Sot, ishulli i Peleliut në arkipelagun e Palaut duket si një parajsë tropikale e dalë nga kartolinat: gjelbërim i dendur, ujëra kristal të Detit Filipin dhe koralet e virgjëra që rrethojnë brigjet. Por, nën këtë bukuri magjepsëse fshihet një nga plagët më të rënda dhe më pak të kujtuara të Luftës së Dytë Botërore. Për turistët që vijnë nga SHBA-ja apo Japonia, takimi me këtë ishull është një përplasje tronditëse mes qetësisë së natyrës dhe dëshmive të ndryshkura të një kasaphane njerëzore.
Një betejë që “nuk duhej të zhvillohej”
Kur forcat amerikane zbarkuan në Peleliu në shtator të vitit 1944, objektivi dukej i thjeshtë: marrja e bazës ajrore japoneze. Inteligjenca amerikane parashikoi një fitore të shpejtë brenda pak ditësh. Megjithatë, ajo që pasoi ishte një ferr që zgjati më shumë se dy muaj.
Sot, historianët bien dakord se kjo betejë ishte një gabim strategjik. Admirali William Halsey kishte rekomanduar anashkalimin e ishullit, por u mbivlerësua nga Admirali Nimitz. Rezultati ishte i tmerrshëm: 14,000 japonezë dhe 10,000 amerikanë humbën jetën në një territor prej vetëm 13 kilometrash katrorë.
Strategjia e shpellave dhe ferri nëntokësor
Ajo që amerikanët nuk dinin ishte se Japonia kishte ndryshuar taktikë. Në vend që të mbronin plazhet, forcat japoneze u fortifikuan në një rrjet prej qindra shpellash nëntokësore të lidhura me njëra-tjetrën. Kur filluan bombardimet, ushtarët japonezë u futën nën tokë, duke i pritur amerikanët në një luftë rraskapitjeje.
Kushtet ishin çnjerëzore. Përveç plumbave, ushtarët vdisnin nga goditjet e nxehtësisë (temperaturat kalonin rregullisht 38°C), dehidratimi dhe dizenteria. Në fund, komandantët japonezë kryen seppuku (vetëvrasje rituale), duke shënuar rënien e ishullit, por me një kosto që ende peshon mbi historinë ushtarake të SHBA-së.
Gjurmët e luftës në çdo hap
Në Peleliu, lufta nuk është thjesht një kujtim; ajo është fizikisht e pranishme. Në mes të fushave me ferra, qëndrojnë tanke amfibë japonezë të mbuluar nga myshku. Vizitorët ndeshen shpesh me helmeta të shpuara nga plumbat, të varura nëpër tabela, apo mbetje të hangareve që dikur strehonin avionët luftarakë.
Vendasit palauanë kanë krijuar një kod nderimi me këtë histori. Çdo relike që gjendet në xhungël lihet pranë pllakave përkujtimore, si një homazh për ata që ranë në tokën e tyre. Për banorët, ky nuk është thjesht turizëm; është një bashkëjetesë e përditshme me “gjurmët e të vdekurve”.
Nga historia te “Call of Duty”
Interesant është fakti se si kujtesa e këtij ishulli po transmetohet te brezat e rinj. Përveç familjarëve të veteranëve, një numër i madh vizitorësh vijnë në Peleliu sepse e njohin atë nga loja popullore “Call of Duty: World at War”. Ky turizëm i pazakontë po e mban gjallë emrin e një ishulli që për dekada u la në hije nga beteja më të famshme si ajo e Iwo Jima-s.
Zëri i harruar i vendasve
Në këtë rrëfim mes dy superfuqive, shpesh harrohet populli i Palaut. Lufta e ndryshoi topografinë e ishullit aq shumë, saqë kur banorët u kthyen pas lufte, nuk i njihnin më fshatrat e tyre. Sot, ndërsa kërkojnë të ruajnë identitetin e tyre përmes shtëpive tradicionale bai, ata mbeten rojtarët e një parajse që dikur u kthye në ferr.
Peleliu mbetet një leksion i heshtur mbi kotësinë e luftës dhe fuqinë e natyrës për të mbuluar plagët, por pa i lënë ato kurrë të harrohen plotësisht.
