Riktheni frymën e viteve ’90, nga grunge te glamuri.
Vitet 1990 ishin të mbushura me tendenca mode që shpesh përplaseshin me njëra-tjetrën: fustane të shkurtra dhe xixa, stil grunge dhe glamur, veshje të zakonshme të qendrave tregtare krahas markave luksoze. Ishte gjithashtu një periudhë e ndryshimeve të shpejta në teknologji dhe argëtim. Kompjuterët personalë, interneti, televizioni kabllor dhe videoklipet muzikore zgjeruan ndikimin e modës, duke bërë që tendencat dhe personazhet e famshëm që i promovonin ato të arrinin te publiku si kurrë më parë.
Studiuesja e modës Kimberly M. Jenkins e lidh nostalgjinë e sotme për vitet ’90 me fillimin e viteve 2000, kur moda dhe industria e shitjes me pakicë “u rritën ndjeshëm”.
“Ne ende po përballemi me pasojat e atij mbikonsumi edhe sot”, thotë Jenkins, themeluese e The Fashion and Race Database. Sipas saj, industri të tilla si moda, televizioni, muzika dhe sporti “po mbështeten gjithnjë e më shumë te një bast i sigurt: ajo që ka funksionuar më parë”.
Ajo e sheh këtë si një mbrojtje ekonomike, por edhe si një dëshirë për t’u rikthyer në një kohë më të ngadaltë, kur cilësia dhe krijimtaria kishin, të paktën në dukje, më shumë hapësirë për të lulëzuar.
Në modën e viteve ’90, kjo krijimtari nënkuptonte edhe shfrytëzimin e kulturës së të rinjve. Ja 10 veshjet dhe tendencat kryesore që përcaktuan atë dekadë.
1. Fustanet babydoll
Fustani i shkurtër në stilin babydoll ndërthurte pamjen fëminore me një frymë rebele, duke u kthyer në një nga tendencat më të debatueshme të dekadës.
Në vitin 1994, kritikja e modës e The New York Times, Suzy Menkes, e përshkroi këtë stil si një kombinim “fustanesh festash, xhaketash vajzash të vogla dhe bizhuterish si të mamasë”.
Megjithatë, stilistët nuk u tërhoqën nga kjo tendencë. Fustanet babydoll u shfaqën atë sezon në koleksionet e Anna Sui, Giorgio Armani dhe stilistëve të tjerë.
“Po përpiqesha shumë ta bëja modën argëtuese”, i tha Sui Menkes. Ajo shpjegoi se gjatë kohës që po hapte dyqanin e saj në Los Angeles, shumë vajza të reja vishnin fustane në stilin e vajzave të vogla. “Më dukeshin shumë seksi. Por frymëzimi im ishte shumë pozitiv dhe i pafajshëm”, tha ajo.
Kjo tendencë u ndikua edhe nga muzika. Fustanet e lirshme, kapelat plastike dhe çizmet ushtarake të Courtney Love u bënë pjesë e estetikës kinderwhore, e lidhur me stilin grunge dhe lëvizjen feministe punk riot grrrl.
2. Veshjet e rrugës të kulturës hip-hop
“Ndërsa grunge dhe minimalizmi kanë tendencë të marrin pjesën më të madhe të vëmendjes, mendoj se hip-hopi meriton të njëjtin vlerësim për ndikimin e tij”, thotë Jenkins.
Ajo thekson se nënzhanret e ndryshme të hip-hopit kishin edhe stile të ndryshme. Artistë si Notorious B.I.G. përfaqësonin një qasje më luksoze, ndërsa grupe si A Tribe Called Quest kishin një stil më minimalist dhe të ndërgjegjshëm shoqërisht.
Moda hip-hop u fuqizua edhe nga marrëdhëniet e ngushta mes artistëve dhe stilistëve. Marka si Tommy Hilfiger bashkëpunuan drejtpërdrejt me artistë të hip-hopit, ndërsa stilistë si April Walker, përmes markës Walker Wear, si dhe FUBU dhe Cross Colours, ndërtuan lëvizje të tëra të modës duke u lidhur ngushtë me kulturën hip-hop.
Ndikimi i hip-hopit shkoi përtej muzikës. Stili u përhap edhe përmes televizionit dhe filmave. LL Cool J ishte një nga figurat që mishëroi më së miri këtë ndërthurje, pasi ndodhej në kryqëzimin e muzikës, televizionit dhe modës, duke e kthyer stilin e ekranit në një stil të rrugës.
3. Kapëset e flokëve në formë fluture
Kur bëhej fjalë për aksesorët e flokëve, kapëset e lira dhe shumëngjyrëshe në formë fluture ishin jashtëzakonisht të modës.
“Ato janë të vogla, praktike dhe plot personalitet”, shkruante Southern Living.
Kapëset në formë fluture përdoreshin shpesh për të mbledhur pjesë të flokëve në majë të kokës, duke i mbajtur fijet larg fytyrës dhe syve.
Yje si Kirsten Dunst, Sarah Michelle Gellar dhe Melissa Joan Hart ndihmuan në popullarizimin e këtij stili, duke vendosur shpesh disa kapëse njëherësh. Tendenca u bë pjesë e pandashme e modës së adoleshentëve dhe u shfaq kudo, nga korridoret e shkollave deri te tapetet e kuq.
4. Gjerdanët choker
Gjerdanët choker kishin ekzistuar prej shekujsh, por u rikthyen fuqishëm në modë gjatë viteve ’90.
Edhe Princesha Diana veshi një të tillë në vitin 1994, duke kombinuar një gjerdan me perla dhe safir me të ashtuquajturin “fustani i hakmarrjes”, të cilin e veshi pasi Princi Charles pranoi publikisht lidhjen e tij jashtëmartesore.
Gjerdanët choker u shfaqën në shumë stile. Modelet plastike elastike me pamje “tatuazh”, shiritat prej kadifeje, varëset me gurë të çmuar, rripat prej lëkure dhe versionet e frymëzuara nga stili gotik u shfaqën në tapetet e kuq, serialet televizive për adoleshentë, klube dhe qendra tregtare.
“Të veshësh një choker është paksa dramatike”, tha kuratorja e modës Alexandra Palmer për CBC.
5. Këmishat prej flanele
Grunge nuk ishte thjesht një zhanër muzikor; ishte një estetikë e tërë e viteve ’90. Këmishat prej flanele, shpesh të lidhura rreth belit, u bënë pjesë e pandashme e këtij stili.
“Grunge u bë ‘modë’ kur Marc Jacobs e çoi në pasarelën e Perry Ellis në vitin 1993”, shkruan gazetarja fituese e Çmimit Pulitzer, Robin Givhan.
Koleksioni bëri që Jacobs të humbiste vendin e punës, por njëkohësisht i krijoi reputacionin si një stilist jashtëzakonisht cool, i pavarur dhe vizionar.
Givhan thekson se veshjet grunge “i përshtateshin momentit dhe ishin të çliruara nga të gjitha supozimet që tradicionalisht shoqëronin modën luksoze”. Ato nuk synonin të dukeshin si veshje të të rriturve; ishin një himn për të rinjtë e pakënaqur.
6. Fustanet e thjeshta dhe të shkurtra
Minimalizmi ishte një nga pamjet kryesore të viteve ’90. Fustanet pa mëngë, me rripa të hollë, prerje të pjerrëta dhe linja të thjeshta u veshën nga shumë prej yjeve më të mëdha të dekadës, nga Kate Moss dhe Gwyneth Paltrow te Jennifer Aniston.
Edhe fustani i nusërisë së Carolyn Bessette-Kennedy, i ngushtë në ije dhe që binte lehtë deri në dysheme, ishte një shembull i këtij stili.
“Në vitet ’90, stilistë si Calvin Klein po e popullarizonin fustanin minimalist, ndërsa Donna Karan preferonte ngjyrat e zbehta dhe siluetat e thjeshta”, thotë Jenkins.
Kjo pasqyronte një largim nga maksimalizmi i viteve ’80, kur zbukurimet, siluetat e mprehta dhe detajet që tërhiqnin vëmendjen kishin përcaktuar modën.
“Epoka e viteve ’90 ishte e veshjeve të qeta dhe të thjeshta: cilësia dhe silueta e pastër ishin më të rëndësishme se zbukurimet”, shpjegon Jenkins.
Marka si Gap ndihmuan që veshjet e thjeshta dhe praktike të bëheshin të njohura edhe te blerësit e zakonshëm.
7. Stili i skateboard-it
Kultura e skateboard-it u bë pjesë e kulturës masive në vitet ’90, e ndihmuar nga filma si Gleaming the Cube (1989), Kids (1995) dhe Clueless (1995), si dhe nga grupe muzikore si Beastie Boys dhe Bad Religion.
Xhinset e gjera, bluzat e mëdha për meshkuj, bluzat e ngushta për vajza dhe atletet e skateboard-it u përhapën shpejt nga parqet e skateboard-it në Nju Jork dhe Los Angeles drejt shkollave dhe qendrave tregtare në të gjithë vendin.
“Një nga trashëgimitë më të mëdha të skateboard-it ishte ndikimi i tij në veshje. Këpucët me taban të trashë, të krijuara për të mbrojtur këmbët e patinatorëve, u ngulitën në ndërgjegjen e publikut, ndërsa veshjet e rehatshme dhe të gjera ndihmuan në formësimin e siluetës së epokës”, shkruan Jim Merrett.
8. Çantat e vogla të shpinës
Në fillim të viteve ’90, çanta e vogël e shpinës ishte një “domosdoshmëri” e modës, sipas Los Angeles Times.
Stili “Lolita” i Agnès B. dhe versioni prej najloni i Prada-s ishin ndër modelet më të kërkuara të dekadës.
Vogue vëren se çantat e vogla të shpinës morën një shtysë të madhe nga filmi Clueless, ku personazhet Cher, Dionne dhe Tai i mbanin ato gjatë gjithë filmit.
Edhe pse telefonat celularë të asaj kohe nuk ishin aq kompaktë sa sot, vajzat arrinin t’i fusnin në çantat e tyre të vogla së bashku me sendet e tjera të nevojshme për shkollën.
9. Këpucët me platformë
Këpucët me platformë ekzistonin shumë kohë përpara viteve ’90, por gjatë asaj dekade përjetuan një rikthim të madh në popullaritet.
Ato u shfaqën edhe në pasarelat e stilistëve të njohur. Në vitin 1993, Vivienne Westwood prezantoi këpucë me platforma gjigante, me supermodelen Naomi Campbell që u bë e famshme pasi u shfaq në pasarelë me to.
Edhe yjet e muzikës pop, përfshirë Spice Girls, përqafuan këpucët me platforma shumë të larta.
Por ishin modelet Slinky Sandal të Steve Madden, me platforma të mbushura, që sipas Women’s Wear Daily “fituan zemrat e adoleshentëve të viteve ’90”.
10. Bluzat e shkurtra (baby tees)
Bluzat baby tee — të ngushta, të shkurtra dhe të vogla në përmasa — u bënë një element kryesor i modës në fund të viteve ’90.
Ato shfaqeshin në seriale televizive, filma dhe dyqanet e qendrave tregtare në të gjithë vendin.
Personazhe të famshme si Drew Barrymore, Reese Witherspoon, Britney Spears dhe Tyra Banks ndihmuan që bluzat baby tee të bëheshin pjesë e modës së zakonshme, shpesh duke zgjedhur modele me slogane, fraza humoristike ose mesazhe të shkurtra.
Vitet ’90 rikthehen sërish në modë, duke sjellë me vete një përzierje karakteristike të grunge-it, minimalizmit, hip-hopit dhe glamurit — një dekadë ku moda e rrugës dhe ajo e pasarelave u ndikuan më shumë se kurrë nga kultura popullore.
