Shkencëtarët kanë zbuluar një sinjal të fshehur në ekzaminimet e zakonshme të zemrës, i cili mund të ndihmojë në parashikimin e vdekjes së papritur kardiake dhe të shpëtojë mijëra jetë.
Më shumë se 300 mijë njerëz në Shtetet e Bashkuara humbin jetën çdo vit nga arresti i papritur kardiak. Kjo urgjencë kërcënuese për jetën ndodh kur sistemi elektrik i zemrës pëson papritur një dështim, duke bërë që zemra të ndalojë pompimin e gjakut. Ajo mund të prekë si të moshuarit me probleme të njohura kardiake, ashtu edhe sportistët e rinj që duken plotësisht të shëndetshëm. Megjithëse defibrilatorët e implantueshëm mund të parandalojnë disa prej këtyre vdekjeve, mjekët prej kohësh kanë pasur vështirësi të përcaktojnë se cilët pacientë kanë më shumë nevojë për ta.
Tani, studiuesit në Universitetin e Kalifornisë në Berkeley kanë identifikuar një sinjal paralajmërues të anashkaluar më parë në ekzaminimet rutinë të zemrës, i cili mund ta bëjë më të lehtë identifikimin e personave në rrezik përpara se të ndodhë një ngjarje fatale.
Zbulimi u bë duke përdorur inteligjencën artificiale, e trajnuar me më shumë se 440 mijë elektrokardiograma (EKG) të mbledhura në Suedi. Duke krahasuar modelet elektrike të regjistruara në këto ekzaminime me informacionin e certifikatave të vdekjes, studiuesit trajnuan një sistem të inteligjencës artificiale për të dalluar ndryshimet delikate midis individëve të shëndetshëm, pacientëve me rreziqe të njohura kardiake dhe personave që më vonë humbën jetën nga shkaqe të papritura kardiake.
Më pas, ekipi vlerësoi teknologjinë duke përdorur mijëra të dhëna të tjera pacientësh nga Shtetet e Bashkuara dhe Tajvani, për të testuar nëse këto modele mund të identifikonin me besueshmëri personat me rrezik të lartë në popullata të ndryshme.
Inteligjenca artificiale zbulon rreziqe të fshehura të zemrës që testet standarde nuk i dallojnë
Rezultatet sugjerojnë se inteligjenca artificiale mund të identifikojë pacientët e cenueshëm në mënyrë më efektive sesa testet konvencionale, tek të cilat mbështeten zakonisht mjekët. Metodat aktuale të depistimit përqendrohen kryesisht te sasia e gjakut që zemra pompon me çdo tkurrje, një matje që përdoret për të vlerësuar nëse një person mund të përfitojë nga implantimi i një defibrilatori.
Duke përdorur këto matje tradicionale, mjekët mund të identifikojnë një grup pacientësh që kanë një normë vjetore prej 4,6% të vdekjes së papritur kardiake. Megjithatë, sistemi i inteligjencës artificiale identifikoi një grup me një normë vjetore vdekshmërie prej 7%, duke dëshmuar një aftësi më të madhe për të dalluar pacientët që përballen me rrezik serioz.
E rëndësishme është se algoritmi identifikoi gjithashtu një grup më të gjerë njerëzish me rrezik të shtuar, përfshirë mijëra persona që normalisht nuk do të ngjallnin shqetësim sipas udhëzimeve ekzistuese mjekësore. Shumica e këtyre individëve do të ishin klasifikuar si persona me rrezik relativisht të ulët nga metodat konvencionale.
Një tjetër avantazh i rëndësishëm është se sistemi i inteligjencës artificiale funksionon me imazhet e zakonshme të EKG-së, të cilat mblidhen rregullisht në spitale dhe qendra mjekësore në mbarë botën. Kjo do të thotë se teknologjia mund të përmirësojë potencialisht depistimin pa qenë nevoja për një lloj krejtësisht të ri ekzaminimi mjekësor.
Gjetjet, të publikuara në revistën Nature, mund t’i ndihmojnë në të ardhmen mjekët të marrin vendime më të informuara se cilët pacientë duhet të pajisen me një defibrilator të implantueshëm. Ato ngrenë gjithashtu një pyetje interesante shkencore: çfarë ndryshimesh ndodhin brenda zemrës që prodhojnë modelet elektrike të cilat inteligjenca artificiale ka mësuar të njohë?
“Vendimet mjekësore janë vërtet të vështira dhe mendoj se kjo është arsyeja pse inteligjenca artificiale është kaq emocionuese për mua”, tha Ziad Obermeyer, profesor i asociuar në Shkollën e Shëndetit Publik të Universitetit të Kalifornisë në Berkeley dhe autori kryesor i studimit. “Ne jo vetëm që mund të marrim vendime më të mira, por edhe të fillojmë të kuptojmë se çfarë po ndodh realisht me këta pacientë përpara se zemra e tyre të ndalojë.”
Pse vdekja e papritur kardiake është kaq e vështirë për t’u parashikuar
Arresti i papritur kardiak është i ndryshëm nga ataku në zemër. Ataku në zemër ndodh kur qarkullimi i gjakut drejt një pjese të zemrës bllokohet ose kufizohet rëndë. Ndërsa arresti kardiak shkaktohet nga një dështim i sinjaleve elektrike që koordinojnë rrahjet e zemrës.
Reanimimi i menjëhershëm kardiopulmonar (CPR) dhe një goditje elektrike nga një defibrilator automatik i jashtëm mund të rikthejnë ndonjëherë ritmin e zemrës. Megjithatë, rreth 90% e personave që pësojnë arrest të papritur kardiak jashtë spitalit humbin jetën brenda pak minutash, duke e bërë identifikimin e hershëm të personave në rrezik veçanërisht të rëndësishëm.
Për Obermeyer, mjek i urgjencës, kërkimet e të cilit ndërthurin inteligjencën artificiale, mjekësinë dhe politikat shëndetësore, vdekja e papritur kardiake mbetet një nga problemet më zhgënjyese dhe ende të pazgjidhura të mjekësisë.
Meqenëse viktimat shpesh humbin jetën pa asnjë paralajmërim, studiuesit kanë mundësi të kufizuara për të vëzhguar se çfarë ndodh brenda zemrës në çastet përpara se ajo të ndalojë. Një autopsi mund të zbulojë enë gjaku të bllokuara, inde të ngurtësuara ose anomali të tjera strukturore, por ajo nuk mund të tregojë plotësisht se si funksiononte zemra në çastet që i paraprinë vdekjes.
“Një nga gjërat që e bën këtë problem kaq tragjik, por njëkohësisht shumë të përshtatshëm për inteligjencën artificiale, është fakti se ne e kemi zgjidhjen për këtë problem”, tha Obermeyer. “Nëse do ta dije se ishe një nga personat që do të pësonte vdekje të papritur, do të shkoje te një kardiolog dhe do të të implantohej një defibrilator. Problemi është se mjekët nuk arrijnë të përcaktojnë se kush ka nevojë për të përpara se të jetë tepër vonë.”
Problemi me metodat aktuale të depistimit të rrezikut kardiak
Aktualisht, mjekët mbështeten kryesisht te një matje që tregon se sa efektivisht zemra pompon gjakun me çdo rrahje. Pacientët, zemrat e të cilëve pompojnë nën një prag të caktuar, mund të konsiderohen kandidatë për një defibrilator kardioverter të implantueshëm, një pajisje që mund të japë një goditje elektrike kur shfaqet një ritëm i rrezikshëm i zemrës.
Por marrja e kësaj matjeje kërkon përgjithësisht një vlerësim mjekësor më të zgjeruar. Shumë njerëz që më vonë pësojnë arrest të papritur kardiak nuk i nënshtrohen kurrë këtij ekzaminimi, sepse nuk kanë asnjë arsye të dukshme për të dyshuar se janë në rrezik.
Kjo qasje ka gjithashtu kufizime për pacientët që identifikohen si persona me rrezik të lartë. Rreth dy të tretat e defibrilatorëve të implantuar te këta pacientë nuk kanë nevojë të japin kurrë një goditje elektrike. Si rezultat, shumë individë i nënshtrohen procedurave të kushtueshme dhe invazive për urgjenca potencialisht fatale që mund të mos ndodhin kurrë.
Në të njëjtën kohë, mijëra njerëz që nuk identifikohen si persona në rrezik humbin jetën papritur çdo vit.
“Në një pjesë të këtyre rasteve, ne mund t’i kishim parandaluar këto vdekje nëse do ta kishim ditur me kohë”, tha Obermeyer. “Ka shumë jetë që humben për shkak të njerëzve që vdesin papritur nga arresti kardiak, vdekje të cilat mund të parandalohen nëse do të kishim mjete më të mira të inteligjencës artificiale për t’i identifikuar këto raste.”
Studiuesit shpresojnë se identifikimi i shenjave më të sakta paralajmëruese mund t’i ndihmojë mjekët të drejtojnë trajtimet parandaluese drejt pacientëve që kanë më shumë gjasa të përfitojnë prej tyre.
Si i trajnuan studiuesit sistemet e inteligjencës artificiale për të njohur modelet vdekjeprurëse të zemrës
Zhvillimi i algoritmit kërkoi tre grupe të pavarura të dhënash mjekësore, të mbledhura nga pjesë të ndryshme të botës.
Studiuesit filluan me regjistrimet e EKG-së të gjashtë viteve nga sistemi i unifikuar i kujdesit shëndetësor në Suedi. Duke i lidhur këto ekzaminime me certifikatat e vdekjes, ata mundën të analizonin modelet elektrike të pacientëve që më vonë pësuan vdekje të papritur kardiake dhe t’i krahasonin ato me modelet e pacientëve të tjerë.
Inteligjenca artificiale mësoi të identifikonte kombinime të majave, valëve dhe karakteristikave të tjera në regjistrime, të cilat dukeshin të lidhura me rritjen e rrezikut. Pasi sistemi u trajnua, ekipi e testoi atë në dy grupe të tjera të dhënash: regjistrime të anonimizuara të EKG-së për një periudhë dyvjeçare nga një sistem spitalor në San Diego dhe një grup të veçantë të dhënash pacientësh nga Taipei.
Ky testim ndërkombëtar i ndihmoi studiuesit të vlerësonin nëse aftësitë parashikuese të algoritmit mund të zbatoheshin edhe përtej popullatës suedeze, e cila ishte përdorur për zhvillimin e tij.
“Një inteligjencë artificiale e mirë fillon me të dhëna të mira”, tha Obermeyer, i cili është gjithashtu pjesë e programit të përbashkët UCSF-UC Berkeley për Shëndetin Kompjuterik të Personalizuar. “Fatkeqësisht, të dhënat si ato që përdorëm për këtë studim janë jashtëzakonisht të vështira për t’u siguruar. Kjo është një nga arsyet kryesore pse sot përdoret kaq pak inteligjencë artificiale në praktikën klinike.”
Sigurimi dhe organizimi i informacionit ishte në vetvete një ndërmarrje gjigante. Sipas Obermeyer, mbledhja e grupeve të të dhënave zgjati rreth 10 vjet dhe përfshiu kontributin e dy organizatave që ai ndihmoi të krijoheshin, Dandelion Health dhe Nightingale Open Science. Të dyja organizatat punojnë për të çuar përpara kërkimin mjekësor përmes aksesit më të mirë në të dhëna dhe inteligjencës artificiale.
“Është një nga privilegjet e jashtëzakonshme të të qenit në Berkeley. Aty mund të ndjekësh projekte që kërkojnë kohë dhe që japin rezultate vetëm pas një pune të gjatë, por që shpresojmë të kenë një ndikim të madh kur të përfundojnë”, tha Obermeyer.
Nga sinjalet e fshehura të zemrës te trajtimet që shpëtojnë jetë
Studiuesit kanë nisur tashmë të shqyrtojnë se si mund të përdoret sistemi në praktikën e përditshme shëndetësore.
Obermeyer po bashkëpunon me sisteme mjekësore në Suedi, Tajvan dhe Shtetet e Bashkuara për të integruar algoritmin në bazat e të dhënave të EKG-së në spitale. Qëllimi është të analizohen ekzaminimet ekzistuese të zemrës për të zbuluar shenja të rrezikut të shtuar dhe për të identifikuar pacientët që mund të përfitojnë nga monitorimi shtesë.
Sipas qasjes së propozuar, mjekët do të kontaktonin pacientët, EKG-të e të cilëve vlerësohen si me rrezik të lartë, dhe do t’u ofronin mundësinë të mbanin një pajisje të vogël ngjitëse në trup, e cila regjistron vazhdimisht aktivitetin elektrik të zemrës.
Këto regjistrime më të gjata mund të ofrojnë të dhëna të vlefshme për proceset biologjike që qëndrojnë pas sinjaleve paralajmëruese të zbuluara nga inteligjenca artificiale. Kuptimi i këtyre proceseve mund t’i ndihmojë studiuesit të shpjegojnë pse disa zemra janë më të cenueshme ndaj zhvillimit të papritur të çrregullimeve elektrike vdekjeprurëse.
Për disa pacientë, informacioni shtesë mund të mbështesë përfundimisht rekomandimin për implantimin e një defibrilatori, duke parandaluar potencialisht një vdekje të papritur dhe të papritur.
Obermeyer ka krijuar gjithashtu një faqe interneti ku personat e interesuar për të mësuar më shumë rreth rrezikut të tyre mund të japin disa të dhëna bazë personale dhe adresën e tyre të emailit. Ekipi kërkimor mund t’i kontaktojë më pas për analizimin e EKG-së kur kjo teknologji të bëhet më e disponueshme.
A mund të zbulojë inteligjenca artificiale sekrete të reja për zemrën e njeriut?
Përtej potencialit për të përmirësuar parandalimin e vdekjes së papritur kardiake, ky zbulim nxjerr në pah mënyrën se si inteligjenca artificiale mund t’i ndihmojë shkencëtarët të hetojnë misteret mjekësore që deri më tani u kanë rezistuar metodave tradicionale.
Në vend që thjesht të identifikojë pacientët që mund të kenë nevojë për trajtim, algoritmi ka zbuluar modele në aktivitetin e zemrës që studiuesit ende nuk i kuptojnë plotësisht. Studimi i këtyre sinjaleve mund të çojë në zbulime të reja mbi çrregullimet elektrike përgjegjëse për vdekjen e papritur kardiake dhe potencialisht të zbulojë mundësi të tjera për parandalimin e saj.
Obermeyer beson se kjo aftësi për të zbuluar modele biologjike të panjohura më parë mund të bëhet një nga kontributet më të rëndësishme të inteligjencës artificiale në mjekësi, duke hapur drejtime të reja për kërkimin shkencor dhe duke i ndihmuar mjekët të marrin vendime më të mira.
“Do të shfaqet gjithashtu një mënyrë e re e të bërit shkencë, e cila do të vijë si rezultat i këtyre mjeteve”, tha Obermeyer. “Dhe është emocionuese të mendosh se si do të nisë të ndodhë kjo.”/ScienceDaily
