Gati gjysma e rasteve të demencës mund të lidhen me faktorë rreziku që njerëzit potencialisht mund t’i ndryshojnë, përfshirë pirjen e duhanit dhe presionin e lartë të gjakut. Një kërkim i ri nga Universiteti i Lundit ka identifikuar mënyrën se si faktorë specifikë të rrezikut lidhen me sëmundjen e Alzheimerit dhe demencën vaskulare, të cilat janë dy shkaqet më të zakonshme të demencës.
Rreziku i një personi për demencë përcaktohet pjesërisht nga faktorë që nuk mund të ndryshohen, përfshirë moshën, gjininë dhe gjenetikën. Ndikime të tjera mund të jenë të modifikueshme, si pirja e duhanit, sëmundjet kardiovaskulare, nivelet e larta të lipideve në gjak, aktiviteti fizik, konsumimi i alkoolit, humbja e dëgjimit dhe presioni i lartë i gjakut.
Demenca nuk është një sëmundje e vetme. Ajo është një grup simptomash që mund të shkaktohen nga disa çrregullime të ndryshme, që do të thotë se rreziqet mund të ndryshojnë në varësi të shkakut themelor. Studiuesit në Universitetin e Lundit shqyrtuan se si faktorët individualë të rrezikut lidhen me ndryshimet në tru të shoqëruara me sëmundjen e Alzheimerit dhe demencën vaskulare.
“Shumë nga kërkimet e disponueshme mbi faktorët e rrezikut që ne vetë mund t’i ndikojmë nuk marrin parasysh shkaqet e ndryshme të demencës. Kjo do të thotë se kemi pasur njohuri të kufizuara se si faktorët individualë të rrezikut ndikojnë në mekanizmat themelorë të sëmundjes në tru”, shpjegon Sebastian Palmqvist, pedagog i lartë në neurologji në Universitetin e Lundit dhe mjek i lartë në Klinikën e Kujtesës në Spitalin Universitar Skåne.
Studiuesit ndoqën ndryshimet në tru për katër vjet
Studimi përfshiu pothuajse 500 pjesëmarrës, të cilët kishin një moshë mesatare prej 65 vjeç dhe nuk shfaqnin shenja të dëmtimit njohës. Studiuesit i ndoqën ata për katër vjet, duke matur ndryshimet në lëndën e bardhë të trurit, fijet nervore që shpesh dëmtohen në demencën vaskulare.
Ekipi gjithashtu monitoroi nivelet e amiloidit β dhe tau, dy proteina të lidhura me sëmundjen e Alzheimerit. Qëllimi i tyre ishte të përcaktonin se si faktorët e rrezikut të ndryshueshëm dhe të pandryshueshëm lidhen me ndryshimet në tru me kalimin e kohës.
Rreziqet vaskulare u lidhën me dëmtimin e lëndës së bardhë
Shumica e faktorëve të ndryshueshëm të shqyrtuar, përfshirë pirjen e duhanit, sëmundjet kardiovaskulare, nivelet e larta të lipideve në gjak dhe presionin e lartë të gjakut, ishin të lidhur me dëmtimin e enëve të gjakut në tru. Ato gjithashtu u lidhën me një grumbullim më të shpejtë të ndryshimeve në lëndën e bardhë.
“Ne pamë se shumica e faktorëve të ndryshueshëm të rrezikut pirja e duhanit, sëmundjet kardiovaskulare, nivelet e larta të lipideve në gjak dhe presioni i lartë i gjakut, ndër të tjera ishin të lidhur me dëmtimin e enëve të gjakut të trurit dhe një grumbullim më të shpejtë të të ashtuquajturave ndryshime të lëndës së bardhë. Ky dëmtim dëmton funksionin e enëve të gjakut dhe çon në dëmtim vaskular të trurit – dhe mund të çojë përfundimisht në demencë vaskulare”, thotë Isabelle Glans, studente doktorature në Universitetin e Lundit dhe mjeke rezidente në neurologji në Spitalin Universitar Skåne.
Studiuesit identifikuan gjithashtu lidhje të mundshme midis disa faktorëve të rrezikut dhe proteinave të përfshira në sëmundjen e Alzheimerit.
“Diabeti u shoqërua me rritje të grumbullimit të amiloidit β, ndërsa njerëzit me BMI më të ulët kishin një grumbullim më të shpejtë të tau. Megjithatë, këto gjetje duhet të hetohen më tej dhe të vërtetohen në studime të ardhshme”, vazhdon Isabelle Glans.
Zakonet e shëndetshme mund të reduktojnë forma të shumta dëmtimi
Përvetësimi i zakoneve më të shëndetshme dhe trajtimi i faktorëve të ndryshueshëm të rrezikut mund të ndihmojnë në vonimin e shfaqjes së simptomave të Alzheimerit. Kjo mund të jetë veçanërisht e rëndësishme sepse shumë njerëz me demencë kanë më shumë se një lloj procesi sëmundjeje që ndodh në tru, përfshirë si dëmtimet vaskulare ashtu edhe ndryshimet e lidhura me Alzheimerin.
Palmqvist tha se përmirësimi i shëndetit vaskular dhe metabolik mund të mbetet i vlefshëm edhe për njerëzit që janë në rrezik për sëmundjen e Alzheimerit.
“Përqendrimi te faktorët e rrezikut vaskular dhe metabolik mund të ndihmojë ende në reduktimin e efekteve të kombinuara të disa ndryshimeve në tru që ndodhin njëkohësisht”, përfundon ai./ScienceDaily
