Ndryshimet e lehta në mënyrën se si një person flet mund të jenë ndër shenjat më të hershme paralajmëruese të demencës, sipas studiuesve.
Demenca është një sëmundje degjenerative që prek gradualisht kujtesën, aftësinë për të menduar dhe sjelljen. Simptomat më të njohura përfshijnë harresën, vështirësinë për t’u përqendruar në detyra të përditshme, konfuzionin për kohën apo vendin dhe ndryshimet e humorit. Megjithatë, ajo mund të ndikojë edhe te të folurit, duke e bërë më të vështirë gjetjen e fjalëve të duhura ose ndjekjen e një bisede.
Një rishikim i studimeve mbi të folurin dhe gjuhën ka gjetur se mënyra se si njerëzit flasin, fjalët që përdorin dhe struktura e fjalive mund të lidhen me fazat e hershme të demencës, veçanërisht me sëmundjen e Alzheimerit.
Sipas ekspertëve, një nga shenjat e mundshme mund të jetë përdorimi më i shpeshtë i fjalëve mbushëse si “ëë”, “um” apo “ah”, sidomos kur personi përpiqet të përfundojë një fjali. Në shumë raste, hezitimi gjatë të folurit është normal, veçanërisht me kalimin e moshës, por kur pauzat bëhen më të shpeshta dhe më të dukshme me kohën, ato mund të tregojnë ndryshime në funksionin njohës.
Dr. Tim Beanland nga Alzheimer’s Society thotë se gjuha është një nga funksionet më komplekse të trurit, pasi një bisedë kërkon bashkërendimin e disa zonave të ndryshme të tij. Kur ky proces nis të dobësohet, mund të shfaqen edhe shenja të hershme të Alzheimerit.
Studime nga Universiteti i Torontos kanë sugjeruar gjithashtu se përdorimi i shpeshtë i fjalëve mbushëse mund të lidhet me probleme në funksionin ekzekutiv, pra me proceset mendore që ndihmojnë në marrjen, kuptimin dhe përpunimin e informacionit.
Një tjetër sinjal i mundshëm është ngadalësimi i dukshëm i të folurit. Studiuesit analizuan 125 të rritur të moshave 18 deri në 85 vjeç dhe vlerësuan mënyrën se si ata identifikonin objekte të përditshme nën shpërqendrim, si dhe ritmin dhe pauzat gjatë bisedës.
Rezultatet treguan se personat që flisnin më rrjedhshëm dhe më shpejt kishin rezultate më të mira në testet njohëse, duke sugjeruar se shpejtësia e të folurit mund të lidhet me shëndetin e trurit. Në të kundërt, pauzat më të shpeshta dhe më të gjata gjatë fjalive mund të jenë tregues i përpunimit më të ngadaltë të informacionit.
Studiuesit kanë vënë re edhe një tjetër ndryshim: përdorimin më të pakët të fjalëve lidhëse si “sepse”, “megjithëse” apo “ndërsa”. Personat në faza të hershme të Alzheimerit mund të vazhdojnë të formojnë fjali të sakta gramatikisht, por gjuha e tyre mund të bëhet më e thjeshtë.
Për shembull, në vend që të thonë: “Qëndrova në shtëpi sepse isha i lodhur pas punës”, ata mund të thonë: “Qëndrova në shtëpi. Isha i lodhur pas punës”.
Ekspertët theksojnë se këto shenja nuk nënkuptojnë domosdoshmërisht demencë, pasi ndryshimet në të folur mund të lidhen edhe me moshën, stresin, lodhjen apo probleme të tjera shëndetësore. Megjithatë, nëse ato bëhen të vazhdueshme, përkeqësohen me kohën ose shoqërohen me harresë, konfuzion apo vështirësi në ndjekjen e bisedave, rekomandohet konsultimi me mjekun.
Edhe pse demenca nuk ka ende një kurë, diagnostikimi i hershëm mund të ndihmojë në menaxhimin më të mirë të simptomave, ngadalësimin e përparimit të sëmundjes dhe përmirësimin e cilësisë së jetës.
