strategjike të Kosovës për një Ballkan paqësor dhe evropian. Pesë shtetet anëtare të BE-së që ende nuk e njohin Kosovën duhet ta njohin atë. Kosova duhet të përparojë me shpejtësi drejt anëtarësimit në NATO, anëtarësimit në BE, integrimit në zonën Shengen dhe, përfundimisht, pjesëmarrjes së plotë në zonën e euros.
Serbia, ndërkohë, duhet ta kuptojë se nuk mund të ketë të ardhme të vërtetë evropiane pa u përballur me trashëgiminë e epokës së Millosheviqit, pa e njohur realitetin e Kosovës së pavarur dhe pa u shkëputur vendosmërisht nga revizionizmi rus”, shprehet ai.
Duke iu referuar luftës së vitit 1999, Fehlinger kundërshton çdo përpjekje për ta paraqitur Serbinë dhe Kosovën si palë me përgjegjësi të njëjtë historike.
“Pikërisht për këtë arsye, kundërshtoj çdo përpjekje për të krijuar një barazim të rremë moral ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës.
Kosova nuk po e sulmonte Serbinë në vitin 1999. Shqiptarët e Kosovës po dëboheshin nga shtëpitë e tyre. NATO ndërhyri pas vitesh të tëra shtypjeje në rritje, dhune dhe përpjekjesh të dështuara diplomatike.
Për këtë arsye, Evropa ka një përgjegjësi të veçantë ndaj Kosovës.
Drejtësia duhet të jetë e paanshme, por paanshmëria nuk do të thotë verbëri ndaj historisë. Mbrojtja e të drejtave të të pandehurve, e dëshmitarëve dhe e pavarësisë së gjyqësorit është plotësisht e pajtueshme me njohjen e faktit se kush iu nënshtrua persekutimit shtetëror dhe kush zotëronte mekanizmat e represionit shtetëror”, deklaron Fehlinger.
Në përfundim, eksperti austriak i bën thirrje BE-së që të qëndrojë përkrah viktimave të luftës dhe Kosovës demokratike, ndërsa kërkon që çështja e Dhomave të Specializuara të mos kthehet në simbol të drejtësisë selektive.
“Thirrja ime për Bashkimin Evropian është e thjeshtë:
Qëndroni në anën e drejtësisë, por qëndroni edhe në anën e viktimave. Qëndroni përkrah Kosovës demokratike. Mos lejoni që Dhomat e Specializuara të shndërrohen në simbol të drejtësisë selektive, ndërkohë që Serbia shmang një përballje të krahasueshme politike me krimet e viteve ’90.
Kosova duhet ta zgjidhë mosmarrëveshjen aktuale me BE-në përmes ligjit dhe dialogut. Nga ana tjetër, Brukseli duhet ta trajtojë Kosovën si një anëtare të ardhshme dhe aleate, e jo si një protektorat që duhet të mbikëqyret përgjithmonë.
Objektivi im strategjik mbetet i pandryshuar: Kosova në NATO, në Bashkimin Evropian, në Shengen dhe në zonën e euros. Kosova i përket plotësisht Perëndimit.
Evropa u detyrohet viktimave të vërtetën, drejtësinë dhe kujtesën. Dhe Evropa i detyrohet Kosovës së lirë dhe demokratike një të ardhme të qartë evropiane”, përfundon Gunther Fehlinger-Jahn për “Bota sot”.
