Hapësirat e gjelbra për lulet e egra në Mbretërinë e Bashkuar janë zvogëluar ndjeshëm për shkak të zhvillimit të bujqësisë moderne. Megjithatë, lulet e egra po lulëzojnë aty ku shumë bimë të tjera nuk mbijetojnë – në qytete.
Livadhet me lule të egra janë ndër habitatet natyrore më të pasura në biodiversitet dhe kanë qenë të rrënjosura thellë në folklorin, magjinë dhe mjekësinë e lashtë.
Por, sipas organizatave të ndryshme të ruajtjes së natyrës, Mbretëria e Bashkuar ka humbur 97% të livadheve me lule të egra gjatë shekullit të fundit. Më shumë se gjysma e bimëve vendase janë në rënie që nga vitet 1950.
Nuk është vetëm ndërtimi mbi tokat bujqësore – speciet vendase po përballen edhe me konkurrencë nga specie pushtuese, si dhe me ndryshimet klimatike.
Me rënien e tyre në zonat rurale, a mund të bëhen qytetet shpëtimtari i papritur?
Ku rriten lulet e egra?
Lulet e egra rriten natyrshëm pa u mbjellë. Por është e rëndësishme të dallohen nga barërat e këqija. “Bar i keq është çdo bimë që rritet në vendin e gabuar; për dikë është bar i keq, për dikë tjetër është lule e egër,” shpjegon studiuesja Cicely Marshall.
Rënia e tyre lidhet kryesisht me intensifikimin e bujqësisë – më pak kullotje dhe përdorim më i madh i pesticideve dhe plehrave kimike.
“Tokat bujqësore menaxhohen shumë fort dhe çdo gjë që nuk është kulturë bujqësore hiqet,” thotë ekologja Nadine Mitschunas.
Megjithatë, ka shenja pozitive: gjithnjë e më shumë autoritete lokale po krijojnë hapësira për lule të egra në zonat urbane për të rritur biodiversitetin.
Një histori e shumë habitateve
Qytetet mund të duken vende të pamundura për lulëzim, por në fakt janë shumë të përshtatshme për lulet e egra.
Ato shpesh lidhen me stres – dhe vetëm bimët më të forta mbijetojnë. Lulet e egra përfitojnë nga ky stres, sepse ai ul konkurrencën nga bimët e tjera.
Ato preferojnë mjedise të paqëndrueshme, sepse në mjedise shumë të qëndrueshme mbijetojnë vetëm pak specie.
Qytetet ofrojnë shumë mikrohabitate – trotuare, mure, lumenj, parqe – ku specie të ndryshme mund të gjejnë kushtet ideale për t’u zhvilluar.
Zonat industriale të braktisura
Edhe zonat e braktisura industriale në periferi të qyteteve janë të favorshme për lulet e egra.
Këto toka shpesh janë të ndotura me metale apo vajra dhe kanë pak lëndë ushqyese, çka në mënyrë paradoksale nxit diversitetin e bimëve.
Disa specie madje përshtaten me këto kushte dhe rriten më mirë në prani të metaleve të rënda.
Gjithashtu, këto zona zakonisht janë të braktisura dhe pa ndërhyrje njerëzore, duke i lënë bimët të zhvillohen lirshëm.
Rritja e biodiversitetit
Shumë insekte pllenues janë në rrezik, dhe lulet e egra mund të ndihmojnë në mbrojtjen e tyre.
Ato ofrojnë ushqim, strehë dhe hapësirë për shumim për shumë specie insektesh si brumbuj, mizëza, dhe grerëza.
Sa më shumë lule të egra të ketë, aq më i madh është numri dhe larmia e organizmave të vegjël, duke ndikuar pozitivisht në të gjithë zinxhirin ushqimor.
Studimet tregojnë se lulet e egra në qytete mund të jenë po aq të vlefshme për biodiversitetin sa ato në livadhe natyrore.
Madje, ato mund të tërheqin edhe më shumë lakuriq nate, të cilët ushqehen me insektet që jetojnë në këto zona.
Një studim në Kembrixh tregoi se një zonë e vogël bari e kthyer në livadh me lule të egra kishte trefish më shumë specie bimësh dhe insektesh sesa një lëndinë e zakonshme.
Eksperimente të ngjashme në Varshavë treguan se biodiversiteti në livadhet urbane është i krahasueshëm me atë në natyrë.
Nevoja për më shumë natyrë në qytete
Ekspertët theksojnë se duhet të pranojmë më shumë “egërsi” dhe më pak rregull në hapësirat urbane.
“Nuk mund të ekzistojmë vetëm si njerëz; jemi pjesë e natyrës dhe duhet ta lejojmë atë të hyjë në jetën tonë,” thotë Mitschunas.
Megjithëse ka ende pak studime mbi ndikimin e luleve jo vendase, është e qartë se hapësirat urbane mund të luajnë një rol të rëndësishëm në ruajtjen e biodiversitetit në të ardhmen./BBC
