Me temperaturat që në disa vende pritet të arrijnë rreth 37°C, një akullore ose një pije e akullt duket si zgjedhja perfekte për t’u freskuar. Por, nëse e konsumoni me shumë nxitim, mund të përballeni me një shqetësim të vogël: “ngrirjen e trurit”.
Kjo dhimbje e fortë dhe therëse klasifikohet zyrtarisht si dhimbje koke e shkaktuar nga stimulimi i të ftohtit. Shoqata Ndërkombëtare e Dhimbjes së Kokës e përshkruan si një dhimbje koke që shkaktohet nga ngrënia, pirja ose thithja e diçkaje shumë të ftohtë. “Dhimbje koke nga akullorja” dhe “ngrirje e trurit” janë shumë më të lehta për t’u thënë ndërsa mbani kokën me dorë.
Dhe kjo dukuri është çuditërisht e zakonshme. Në një studim me 618 persona të moshave 17 deri në 63 vjeç, pak më shumë se gjysma thanë se e kishin përjetuar këtë dhimbje.
Shkencëtarët ende nuk e dinë saktësisht se çfarë e shkakton, pjesërisht sepse një dhimbje koke që zhduket pothuajse po aq shpejt sa shfaqet është e vështirë për t’u studiuar.
Ushqimi ose pija shumë e ftohtë që prek qiellzën ose pjesën e pasme të fytit mund të shkaktojë dhimbjen. Një rol të rëndësishëm duket se luan nervi trigeminal, një nerv i madh që përcjell në tru informacionet për ndjesitë, përfshirë dhimbjen dhe temperaturën, nga fytyra dhe disa pjesë të gojës.
Kur qiellza ftohet papritur, studiuesit mendojnë se i ftohti aktivizon rrugë nervore që përfshijnë këtë nerv. Kjo mund të shpjegojë një nga veçoritë më të çuditshme të ngrirjes së trurit. I ftohti është në gojë, por dhimbja zakonisht ndihet në ballë ose në tëmtha dhe ndonjëherë rreth syve.
Kjo përshkruhet shpesh si dhimbje e referuar, kur dhimbja ndihet në një pjesë tjetër të trupit, jo aty ku u shkaktua. Kjo mund të jetë arsyeja pse ngrirja e trurit ju dhemb në ballë, edhe pse burimi i të ftohtit ndodhet në gojë.
Edhe qarkullimi i gjakut mund të ketë një rol, megjithëse mekanizmi është më i ndërlikuar nga sa mendohej më parë. Në një studim ku ngrirja e trurit u shkaktua qëllimisht me ujë me akull, studiuesit regjistruan ndryshime në shpejtësinë e qarkullimit të gjakut në një arterie që furnizon trurin. Eksperimente të tjera kanë gjetur gjithashtu prova për ndryshime në qarkullimin e gjakut në tru gjatë kësaj dukurie.
Pra, shpjegimi i njohur se i ftohti thjesht i ngushton enët e gjakut dhe më pas i zgjeron shpejt, ndoshta është tepër i thjeshtë. Hulumtimet e sotme tregojnë për një ndërveprim mes sinjaleve nervore dhe ndryshimeve në qarkullimin e gjakut, por mekanizmi i saktë ende nuk është i qartë.
Po migrena?
Marrëdhënia mes ngrirjes së trurit dhe migrenës është gjithashtu më e ndërlikuar nga sa mund të duket.
Disa kërkime sugjerojnë se ekziston një lidhje. Në një studim me 669 gra, ato që kishin përjetuar migrenë gjatë vitit të mëparshëm kishin rreth dy herë më shumë gjasa të zhvillonin dhimbje koke pasi pinin ujë shumë të ftohtë, krahasuar me gratë që nuk kishin pasur kurrë migrenë.
Studime të tjera kanë dhënë rezultate të ndryshme. Një eksperiment i vitit 1992 shkaktoi dhimbje koke nga akullorja më rrallë te personat me migrenë sesa te grupi i krahasimit. Ndërsa një studim më i madh, i vitit 2020, zbuloi se personat me migrenë nuk kishin më shumë gjasa të përjetonin ngrirje të trurit, megjithëse ata që e përjetonin raportonin dhimbje më të forta.
Për disa njerëz që vuajnë nga migrena, ngrirja e trurit mund të shkaktojë herë pas here një krizë migrene. Studimi i vitit 1992 gjeti një numër të vogël personash te të cilët dukej se ndodhte kjo, megjithëse studiuesit arritën në përfundimin se dhimbja e kokës nga akullorja nuk ishte një shkaktar i zakonshëm i migrenës.
Të dyja llojet e dhimbjes së kokës mund të përdorin disa nga të njëjtat rrugë nervore të dhimbjes, por marrëdhënia mes tyre ende nuk kuptohet plotësisht.
Pse duket se u ndodh kaq shpesh fëmijëve?
Ngrirja e trurit është e zakonshme te fëmijët dhe adoleshentët, megjithëse kërkimet te moshat më të vogla janë ende relativisht të kufizuara. Një studim i madh me 8359 adoleshentë zbuloi se 41% kishin përjetuar dhimbje koke nga akullorja.
Shpejtësia me të cilën hanë mund të jetë pjesë e shpjegimit. Në një eksperiment shumë të thjeshtë në Kanada, ku morën pjesë 145 nxënës, fëmijëve iu dha nga 100 ml akullore. Një grup duhej ta hante për më pak se pesë sekonda, ndërsa grupi tjetër kishte më shumë se 30 sekonda kohë. Rreth 27% e fëmijëve që e hëngrën shpejt përjetuan ngrirje të trurit, krahasuar me rreth 13% të atyre që e hëngrën ngadalë.
Pra, ekziston edhe një bazë shkencore për këshillën që prindërit u japin zakonisht fëmijëve ndërsa i shohin duke e përpirë akulloren: ngadalësohu.
A mund ta parandaloni ngrirjen e trurit?
Parandalimi duket më i lehtë sesa trajtimi. Në eksperimentin kanadez, ngrënia e shpejtë e akullores më shumë se dyfishonte mundësinë e shfaqjes së ngrirjes së trurit. Në një tjetër studim, 73% e personave që e kishin përjetuar thanë se ngrënia ose pirja më ngadalë e ushqimeve dhe pijeve të ftohta e ulte shpeshtësinë ose intensitetin e dhimbjes.
Shumica e episodeve përfundojnë shumë shpejt. Në studimin me 618 persona, 93% e dhimbjeve të kokës nga ngrirja e trurit zgjatën më pak se 30 sekonda. Por disa zgjasin më shumë. Një studim eksperimental zbuloi një formë më të rrallë që zgjaste mesatarisht pothuajse katër minuta, ndërsa kriteret diagnostikuese të Shoqatës Ndërkombëtare të Dhimbjes së Kokës lejojnë që dhimbja të zgjasë deri në 10 minuta pasi largohet shkaktari i ftohtë.
Ka pak kërkime të besueshme që tregojnë se truket e njohura, si shtypja e gjuhës pas qiellzës, e bëjnë dhimbjen të largohet më shpejt. Për fat të mirë, ngrirja e trurit zakonisht kalon vetë.
Prandaj, gjatë valës së të nxehtit, nuk ka pse t’i druheni akullores. Thjesht mos u tundoni ta hani sikur dikush do t’jua marrë. Nëse e konsumoni ngadalë, mund ta shijoni më shumë dhe, njëkohësisht, të shmangni dhimbjen e kokës. /The Conversation – Syri.net
