Ndryshime të vogla në mënyrën se si fëmijët e përjetojnë ushqimin çdo ditë mund të kenë një ndikim afatgjatë në atë që ata hanë.
Të bësh fëmijët të hanë mjaftueshëm perime mund të jetë një sfidë. Forumet e prindërimit dhe grupet e bisedave janë plot me pyetje si: ‘A është normale që fëmija im ha vetëm ushqime ngjyrë bezhë?’
Një arsye për këtë është se preferenca e tyre për ushqime të ëmbla fillon herët. Edhe qumështi i gjirit përmban sheqerna natyralë që mund ta bëjnë shijen disi të ëmbël. Pasi fillojnë të hanë ushqime të ngurta, t’i bësh të hanë një shkop brokoli ose një lugë spinaq mund të jetë e vështirë.
Por fëmijët kanë nevojë për një dietë të larmishme që përfshin shumë fruta dhe perime. Një dietë e dobët ndikon në njohjen, përqendrimin, sjelljen dhe madje edhe performancën akademike. Obeziteti tek fëmijët po rritet, gjë që lidhet me shqetësime shëndetësore afatgjata, si dhe me rezultate më të dobëta arsimore.
Fatmirësisht për prindërit, studiuesit kanë kërkuar mënyra të reja për të përmirësuar zakonet ushqimore të fëmijëve dhe kanë gjetur disa zgjidhje inovative. Këto janë gjashtë gjëra të thjeshta që shkenca thotë se mund t’i provoni në shtëpi:
1. Ekspozim i shpeshtë
T’u japësh fëmijëve sa më shumë lloje të ndryshme perimesh në fëmijërinë e hershme – dhe ta bësh shpesh – mund të bëjë diferencë, thotë Marion Hetherington, profesore e biopsikologjisë në Universitetin e Leeds në Mbretërinë e Bashkuar. Koha më e suksesshme për të përmirësuar pëlqimin e fëmijës për perimet është mosha parashkollore.
‘Nëse nuk filloni të rrisni ekspozimin e fëmijëve ndaj perimeve deri në moshën pesë vjeç, është [thuajse] tepër vonë,’ thotë Hetherington. ‘Ky është një mesazh vërtet i vështirë, por fakti është se nëse ata kanë humbur gjithë atë ekspozim, nuk është e pamundur, por është punë e vështirë.’ Studimet kanë zbuluar se fëmijët zakonisht kanë nevojë për disa ekspozime të përsëritura para se të pranojnë një ushqim.
Dëshmitë janë të përziera, megjithatë, sa i përket saktësisht sa herë duhet t’u jepet një ushqim për ta pranuar, duke variuar nga pesë deri në 15 herë. (Kjo ndoshta pasqyron faktin që të gjithë fëmijët janë të ndryshëm.)
Por fëmijët nën moshën një vjeç mund të kenë nevojë për më pak ekspozime sesa fëmijët parashkollorë (tre deri në katër vjeç), të cilët zakonisht tregojnë nivele më të larta të neofobisë ushqimore, një shmangie ndaj provimit të ushqimeve të reja.
Dhe ky proces mund të fillojë edhe para se fëmija juaj të lindë. Ka prova që ajo që ha një nënë i kalon fetusit përmes lëngut amniotik dhe mund të formësojë preferencat ushqimore të foshnjës.
2. Ofroni perimet të parat
Thjesht t’u thuash fëmijëve se një ushqim është i mirë për ta mund të kthehet kundër, pasi fëmijët kanë më shumë gjasa të zgjedhin ushqime që përshkruhen si ‘të shijshme’ sesa ‘të shëndetshme’. Në vend të kësaj, mendoni për kohën kur ua ofroni perimet gjatë një vakti.
Shërbimi i perimeve në fillim të një vakti, kur fëmijët janë më të uritur, rrit gjasat e konsumimit. ‘Fëmijët shpesh hanë atë që u pëlqen më shumë,’ thotë Hetherington. ‘Dhe deri në momentin që arrijnë te bizelet, nuk i duan më.’ Pra, mund të ndihmojë të hiqet kjo konkurrencë me ushqime të tjera me më shumë kalori.
Nxitja e konsumimit të perimeve në fillim ndihmon gjithashtu fëmijët të mos e teprojnë me ushqimin, thotë Barbara Rolls, profesore e shkencave të ushqyerjes në Universitetin Shtetëror të Pennsylvanias në SHBA.
Dhe megjithëse perimet zakonisht nuk janë pjesë e mëngjesit në dietat perëndimore, nuk ka arsye pse ato të mos konsumohen edhe në mëngjes. Mund të provoni të shtoni kërpudha dhe spinaq në një omëletë ose kunguj në kifle mëngjesi. Në një provë të vitit 2023 në tetë qendra të kujdesit për fëmijë në Mbretërinë e Bashkuar, studiuesit zbuluan se fëmijët hanin perime në mëngjes mbi 60% të rasteve kur ato ofroheshin.
3. Rritni porcionet e ushqimeve më të shëndetshme
Nëse futja e perimeve në mëngjes ose para vakteve duket joreale, një qasje tjetër mund të jetë thjesht të rregullohen raportet e asaj që shërbehet – të reduktohen përbërësit me shumë kalori në favor të perimeve.
Këtë mund ta bëni duke rritur thjesht perimet si garniturë ose duke grirë perime si karrota dhe kunguj dhe duke i shtuar në salca.
Kjo mund të jetë efektive pasi studimet kanë treguar se njerëzit priren të hanë një vëllim të ngjashëm ushqimi dhe rritin marrjen e perimeve kur ndryshohen raportet mes mishit dhe perimeve. Rritja e sasisë së frutave dhe perimeve me 50% në pjatën e një fëmije është gjetur se rrit sasinë që ata konsumojnë.
Kërkime të tjera kanë zbuluar se fëmijët parashkollorë hanë më shumë perime dhe më pak ushqime jo të shëndetshme kur u jepet mundësia të zgjedhin lloje të ndryshme perimesh gjatë vakteve.
4. Ndryshoni mënyrën si duken perimet
Ndryshimi i mënyrës se si fëmija e percepton ushqimin që ha është gjithashtu i dobishëm. Konsideroni se shumë nga ajo që duam të hamë fillon me sytë tanë. Kur përballen me disa opsione, fëmijët priren të zgjedhin ushqimin që duket më i njohur dhe më tërheqës. (Lexoni më shumë se si e mashtrojmë veten për të ngrënë më mirë).
Kjo do të thotë se ndryshimi i mënyrës së paraqitjes së ushqimit mund t’i ndihmojë fëmijët të hanë më shumë perime.
Një ekip zbuloi se fëmijët kishin më shumë gjasa të hanin ushqime të reja kur ato paraqiteshin në mënyrë artistike në një pjatë. Kërkime të tjera kanë treguar se fëmijët hanë më shumë fruta dhe perime nëse ato priten në forma interesante, si flutur, lule ose arush, duke treguar se bërja e ushqimeve të shëndetshme argëtuese rrit tërheqjen e tyre.
Bërja e ushqimit të shëndetshëm më të dukshëm dhe më lehtësisht të aksesueshëm si snack gjithashtu nxit konsumimin, tregojnë kërkimet. Fëmijët 10-13 vjeç u gjetën se hanin dhe zgjidhnin më shumë perime kur ato paraqiteshin në një enë të vetme me porcione të parapërgatitura, në vend se në disa pjata të ndryshme. Fëmijët parashkollorë gjithashtu janë gjetur se hanë 36% më shumë perime kur ushqimi ishte i ndarë në porcione në një pjatë me seksione të ndryshme.
5. Hani së bashku
Ajo që hanë prindërit luan një rol të madh në normalizimin e asaj që fëmijët presin të hanë. Nëse prindërit hanë snack-e jo të shëndetshme, fëmijët kanë më shumë gjasa ta bëjnë të njëjtën gjë. Prindërit që hanë ushqim fast food ose e anashkalojnë mëngjesin kanë gjithashtu më shumë gjasa të kenë fëmijë që bëjnë të njëjtën gjë.
Një studim i nxënësve në Zelandën e Re zbuloi se fëmijët e prindërve me dieta më të shëndetshme hanin më pak ëmbëlsira, çokollata dhe ushqime të tjera snack të kripura. Në mënyrë të ngjashme, fëmijët, prindërit e të cilëve modelonin rregullisht ushqyerje të shëndetshme, janë treguar se shijojnë më shumë fruta dhe perime.
Ngrënia së bashku të paktën tre herë në javë është lidhur me peshë trupore më të shëndetshme, modele më të mira ushqimi dhe një gjasë më të madhe për të ngrënë më shëndetshëm nëse edhe prindërit e bëjnë këtë. Një studim gjatësor zbuloi gjithashtu se ata që merrnin pjesë rregullisht në vakte familjare kishin nivele më të larta fitnesi dhe pinin më pak pije me gaz.
6. Bëjeni ushqimin argëtues
Shumë nga ajo që hamë varet nga marrëdhënia jonë me ushqimin.
Studiuesit paralajmërojnë gjithashtu se ushtrimi i presionit mbi fëmijët për të ngrënë ushqime të caktuara mund të çojë në më pak kënaqësi nga ushqimi dhe një dietë më pak të shëndetshme. Po ashtu, shpërblimi i fëmijëve me ëmbëlsira me shumë yndyrë ose sheqer mund të rrisë preferencën për ato ushqime.
Por thjesht lejimi i fëmijëve të luajnë me ushqimin mund të ndihmojë në uljen e neofobisë ushqimore, ose frikës nga çdo gjë e re, sipas një studimi. Studiuesit i inkurajuan fëmijët të preknin, nuhatnin dhe shikonin nga afër përbërës si panxhari, qiqrat dhe pak choi, pa pritur që ata t’i shijonin. Fëmijët u bënë më të hapur ndaj përbërësve të panjohur dhe ishin më të gatshëm t’i provonin më vonë./ BBC
