Harresa e herëpashershme është një pjesë normale e plakjes, por disa ndryshime në kujtesë dhe sjellje mund të jenë shenjat e para të demencës.
Neurologu Dr. Nicholas Doerr shpjegon se si të dallohen rrëshqitjet e padëmshme nga simptomat që kërkojnë kujdes mjekësor.
Harresa e rastit është pjesë e jetës së secilit, por me kalimin e moshës, shumë njerëz pyesin veten nëse harrimi i çelësave ose një emër që është “në majë të gjuhës së tyre” është thjesht një bezdi e përkohshme apo një shenjë e hershme e një problemi më serioz.
Kjo është arsyeja pse është e rëndësishme të dallohen ndryshimet e zakonshme që lidhen me plakjen nga simptomat që kërkojnë kujdes mjekësor.
Menaxhimi dhe parandalimi i rrezikut
Pyetja është nëse demenca mund të parandalohet. Dr. Nicholas Doerr, një neurolog i specializuar në neurologjinë konjitive dhe të sjelljes, shpjegon për “Parade” se gjenetika dhe plakja mbeten faktorët kryesorë të rrezikut.
“Jo çdo rast i demencës mund të parandalohet nga ndryshimet në dietë dhe në stilin e jetës, por hulumtimet tregojnë qartë se kontrollimi i faktorëve të rrezikut të modifikueshëm gjatë gjithë jetës mund të vonojë një numër të madh rastesh”, thotë Dr. Doerr. Ai shton se ndryshimet në stilin e jetës nuk garantojnë mbrojtje kundër sëmundjes, por mund të zvogëlojnë rrezikun dhe të vonojnë fillimin e simptomave.
Ndër zakonet më të rëndësishme, ai veçon kujdesin për shëndetin e zemrës. Shmangia e mbipeshes, kolesterolit të lartë dhe presionit të lartë të gjakut zvogëlon drejtpërdrejt rrezikun e demencës, siç konfirmohet nga një studim i madh i vitit 2025 i kryer në 204 vende.
Një faktor tjetër i rëndësishëm është mospirja e duhanit, sepse duhanpirësit, sipas një studimi të vitit 2025 të botuar në revistën “BMC Public Health”, kanë rreth 31 për qind rrezik më të lartë për të zhvilluar demencë.
Mjeku përmend gjithashtu ushtrimet e rregullta, gjumin cilësor, një dietë të bazuar në bimë dhe yndyrna të pangopura, kufizimin e alkoolit, mbrojtjen e dëgjimit dhe shikimit, të mësuarit e vazhdueshëm dhe mbajtjen e kontakteve sociale si masa të rëndësishme parandaluese.
Harresa si një pjesë natyrale e plakjes
Ekziston një ndryshim i qartë midis harresës kalimtare dhe simptomave të një sëmundjeje neurodegjenerative.
“Ndërsa njerëzit plaken, mund t’u duhet më shumë kohë për të kujtuar emrin e dikujt ose për të mësuar një aftësi të re, por informacioni është ende aty. Demenca, nga ana tjetër, shkaktohet nga sëmundje që dëmtojnë trurin dhe dëmtojnë funksionimin e përditshëm”, shpjegon Dr. Doerr.
Për shembull, nuk keni pse të shqetësoheni se mos harroni herë pas here një emër që e mbani mend më vonë, humbisni çelësat ose syzet. Është gjithashtu normale të hyni në një dhomë dhe të harroni pse, por ta mbani mend shpejt, si dhe të përdorni përkujtues për të organizuar ose mësuar aftësi të reja më ngadalë.
“Ndryshime të tilla mund të jenë frustruese, por në përgjithësi nuk ndërhyjnë në jetesën e pavarur dhe zakonisht nuk janë shenjë e sëmundjeve neurodegjenerative”, shton mjeku.
Simptomat që mund të tregojnë demencë
Siç shpjegon Dr. Doerr, ndryshimi kryesor është se demenca dëmton aftësinë për të funksionuar çdo ditë.
Shenjat e hershme të demencës mund të përfshijnë përsëritjen e të njëjtave pyetje sepse personi nuk i mban mend përgjigjet, harrimin e bisedave të tëra ose ngjarjeve të fundit, si dhe vështirësi në menaxhimin e financave dhe marrjen e ilaçeve.
Personi mund të fillojë të humbasë në vende të njohura, të ketë vështirësi në ndjekjen e recetave ose udhëzimeve dhe të ketë ndryshime të dukshme në gjykim dhe sjellje.
Vështirësia në gjetjen e fjalëve dhe ndjekjen e bisedave mund të jetë gjithashtu një simptomë, dhe anëtarët e familjes janë shpesh të parët që vënë re rënien njohëse për të cilën personi nuk është në dijeni.
Kur duhet të kërkoni ndihmë mjekësore
Nëse vini re shenja të tilla tek vetja ose tek një i dashur, Dr. Doerr rekomandon të vizitoni një mjek.
“Vlerësimi i hershëm është më i rëndësishëm sot se kurrë më parë”, thekson ai.
Një ekzaminim mjekësor dhe një vlerësim kognitiv përcaktojnë shkakun e vërtetë të simptomave, dhe është e rëndësishme të mos nxirren përfundime të parakohshme.
“Simptomat mund të shkaktohen nga ilaçet, depresioni, çrregullimet e gjumit, sëmundja e tiroides, mungesa e vitaminave, infeksionet ose gjendje të tjera të shërueshme”, shpjegon Dr. Doerr.Nëse konfirmohet diagnoza e demencës, ekzistojnë terapi që mund të lehtësojnë simptomat, dhe te disa pacientë në fazat e hershme të sëmundjes së Alzheimerit, disa ilaçe mund të ngadalësojnë përparimin e sëmundjes.
“Diagnostikimi i hershëm u jep pacientëve dhe familjeve të tyre kohë për të planifikuar të ardhmen, për t’u lidhur me sistemet mbështetëse, për të adresuar çështjet e sigurisë dhe për t’u angazhuar në kërkime klinike, ndërsa personi është ende në gjendje të marrë vendime në mënyrë të pavarur”, thekson neurologu.
Në fund, ai thotë se ndryshimet nuk duhen injoruar.
“Mos i shpërfillni problemet vetëm sepse po plakeni. Nëse vini re ndryshime të qëndrueshme në kujtesë, të menduar ose sjellje, ndërmerrni veprime. Shumë gjendje që ndikojnë në aftësitë njohëse mund të trajtohen, dhe për ato që nuk munden, diagnoza e hershme lejon kujdes, planifikim dhe qasje më të mirë në terapi të reja që mund të ndryshojnë rrjedhën e sëmundjes”, përfundon Dr. Doerr.
