Valët e trurit gjatë gjumit mund të zbulojnë një ditë rrezikun e fshehur për demencë vite përpara shfaqjes së simptomave.
Një qasje e re e bazuar në mësimin makinerik, e cila shqyrton aktivitetin e trurit gjatë gjumit, mund të ndihmojë në identifikimin e personave me një rrezik të shtuar për zhvillimin e demencës. Kërkimi u drejtua nga shkencëtarë të Universitetit të Kalifornisë në San Francisko (UCSF) dhe Qendrës Mjekësore Beth Israel Deaconess në Boston.
Sistemi vlerëson “moshën e trurit” të një personi duke analizuar sinjalet elektrike të mbledhura përmes elektroencefalografisë, ose EEG-së, gjatë gjumit. Studiuesit zbuluan se rreziku për demencë rritej kur truri dukej më i vjetër sesa mosha aktuale kronologjike e personit.
Për çdo rritje prej 10 vitesh midis moshës së vlerësuar të trurit dhe moshës reale, mundësia e zhvillimit të demencës u rrit me gati 40%. Personat, mosha e vlerësuar e trurit të të cilëve ishte më e re se mosha e tyre reale, kishin një rrezik më të ulët.
Gjetjet u publikuan në JAMA Network Open.
AI vlerëson moshën e trurit nga sinjalet e gjumit
Studiuesit zhvilluan një model të mësimit makinerik që kombinon 13 veçori mikroskopike të gjetura në regjistrimet e valëve të trurit me EEG. Ata e aplikuan modelin mbi të dhënat nga afërsisht 7 000 persona, të cilët kishin marrë pjesë në pesë studime të veçanta.
Pjesëmarrësit ishin nga mosha 40 deri në 94 vjeç dhe asnjëri prej tyre nuk kishte demencë në fillim të studimeve përkatëse. Studiuesit i monitoruan ata për periudha që varionin nga 3.5 deri në 17 vjet. Gjatë kësaj kohe, rreth 1 000 pjesëmarrës zhvilluan demencë.
Analiza tregoi se modele të vogla dhe shumë të detajuara në valët e trurit gjatë gjumit mund të japin informacion që matjet standarde të gjumit nuk arrijnë ta zbulojnë.
Analizat e mëparshme të përbashkëta, që përfshinin disa grupe pjesëmarrësish, nuk gjetën ndonjë lidhje të rëndësishme midis rrezikut për demencë dhe matjeve të zakonshme të gjumit. Këto matje tradicionale përfshijnë sasinë e kohës që një person kalon në faza të ndryshme të gjumit dhe sa me efikasitet qëndron në gjumë gjatë natës.
“Matjet e përgjithshme të gjumit nuk e përfshijnë plotësisht natyrën komplekse dhe shumëdimensionale të fiziologjisë së gjumit”, tha autorja kryesore Yue Leng, MBBS, PhD, profesoreshë e asociuar e psikiatrisë në Shkollën e Mjekësisë të UCSF.
Modelet e valëve të trurit të lidhura me kujtesën
Disa nga modelet EEG të përdorura për të llogaritur moshën e trurit tashmë dihet se mbështesin kujtesën dhe shëndetin njohës.
Një shembull janë valët delta, modelet elektrike të ngadalta dhe të valëzuara që zakonisht lidhen me gjumin e thellë. Një tjetër janë boshtet e gjumit (sleep spindles), shpërthime të shkurtra të aktivitetit të shpejtë të trurit, të cilat besohet se e ndihmojnë trurin të forcojë dhe të ruajë kujtimet.
Një nga gjetjet më të rëndësishme të studimit lidhej me rritje të mëdha dhe të papritura në sinjalet EEG. Kjo veçori, e quajtur kurtosis, u shoqërua me një rrezik më të ulët për zhvillimin e demencës.
Lidhja midis një moshe më të madhe të vlerësuar të trurit dhe një rreziku më të lartë për demencë mbeti e rëndësishme edhe pasi studiuesit morën parasysh arsimin, duhanpirjen, indeksin e masës trupore, aktivitetin fizik, gjendje të tjera mjekësore dhe faktorët e rrezikut gjenetik.
Një mjet i mundshëm për zbulimin më të hershëm të demencës
Meqenëse regjistrimet EEG mund të mblidhen pa procedura mjekësore invazive, studiuesit besojnë se matjet e moshës së trurit të bazuara në gjumë mund të ndihmojnë në të ardhmen në vlerësimin e rrezikut për demencë edhe jashtë klinikave tradicionale. Teknologjitë e ardhshme të pajisjeve që vishen, për shembull, mund të jenë në gjendje të regjistrojnë sinjalet e nevojshme të trurit gjatë gjumit.
“Mosha e trurit llogaritet nga valët e trurit gjatë gjumit”, tha Leng. “Ne e dimë se aktiviteti i trurit gjatë gjumit ofron një dritare të matshme për të kuptuar se sa mirë po plaket truri.”
Rezultatet sugjerojnë gjithashtu se përmirësimi i shëndetit të gjumit mund të ndikojë në mënyrën se si plaket truri. Leng vuri në dukje se kërkimet e mëparshme kanë treguar se trajtimi i çrregullimeve të gjumit mund të ndryshojë aktivitetin e valëve të trurit të regjistruara gjatë gjumit.
“Menaxhimi më i mirë i trupit, si ulja e indeksit të masës trupore dhe rritja e aktivitetit fizik për të zvogëluar mundësinë e apnesë, mund të ketë ndikim”, tha autori i parë Haoqi Sun, PhD, profesor asistent i neurologjisë në Qendrën Mjekësore Beth Israel Deaconess, i cili zhvilloi modelin së bashku me dy bashkautorë. “Por nuk ka asnjë pilulë magjike për të përmirësuar shëndetin e trurit.”/ScienceDaily
