Një studim me më shumë se 40.000 njerëz dhe 86 shimpanze zbulon një lidhje befasuese midis statusit shoqëror dhe gatishmërisë për të ndërmarrë rreziqe.
Çfarë kanë të përbashkët një drejtues kompanie dhe një shimpanze që qëndron në krye të grupit të saj?
Sipas një studimi të ri, të dy priren të jenë më të gatshëm për të ndërmarrë rreziqe sesa ata që mbajnë pozita më të ulëta.
Studiuesit zbuluan këtë ngjashmëri befasuese pasi studiuan më shumë se 40.000 njerëz dhe 86 shimpanze.
Kjo lidhje ishte shumë më e fortë te shimpanzetë, duke ngritur një mundësi interesante: lidhja midis udhëheqjes dhe marrjes së rreziqeve mund të ketë ekzistuar shumë kohë përpara se të zhvilloheshin shoqëritë moderne njerëzore.
Lou Marie Haux, studiuese pasdoktorale në Institutin Max Planck për Zhvillimin Njerëzor në Berlin, drejtoi studimin së bashku me kolegë nga Universiteti i Teknologjisë i Dresdenit dhe Universiteti i Portsmouthit.
Të dyja pjesët e studimit u mbështetën në vlerësime. Njerëzit vlerësuan veten, ndërsa kujdestarët vlerësuan shimpanzetë. Asnjëra pjesë nuk ishte një eksperiment.
Drejtuesit morën rezultate më të larta
Për pjesën e studimit që përfshinte njerëzit, ekipi përdori Panelin Gjerman Socio-Ekonomik, i cili anketon rreth 30.000 njerëz në të gjithë Gjermaninë çdo vit.
Studiuesit analizuan përgjigjet e 40.127 të rriturve, të moshës nga 18 deri në 105 vjeç, të mbledhura midis viteve 2015 dhe 2020.
Çdo vit, pjesëmarrësit deklaronin nëse mbanin një pozicion drejtues.
Ata iu përgjigjën gjithashtu një pyetjeje: “Si e shihni veten: A jeni përgjithësisht një person plotësisht i gatshëm për të ndërmarrë rreziqe, apo përpiqeni t’i shmangni ato?”
Përgjigjet vlerësoheshin nga 0 deri në 10. Personat që nuk kishin mbajtur kurrë një pozicion drejtues gjatë këtyre gjashtë viteve kishin një mesatare prej 4,96 pikësh. Ata që kishin qenë drejtues gjatë të gjashtë viteve kishin një mesatare prej 6,2 pikësh.
Sa më shumë vite të kalonte dikush në një pozicion drejtues, aq më të gatshëm priren të deklaroheshin për të ndërmarrë rreziqe.
Personat me të ardhura më të larta pranojnë rreziqe më të mëdha
Personat me të ardhura më të larta i dhanë vetes gjithashtu vlerësime më të larta.
Personat që fitonin më shumë se 6.000 euro në muaj pas taksave kishin një mesatare prej 6,52 pikësh, krahasuar me 4,53 pikë te personat pa të ardhura ose pa të ardhura të regjistruara.
Gjermania ofroi një mjedis interesant për studimin. Një anketë e mëparshme, e kryer në 76 vende, e renditi atë në vendin e 44-t për sa i përket gatishmërisë për të ndërmarrë rreziqe.
Autorët vunë në dukje gjithashtu ligjet gjermane, të cilat mund t’i lënë pronarët e bizneseve të dështuara me borxhe që mund t’i shoqërojnë gjatë gjithë jetës.
Zbulimi i kësaj lidhjeje në një vend relativisht të kujdesshëm, ku vendimet e rrezikshme mund të sjellin kosto të mëdha, ndikoi në përfundimin e studiuesve se kjo prirje mund t’i ketë rrënjët më të hershme se kultura moderne.
Guximi te shimpanzetë
Shimpanzetë janë një nga dy llojet e të afërmve të gjallë më të afërt me njerëzit. Ato jetojnë gjithashtu në grupe me një hierarki të qartë shoqërore.
Ekipi studioi të 86 shimpanzetë që jetojnë në strehën e shimpanzeve në ishullin Ngamba, në Ugandë, dhe në strehën e shimpanzeve Sweetwaters, në Kenia.
Mosha e kafshëve varionte nga 2 deri në 40 vjeç.
Shtatëmbëdhjetë kujdestarë me përvojë të gjatë vlerësuan gatishmërinë e secilës kafshë për të ndërmarrë rreziqe, në një shkallë nga 0 deri në 4.
Kujdestarët i njihnin shimpanzetë prej mesatarisht 12 vitesh në Ngamba dhe 20 vitesh në Sweetwaters.
Pozita më të larta, vlerësime më të larta për rrezikun
Vlerësimet përfshinin disa situata: kërkimin e ushqimit, përballjen me gjarpërinjtë, largimin nga zona ku qëndronin, konkurrimin për pozitë në hierarki dhe takimin me njerëz të panjohur.
Veçmas, 10 kujdestarë i renditën shimpanzetë brenda secilit grup, nga mashkulli alfa deri te kafsha me pozitën më të ulët në hierarki.
Shimpanzetë që bënin pjesë në 20 për qind të sipërme të hierarkisë kishin një mesatare prej 2,8 pikësh në shkallën e rrezikut. Ato që bënin pjesë në 20 për qind të poshtme kishin një mesatare prej 1,5 pikësh.
Kafshët me pozita më të larta morën vlerësime më të larta për gatishmërinë për të ndërmarrë rreziqe në pothuajse çdo situatë. Përjashtim bënte besimi ndaj të panjohurve.
Studimet e mëparshme sugjerojnë se besimi përfshin një lloj tjetër vendimmarrjeje shoqërore, e cila ndikohet pjesërisht nga frika e tradhtisë.
Rrugë të ndryshme drejt pushtetit
Studiuesit i vendosën rezultatet e të dyja specieve në të njëjtën shkallë relative, në mënyrë që të mund të krahasonin lidhjet mes tyre.
Lidhja midis udhëheqjes dhe marrjes së rreziqeve ishte shumë më e fortë te shimpanzetë, megjithëse titulli i një pozicioni pune te njerëzit dhe renditja e një shimpanzeje në hierarki nuk janë matje identike.
“Rezultatet sugjerojnë se lidhja midis udhëheqjes dhe marrjes së rreziqeve mund të ketë rrënjë të thella evolucionare”, tha Haux.
Njerëzit kanë disa mënyra për të arritur në pozita pushteti, gjë që mund të ndihmojë në shpjegimin e lidhjes më të dobët te njerëzit.
Dikush mund të trashëgojë një pozicion ose të kualifikohet për të përmes arsimimit dhe kualifikimeve profesionale. Këto rrugë mund të zvogëlojnë rreziqet që lidhen me marrjen e një pozicioni drejtues.
Shimpanzetë konkurrojnë për pushtet
Te shimpanzetë, dominimi mund të përfshijë agresionin, frikësimin dhe krijimin e aleancave me anëtarët e tjerë të grupit.
Grupet e tyre gjithashtu nuk kanë një mënyrë me rrezik të ulët për ta kaluar pushtetin nga një brez te tjetri, siç është trashëgimia.
Meshkujt shënuan rezultate më të larta se femrat për gatishmërinë për të ndërmarrë rreziqe, te të dyja speciet.
Studimet e mëparshme mbi shimpanzetë kanë zbuluar të njëjtën diferencë, si dhe një prirje për të ndërmarrë rreziqe që arrin kulmin në moshën e rritur të hershme.
Megjithatë, lidhja midis udhëheqjes dhe marrjes së rreziqeve nuk ndryshonte as midis burrave dhe grave, as midis shimpanzeve meshkuj dhe femra.
Vlerësimet mbetën të qëndrueshme
Meqenëse anketa njerëzore i ndoqi të njëjtët persona me kalimin e kohës, ekipi mundi të kontrollonte nëse vlerësimet e tyre ndryshonin kur ata merrnin ose linin pozicione drejtuese.
Kjo analizë përfshiu 1.300 persona, të cilët raportuan se kishin pasur një pozicion drejtues gjatë disa viteve, por jo gjatë viteve të tjera. Vlerësimet e tyre për gatishmërinë për të ndërmarrë rreziqe ishin pothuajse të njëjta në të dyja situatat.
Në përgjithësi, njerëzit priren të japin përgjigje të ngjashme ndaj pyetjes për rrezikun nga një vit në tjetrin.
Kjo qëndrueshmëri përputhet me idenë se gatishmëria për të ndërmarrë rreziqe është një tipar i qëndrueshëm personal. Megjithatë, çështja e shkakut dhe pasojës mbetet e hapur.
“Gjetjet tona vërtetojnë një korrelacion, jo një marrëdhënie shkakësore”, tha Haux.
“Nuk mund të jemi të sigurt nëse njerëzit që janë të gatshëm të ndërmarrin rreziqe kanë më shumë gjasa të përzgjidhen për pozicione drejtuese, apo nëse pozicionet drejtuese i bëjnë njerëzit më të gatshëm për të ndërmarrë rreziqe.”
A çon marrja e rreziqeve drejt pushtetit?
Një faktor tjetër, si forca fizike ose statusi shoqëror, mund të ndikojë si në gatishmërinë e dikujt për të ndërmarrë rreziqe, ashtu edhe në mundësitë e tij për t’u bërë drejtues.
Autorët thonë se do të nevojiten eksperimente për të konfirmuar se në cilin drejtim funksionon kjo marrëdhënie.
Ekipi nuk kishte të dhëna afatgjata për shimpanzetë, ndaj nuk mund të kontrollonte nëse guximi i tyre ndryshonte ndërsa ngjiteshin ose zbrisnin në hierarki.
Përvojat e hershme të jetës mund të bëjnë gjithashtu që shimpanzetë që jetojnë në strehimore të sillen ndryshe nga ato në kopshte zoologjike ose në natyrë.
Bonobot ofrojnë të dhëna të reja
Studimi e mati udhëheqjen edhe përmes titujve të pozicioneve dhe renditjes në hierarki.
Studimet e ardhshme mund të shqyrtojnë vendimet që marrin realisht drejtuesit, nivelin e rrezikut që përfshijnë këto vendime dhe sa mirë i ushtrojnë ata detyrat e tyre drejtuese.
Studiuesit planifikojnë të studiojnë bonobot, të afërmit e tjerë më të afërt të gjallë të njerëzve, për të parë nëse edhe te kjo specie ekziston një lidhje midis pozitës në hierarki dhe marrjes së rreziqeve.
Bonobot duket se ndryshojnë nga shimpanzetë për sa i përket gatishmërisë për të ndërmarrë rreziqe.
Ky krahasim mund t’i ndihmojë shkencëtarët të kuptojnë se si sillej përballë rrezikut paraardhësi i fundit i përbashkët i njerëzve, shimpanzeve dhe bonobove./Earth.com
